Fejzulla Berisha: Sovraniteti i Kosovës nuk është objekt negociatash (1)

SOVRANITETI I KOSOVËS NUK ËSHTË OBJEKT NEGOCIATASH (1)

Një analizë juridike, kushtetuese dhe ndërkombëtare mbi kufijtë e dialogut dhe të drejtën e patjetërsueshme të shtetit të Kosovës

Në historinë e kombeve ekzistojnë çështje që mund të jenë objekt kompromisi politik, por ekzistojnë edhe parime themelore që nuk mund të vendosen në tavolinën e negociatave. Sovraniteti shtetëror bën pjesë pikërisht në këtë kategori. Ai nuk është privilegj që mund të jepet ose të merret sipas vullnetit të aktorëve politikë, por atributi themelor mbi të cilin ndërtohet vetë ekzistenca e shtetit.

Për Republikën e Kosovës, sovraniteti nuk është vetëm kategori juridike. Ai është rezultat i një historie të gjatë sakrificash, rezistence, përpjekjesh diplomatike dhe mbështetjeje ndërkombëtare. Për këtë arsye, çdo tendencë që dialogu me Serbinë të interpretohet si proces ku mund të negociohen elementet e sovranitetit shtetëror përbën një keqkuptim të thellë juridik dhe politik.

Kosova mund të negociojë për marrëdhënie ndërshtetërore, për bashkëpunim rajonal, për integrime evropiane dhe për çështje praktike që lidhen me jetën e qytetarëve, por nuk mund të negociojë për ekzistencën e saj si shtet sovran.

Sovraniteti si themel i së drejtës ndërkombëtare

Që nga koha e Paqes së Vestfalisë të vitit 1648, sovraniteti është konsideruar themeli mbi të cilin ndërtohet rendi ndërkombëtar modern. Çdo shtet gëzon të drejtën ekskluzive për të ushtruar autoritet në territorin e vet dhe për të vendosur në mënyrë të pavarur për çështjet e brendshme dhe të jashtme.

Sipas së drejtës ndërkombëtare:shtetet janë juridikisht të barabarta;integriteti territorial është i paprekshëm;asnjë shtet nuk mund të ushtrojë sovranitet mbi territorin e një shteti tjetër;marrëdhëniet ndërmjet shteteve duhet të bazohen në respektin reciprok.

Kjo nënkupton se Serbia nuk mund të ketë asnjë pretendim juridik ndaj sovranitetit të Kosovës, sikurse Kosova nuk pretendon sovranitet mbi Serbinë.

Sovraniteti në Kushtetutën e Republikës së Kosovës

Kushtetuta e Republikës së Kosovës është shumë e qartë.

Ajo përcakton se:Republika e Kosovës është shtet i pavarur, sovran, demokratik, unik dhe i pandashëm.

Ky formulim nuk lë hapësirë për interpretime alternative.

Kjo do të thotë se:territori i Kosovës është i paprekshëm;pushteti buron nga qytetarët e Kosovës;asnjë institucion tjetër jashtë rendit kushtetues nuk mund të ushtrojë kompetenca sovrane në territorin e Republikës.

Prandaj, çdo marrëveshje ndërkombëtare që do të cenonte karakterin unitar dhe sovran të shtetit do të ndeshej drejtpërdrejt me rendin kushtetues.

Çfarë mund dhe çfarë nuk mund të negociohet?

Kjo është pyetja themelore.

Mund të negociohen:marrëdhëniet ekonomike;liria e lëvizjes;infrastruktura;energjia;bashkëpunimi ndërkufitar;mbrojtja e të drejtave të komuniteteve;njohja reciproke e dokumenteve;bashkëpunimi rajonal.

Nuk mund të negociohen:shtetësia e Kosovës;integriteti territorial;rendi kushtetues;karakteri unitar i shtetit;kompetencat sovrane të institucioneve të Kosovës.

Këto janë kategori të panegociueshme në çdo shtet demokratik.

Mësime nga praktika ndërkombëtare

Gjermania Perëndimore dhe Gjermania Lindore

Për dekada të tëra, dy Gjermanitë zhvilluan dialog intensiv.

Megjithatë, asnjëra palë nuk negocioi sovranitetin e vet.

Dialogu kishte për qëllim normalizimin e marrëdhënieve dhe jo mohimin e ekzistencës së njërës palë.

Irlanda dhe Mbretëria e Bashkuar

Procesi i paqes në Irlandën e Veriut konsiderohet ndër më të suksesshmit në botë.Megjithatë, asnjëherë nuk u vendos në diskutim sovraniteti i shteteve përkatëse.

U negociuan mekanizma bashkëpunimi dhe garanci për komunitetet.

Çekia dhe Sllovakia

Pas ndarjes paqësore të vitit 1993, të dy shtetet bashkëpunuan ngushtë.

Por asnjëherë nuk diskutuan rikthimin e sovranitetit të njërës palë mbi tjetrën.

Kosova dhe Serbia: thelbi i problemit

Problemi kryesor ndërmjet Kosovës dhe Serbisë nuk është teknik.Ai është politik dhe juridik.Serbia ende nuk e ka pranuar realitetin e krijuar pas shpërbërjes së ish-Jugosllavisë.

Megjithatë, realitetet historike nuk mund të ndryshohen përmes retorikës politike.

Kosova:ka territor të përcaktuar;ka popullsi të përhershme;ka institucione funksionale;ushtron pushtet efektiv;zhvillon marrëdhënie ndërkombëtare.

Pra, i plotëson të gjitha kriteret klasike të shtetësisë sipas së drejtës ndërkombëtare.

Pse njohja reciproke është zgjidhja e vetme afatgjatë?

Historia e marrëdhënieve ndërkombëtare tregon se konfliktet e ngrira nuk prodhojnë stabilitet.

Paqja e qëndrueshme ndërtohet mbi:njohjen e realitetit;respektimin e kufijve ekzistues;bashkëpunimin ndërshtetëror.

Pikërisht për këtë arsye, njohja faktike dhe juridike e Kosovës nga Serbia mbetet çështja kyçe e procesit të normalizimit.Pa këtë element, çdo marrëveshje mbetet e pjesshme dhe e brishtë.

Dimensioni gjeopolitik

Në një kohë kur Evropa përballet me sfida të mëdha sigurie, Ballkani Perëndimor nuk mund të mbetet peng i konflikteve të shekullit të kaluar.

Një Kosovë e fortë, sovrane dhe e integruar në strukturat euroatlantike përfaqëson faktor stabiliteti për rajonin.

Nga ana tjetër, çdo tentativë për relativizimin e sovranitetit të Kosovës do të krijonte precedent të rrezikshëm për rendin ndërkombëtar.

Nëse vihet në pikëpyetje sovraniteti i Kosovës, atëherë vihet në pikëpyetje vetë parimi i paprekshmërisë së kufijve dhe i vetëvendosjes së popujve.

Sovraniteti i Republikës së Kosovës nuk është çështje negociatash, por realitet kushtetues, juridik dhe ndërkombëtar.

Ai nuk buron nga vullneti i ndonjë qeverie të përkohshme, por nga vullneti historik i qytetarëve të Kosovës, nga sakrifica e brezave të tërë dhe nga procesi i konsolidimit të shtetit modern të Kosovës.

Dialogu është i domosdoshëm. Kompromiset për çështje praktike janë të nevojshme. Bashkëpunimi rajonal është interes strategjik.Por ekziston një vijë e kuqe që asnjë shtet serioz nuk e kalon.

Kosova mund të negociojë si shtet sovran, por nuk mund të negociojë sovranitetin e saj.

Ky nuk është vetëm qëndrim politik. Ky është parim kushtetues, normë e së drejtës ndërkombëtare dhe detyrim ndaj historisë, sakrificës dhe së ardhmes së Republikës së Kosovës. Vetëm mbi këtë bazë mund të ndërtohet një paqe e drejtë, e qëndrueshme dhe afatgjatë ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.