Albert Vataj: Kur lindi dhe kur "vdiq" demokracia?

NE DITEN E DEMOKRACISE

Kur lindi dhe kur "vdiq" demokracia? Një reflektim polemik mbi një ideal të plagosur, këtë flamur të grisur të ëndrrimtarëve

Demokracia, fjala që dikur ngjallte shpresë, sot shpesh ngjall dyshim. Ajo që lindi si një akt guximi qytetar në Athinën e lashtë, sot endet si një hije e vetvetes në korridoret e pushtetit global. Por kur lindi vërtet demokracia? Dhe më e rëndësishmja: a ka vdekur ajo?

Demokracia lindi jo thjesht si sistem, por si besim, besim se njeriu i zakonshëm ka të drejtë të flasë, të vendosë, të kundërshtojë. Në shekullin V para erës sonë, Athina e Perikliut e artikuloi këtë besim përmes eklezisë, ku qytetarët vendosnin për fatin e qytetit. Ishte një demokraci e kufizuar, por ishte fillimi i një ideali.

Ky ideal u ringjall në shekullin XVIII me Revolucionin Francez, u institucionalizua në shekullin XIX me shtetin ligjor, dhe u globalizua në shekullin XX me të drejtën universale të votës. Demokracia u bë flamuri i lirisë, barazisë dhe dinjitetit njerëzor.

Por sot, ky flamur është i grisur.

Në shumë vende, demokracia është ritual pa shpirt. Zgjedhjet mbahen, por zgjedhja është iluzion. Parlamente ekzistojnë, por nuk përfaqësojnë. Mediat flasin, por nuk informojnë. Populli dëgjohet, por nuk dëgjohet. Demokracia është kthyer në teatër, ku aktorët janë të njëjtë, skenari është i parashikuar, dhe publiku është i lodhur nga kjo shfaqje e mërzitshme dhe e rrezikshme.

A ka vdekur demokracia? Jo me një akt të vetëm, por me një mijë prerje të vogla, kur gjykatat heshtin përballë padrejtësisë, kur arsimi nuk mëson të menduarin kritik, kur kultura glorifikon pasurinë mbi ndershmërinë, kur politika bëhet treg dhe jo shërbim.

Por ndoshta demokracia nuk ka vdekur, ndoshta ajo është në koma, duke pritur një zgjim të ri. Një zgjim që nuk vjen nga liderët, por nga qytetarët. Nga ata që nuk pranojnë të jenë spektatorë, por kërkojnë të jenë aktorë të historisë.

Demokracia nuk është një dhuratë, është një përgjegjësi. Dhe si çdo përgjegjësi, ajo kërkon guxim, dije, dhe përkushtim. Nëse nuk e mbrojmë, ajo vdes. Nëse nuk e jetojmë, ajo zhduket. Nëse nuk e rimendojmë, ajo mbetet një kujtim i bukur në librat e historisë.

Sot, “Njerëzit nuk besojnë më te demokracia, ajo nuk i mban premtimet” do të thoshte sociologu polak, Zygmunt Bauman.

“Demokracia nuk është një formë qeverisjeje. Ajo është një mënyrë për të sfiduar rendin e vendosur, për të thënë se ata që nuk duhet të flasin, kanë të drejtë të flasin.”, do të nënvizonte Jacques Rancière, në veprën e tij “Ndarja e politikës”.