Ndue Dedaj: Kriza e identitetit të liderve (dhe Ibrahim Rugova si një simbol)

KRIZA E IDENTITETIT TË LIDERVE

(dhe Ibrahim Rugova si një simbol)

Kur vëren me shqetësim se liderit shqiptarë në Shqipëri dhe Kosovë nuk po e luajnë dot rolin që kanë marrë përsipër, atëherë mendja të vete menjëherë të modelet e mëparshme. Kishim apo nuk kishin ne të tillë? Dhe sa rrimë e kërkojmë në histori arketipin ideal të Luigj Gurakuqit, po sjellim profilin më të spikatur të liderit ndër shqiptarë në këto 35 vjet. Ibrahim Rugovën. Kemi qenë bashkohës me të. E kemi parë se si veproi si “aktor” klasi në skenën e trazuar politike të Kosovës. Si u soll me lirinë, luftën dhe paqen, si asnjë tjetër. Si priu lëvizjen “Kosova Republikë” në 90-ën, që ishte preludi i ndryshimit epokal që pritej të ndodhte. Si e udhëhoqi vendin me urtësi politike, kur u bë kryetar shteti mbas Luftës. Intelektual me formim akademik si studiues letërsie, kritik letrar dhe shkrimtar, i mbrujtur me parimet e demokracisë, politikan me vizion perëndimor. I matur dhe i pagabueshëm në asgjë. E ktheu politikën e Kosovës në institucion, kur ende ajo nuk ishte çliruar dhe nuk ishin krijuar institucionet e saj kushtetuese. Ai pritej në kalncelaritë perëndimore euro-atlantike si lider i vendit të tij, ende pa e fituar zyrtarisht një mandat të tillë.

Sot, kur shkruajmë për Rugovën, nuk kemi për qëllim ta përvijojmë më tej profilin e tij politik, pasi ai ishte bërë më së miri prej tij që kur ishte mes nesh, por ngase na mungon vazhdimësia e tij politike, modeli i tij. Dhe ky është një problem i madh kombëtar në ditët e sotme. Na ka ndodhur gjithnjë kështu në historinë tonë. Pas Gjergj Kastriotit – Skënderbeut nuk pati më një të dytë si ai. Ishte dhe epoka e errët otomane mbi Arbëri që e pengonte “të lindet njeriu”, siç do të shkruante Migjeni, sundim që mbyste çdo nismë civilizuese ndër shqiptarë. Do të vinte pas pesëqind vjetësh Ismail Qemali, ku më shumë ishte koha / rrethanat historike sesa njeriu që rilindte. Kurse mbas njëqind vjetësh, me Ibrahim Rugovën, ishte sa koha aq dhe njeriu progresist. E mira qe se udhëheqësia e re e Kosovës demokratike nuk u ngjiz nga trashëgimia komuniste, siç për fat të keq ndodhi në Shqipëri dhe nuk po e lëshon politikën as sot e kësaj dite. Por a mund të integrohesh në BE me këtë trashëgimi të zgjebosur “nëpër këmbë”? Protestat e fundit demokratike, rinore e intelektuale të Tiranës na thonë se jo.

Por si do t’i dëgjonte këto kambana Ibrahim Rugova? Si do të sillej ai me to? Me arrogancën tipike të liderve të tjerë, pa dallim, apo siç dinte ai të sillej me demokracinë. Ja, për këtë është i thirrur ai këtë moment.

“Njerëz si Ibrahim Rugova lindin njëherë në njëqind vjet”

Kemi dëgjuar plot vlerësime të larta për Rugovën, nga shqiptarë dhe liderë të botës. Kemi lexuar shkrime kushtuar atij. Të gjithë e madhnojnë, se ai i madhnishëm ishte. Por ndoshta vlerësimin më të lartë ia ka bërë krejt spontanisht një bashkëfshatar i tij, në emisionin “Dritare” të gazetares Xhunga. Nuk u tha se si e kishte emrin ai burri që foli për Rugovën, që e kishte pasur fqinj në fshatin Cercë të Istogut, e që ishte pak vite më i ri në moshë se lideri historik i Kosovës. Ai tha një fjali që e përsëriti: “Njerëz si Ibrahim Rugova lindin njëhërë në njëqind vjet”. Ja, që një njeri i thjeshtë, i ndershëm, i fisëm, që nuk ka qenë për vetë ndonjë “dikushi”, befas shqipton një frazë aspak patetike, retorike e folklorike, por si burrat e motit, që u zë vend fjala me ta shqiptuar. Nuk ishte ky qëllimi i emisionit, ai ishte ftuar aty për të folur për veten, jetën në fshat, por e harrroi veten e foli për Rugovën. Kjo është vetia më e lartë e shqiptarëve të racës, me fol për tjetrin e jo për veten! Ndryshe nga sot, kur buçet e shqyhet rrjeti (social) për bëmat “heroike” të vetvetes. Ndaj fjalët e përvuta të atij njeriu, “mik shtëpie” sipas zakonit me Rugovën, kishin vlerë më shumë se çdo akademizëm.

Rugova, ndërkohë, për fat të keq, është koha e ndalur e politikanëve modernë shqiptarë. Nuk do ta donim kurrësesi një gjë të tillë, jo vetëm se nuk është më koha e miteve e mitizimeve, e apostujve, por normalisht shoqëria demokratike nuk duhet të vuajë për udhëheqës normalë. Ata të botës perëndimore ndërrohen lehtësisht, pasi atje është i fortë institucioni dhe jo individi. Rugova ishte njëri nga ata. Ai ndonëse vinte nëpër luftë, predikonte paqen dhe u bë mishërimi i saj. Kurse pas tij, liderët politikë ishin tjetër gjë, nuk kishin frymën demokratike, por unin dhe egon e mbijetesës politike me çdo kusht. Edhe në Shqipëri veç më e theksuar ka qenë në këto tre-katër dekada dukuria e protagonizmit të paprinciptë të liderëve politikë e shtetërorë, që për të mbijetuar deri në thinjën e fundit çfarë nuk bëjnë, majtas e djathtas, konkurojnë me veten në garat për kryetar partie apo kryeministër, vetë shkruajnë e vetë vulosin cilindo emër për në parti a qeveri, apo për ta bërë kurban, kur nuk u shkon sipas qejfit, nuk duan t’ia dinë për kurrëfarë forumesh politike të zgjedhura, thërrasin në ndihmë fytyra të vërenjtura e të vrerosura të epokës së lenizmit, mjaft që t’iu bëjë punë propaganda militante, rrëfejnë “histori” e tregojnë batuda se si e “kapën” partinë për brirësh e u ngjitën në krye me hir e me pahir.

Të gjithë ata që ishin dhe janë në pushtet mendojnë se prapa u vete historia, ndërsa deri më sot del se në të dy lidershipet shqiptare, i bekuar me historinë ështe vetëm Rugova. Dallimi mes atij dhe të tjerëve është se këta të fundit nuk kursejnë asgjë për të qenë përjetësisht vetë në pushtet si persona, si klane apo dhe si familje. Vetëm sëmundja delirante e pushtetomanisë bën që udhëheqësit e rinj të paformuar të Kosovës ta çojnë vendin tri herë radhazi në zgjedhje, ngaqë nuk arrijnë të formojnë qeverinë apo të zgjedhin Presidentin e republikës.

Rugova i mblodhi shqiptarët e mërgatës dhe i solli në Kosovë, se kishin besim tek ai, kurse liderët e sotëm po i “nxjerrin” jashtë, se nuk kanë besim tek ata.

“Presidentët dhe Kryeministrat shqiptarë të betohen në Krujë”

Tre vite më parë u ndodhëm në Krujë, teksa në Tiranë po mbahej Samiti i radhës i Berlinit dhe për një çast përfytyruam se pritja e liderëve të Europës nuk do të bëhej para godinës së Kryeministrisë, por bash në kalanë e Krujës, nga Kryezoti i shqiptarëve, i njohur si shpëtimtar i Europës në shekullin XV. Mirëpo nëse protokolli qeveritar e ka harruar Krujën dhe delegacionet e huaja nuk ngjitën më deri këtu, turistët janë çdo çast të pranishëm, sa drejtori i Muzeut, Hafizi, e ka të vështirë të shkëputet prej tyre. Ai kujton shumë biseda, por pëlqen të riprodhojë për ne fjalët e Ibrahim Rugovës, kur vizitoi Muzeun në vitin 1995: “Të gjithë presidentët dhe kryeministrat e Shqipërisë dhe Kosovës duhet të vijnë këtu në Krujë për t’u betuar, para se të marrin detyrën e lartë shtetërore”. Ishte vizioni i tij për shtetin e ardhshëm të Kosovës, pasi ai ishte i sigurtë për pavarësinë e saj. Por a e kanë bërë ata ndonjëherë këtë? Asnjëherë, pasi nuk janë si Rugova.

Nuk rreshtin botimet ku shfaqet figura e Rugovës, si kohët e fundit në romanin “Iliriana” të autorit Reshat Sahitaj, krahas asaj të Adem Demaçit, Jusuf Gërvallës, Fehmi Aganit etj.

Sa herë shkojmë në Prishtinë, është e pamundur të mos ndalojmë pak çaste para shtatores së tij. Është si të ndalojmë para vetë Historisë për ta nderuar e medituar...