Albert Vataj: Në Logun e Bjeshkëve, në tokën e zanave, stolisur me hir e veshur me xhubletë

Në Logun e Bjeshkëve, në tokën e zanave, e Bukura e Dheut, nga qielli zbret, stolisur me hir e veshur me xhubletë

Nga Albert Vataj

Leontina Elezi, është vajza që prek ëndrrën. Ajo kurorëzohet në mbretërinë e egër të natyrës, sovrane e kremtes dhe sfidës. Logun e Bjeshkëve e bekon me bukurinë e më të bukurave, duke mëtuar se bukuria nuk është thjesht një dhunti e natyrës, por një mënyrë e të jetuarit, është vetë e etershmja, që stolisur me hirin e xhubletës dhe nurin e dritës, dëshmon vazhdimsinë. Ajo zbret si një re e bardhë, veshur me diell e mëkuar me vezullim, ngjitet në kreshtën e thirrjes së traditës, për t'u kurorëzuar si e bukurën e dheut. Atje mes maleve që prekun qiellin dhe kërcimit që dridh logun, ajo del nga legjenda dhe kumton të sotmes mrekullinë.

Bëhet kuptim i festës dhe shëmbëllëm i hirit. Sjell vajzën nga moderniteti dhe u ul në këndimin e lahutës, dhe gjallërinë e kërcimit. I tregon rrënjët qiellit dhe bukurinë i'a fal kremtes, jo për të fituar një kuror, por për të vazhduar një traditë.

Në Kelmend, një herë në vit, kur gushti ngjitet lart në bjeshkë dhe ajri mbushet me aromën e barit, me jehonën e këngës e me ngjyrat e veshjeve të lashta, duket sikur malet hapin portat e tyre dhe e shkuara zbret për të takuar të tashmen.

Aty, në Qafën e Predelecit, “Logu i Bjeshkëve” nuk është vetëm një festë.

Është rikthim.

Është kujtesë.

Është një mënyrë e lashtë për t’i thënë kohës, ne ende jemi këtu.

Më 9 gusht 2026, Lëpusha dhe Kelmendi u bënë edhe një herë skena e këtij rituali të rrallë, ku bukuria e vajzës malësore, madhështia e xhubletës, kënga, vallja, mikpritja dhe natyra u bashkuan në një tablo të vetme.

Në këtë altar natyror, mes maleve që duket sikur kanë mësuar prej shekujsh të heshtin me dinjitet, u kurorëzua Leontina Elezi, si e “Bukura e Dheut.

Kurora iu vendos nga kryetari i Bashkisë Malësi e Madhe, Tonin Marinaj, por ajo që iu dha Leontinës nuk ishte vetëm një kurorë bukurie.

Ishte një simbol.

Një përgjegjësi e ëmbël.

Një amanet.

Sepse në Malësi bukuria nuk ka qenë kurrë vetëm çështje fytyre, shtati apo hijeshie. Ajo është lidhur gjithmonë me nderin, fisnikërinë, qëndrimin, veshjen, fjalën dhe mënyrën se si një vajzë e bart emrin dhe kujtesën e vendit të saj.

Prandaj e “Bukura e Dheut” është shumë më tepër se fituesja e një konkursi.

Ajo është, për një çast, fytyra e një toke.

Leontina Elezi u shfaq kështu mes bjeshkëve si një figurë ku u takuan bukuria e vajzërisë dhe hijeshia e traditës. Ajo mrekulloi Lëpushën, Kelmendin dhe gjithë atë hapësirë magjike të bjeshkës, ku natyra vetë duket sikur ka ruajtur diçka nga mitologjia e lashtë.

Dhe nëse ka një vend ku shprehja “tokë e zanave” nuk tingëllon si metaforë e tepërt, është pikërisht këtu.

Sepse Kelmendi ka diçka që nuk shpjegohet vetëm me peizazhin.

Ka një shpirt.

Një frymë.

Një kujtesë që të vështron nga gurët, nga kullat, nga këngët, nga fytyrat e njerëzve dhe, mbi të gjitha, nga veshjet e grave.

Xhubleta, kur historia vesh një trup të gjallë

Në “Logun e Bjeshkëve”, xhubleta nuk shfaqet si një objekt muzeal.

Ajo ecën.

Ajo vallëzon.

Ajo merr frymë.

Ajo vesh vajzat e sotme dhe, përmes tyre, na sjell një jehonë të largët të grave që e kanë mbajtur mbi trupin e tyre ndër breza.

Me historinë e saj shumë të lashtë dhe me statusin e saj të jashtëzakonshëm si trashëgimi kulturore, xhubleta është një nga shenjat më të fuqishme të identitetit të Malësisë shqiptare.

Ajo nuk është thjesht një veshje.

Është një gjuhë e gjallë.

Palat, ngjyrat, ornamentet dhe format e saj flasin për një botë që nuk ka shkruar gjithçka në libra, por ka ditur ta shkruajë historinë në pëlhurë.

Nënat ia kanë kaluar bijave.

Bijat ua kanë përcjellë bijave të tyre.

Dhe kështu, përmes duarve të grave, një pjesë e kujtesës ka mbijetuar.

Prandaj, kur vajzat e “Logut” shfaqen të veshura me xhubletë, nuk shohim thjesht një paradë bukurie.

Shikojmë historinë që ecën përpara nesh.

Të prira nga Miss Bjeshka 2025, Aurora Lulaj, vajzat ecën e vallëzuan dorë për dore mbi livadhet e Predelecit.

Dhe ajo pamje kishte diçka solemne.

Diçka që tejkalonte spektaklin.

Sepse dukej sikur me çdo hap të tyre lëvizte një varg i gjatë brezash.

Sikur në atë valle të ishin mbledhur nënat dhe gjyshet.

Sikur gratë e dikurshme, ato që e kishin ruajtur xhubletën në arkë, ta shikonin sot atë veshje të dilte sërish në dritën e diellit.

E shkuara nuk kishte ardhur si kujtim. Kishte ardhur si prani.

Dhe kjo është ndoshta mrekullia më e madhe e “Logut”.

Një traditë vdes kur kthehet në dekor.

Kur bëhet vetëm një fotografi.

Kur ekspozohet pas xhamit dhe askush nuk e jeton më.

Por tradita e vërtetë nuk është ajo që ruhet vetëm.

Është ajo që përcillet.

Ajo ndryshon duar, ndryshon kohë, ndryshon breza, por nuk e humbet shpirtin.

Kjo është arsyeja pse xhubleta vazhdon të ketë një fuqi të jashtëzakonshme.

Sepse ajo nuk ka mbetur peng i së shkuarës.

Ajo është veshur nga vajzat e së tashmes.

Dhe përmes tyre, ajo kërkon të hyjë në të ardhmen.

Nga nëna te bija.

Nga kujtesa te krenaria.

Nga e shkuara te e ardhmja.

Xhubleta vazhdon të flasë shqip.

Dhe ndoshta ky është një nga mesazhet më të bukura që “Logu i Bjeshkëve” i përcjell një bote që gjithnjë e më shumë po humbet lidhjen me rrënjët.

Një log ku mblidhet kujtesa

Që prej vitit 1998, “Logu i Bjeshkëve”, i zhvilluar në Lëpushë, të shtunën e dytë të muajit gusht, është kthyer në një pikëtakim të veçantë të malësorëve dhe të dashamirësve të kulturës shqiptare.

Por “Logu” ka një veçori që e bën të ndryshëm.

Ai nuk i bashkon njerëzit vetëm rreth një skene.

I bashkon rreth kujtesës.

Këtu kthehet kurbetçari me mallin e viteve.

Këtu vjen biri i larguar për të parë edhe një herë malet e fëmijërisë.

Këtu ngjitet udhëtari që kërkon jo vetëm një pamje të bukur, por një përvojë.

Këtu vjen fotografi që kërkon të ndalë në një kornizë diçka që koha e merr shpejt.

Dhe mbi të gjitha, këtu vijnë njerëzit për të qenë pjesë e një bote ku mikpritja nuk është protokoll, por karakter.

Të jesh në “Log” nuk do të thotë thjesht të shohësh.

Do të thotë të përjetosh.

Të dëgjosh këngën.

Të shohësh xhubletën.

Të ndjesh erën e bjeshkës.

Të dëgjosh fjalën e malësorit.

Të shohësh buzëqeshjen e vajzës.

Dhe të kuptosh se një popull mund ta ruajë identitetin jo vetëm në libra, por edhe në një këngë, në një valle, në një veshje, në një mënyrë mikpritjeje.

Malësia që i flet botës, nën tingujt e instrumenteve shekullore, me zërin e mrekullueshëm të artistëve të mirënjohur, me valle tradicionale dhe me paraqitjen dinjitoze të vajzave konkurrente, ju ftoj të bëheni pjesë e këtij manifestimi të madh tradicional-kulturor”.

Dhe kjo ftesë është më shumë se një ftesë për një festë.

Është një ftesë për të hyrë në një botë.

Një botë ku malet janë dëshmitarë.

Ku xhubleta është arkiv.

Ku kënga është kujtesë.

Ku vallja është komunikim.

Ku bukuria bëhet identitet.

Përmes “Logut të Bjeshkëve”, Malësia e Madhe i kujton Shqipërisë dhe botës se identiteti nuk është muze. Është frymë.

Ai nuk ekziston vetëm në atë që ruajmë.

Ekziston në atë që vazhdojmë të jetojmë.

Kurora që bëhet amanet

Leontina Elezi mori kurorën.

Por në atë çast, dukej sikur kurora ishte më e madhe se vetë ajo.

Sepse mbi të nuk qëndronte vetëm bukuria e një vajze.

Qëndronte bukuria e një treve.

Bukuria e Malësisë.

Bukuria e xhubletës.

Bukuria e një tradite që ka ditur t’i mbijetojë kohës.

Kjo është arsyeja pse e “Bukura e Dheut” është një simbolika që ka peshë.

Ai nuk të vendos vetëm një kurorë mbi kokë.

Të vendos një amanet mbi supe.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron madhështia e kësaj feste.

Në fund të ditës, kur tingujt e lahutës, fyellit dhe veglave tradicionale treten mbi majat e Kelmendit dhe mbi bjeshkë zbret ngadalë heshtja e muzgut, festa përfundon, por kuptimi i saj mbetet.

Sepse “Logu” nuk mbyllet kur njerëzit largohen.

Ai vazhdon në kujtesë.

Vazhdon në fotografi.

Vazhdon në këngë.

Vazhdon në vajzat që një ditë do t’ua tregojnë bijave të tyre se dikur, në një gusht të bukur, veshën xhubletën dhe vallëzuan në Qafën e Predelecit.

Dhe atëherë kuptohet se çfarë është në të vërtetë “Logu i Bjeshkëve”:

Nuk është vetëm një festë e bukurisë.

Është një festë e kujtesës.

Nuk është vetëm një kurorëzim.

Është një vazhdimësi.

Nuk është vetëm një ditë gushti.

Është një urë mes shekujsh.

Dhe Leontina Elezi, “Miss Bjeshka” e vitit 2026, mbetet në këtë histori si një nga ato fytyra të bukura që, për një çast, marrin mbi vete dritën e një vendi të tërë.

Në tokën e zanave, ku bjeshkët ruajnë legjenda dhe ku gratë ruajnë kujtesën, bukuria nuk është thjesht ajo që syri sheh.

Bukuria është ajo që një popull di të mos e humbasë.

Dhe në Kelmend, mes maleve, xhubleta ende vallëzon.

Xhubleta ende flet shqip.

Malësia ende e ruan amanetin, bukuria e saj ende çel, si një lule e lashtë, në tokën e zanave.