Fejzulla Berisha: Pse njohja de facto nuk mjafton për konsolidimin e shtetësisë së Kosovës (7)

PSE NJOHJA DE FACTO NUK MJAFTON PËR KONSOLIDIMIN E SHTETËSISË SË KOSOVËS (7)

Nga realiteti politik te legjitimiteti juridik ndërkombëtar

Njohja de facto e Republika e Kosovës përbën një hap të rëndësishëm në pranimin e realitetit të saj shtetëror në terren, por ajo nuk përfaqëson përmbylljen e procesit të shtetformimit në kuptimin e së drejtës ndërkombëtare. Në fakt, ajo është vetëm një fazë kalimtare ndërmjet ekzistencës faktike dhe konsolidimit të plotë juridik ndërkombëtar.

Në këtë kuptim, dallimi midis de facto dhe de jure nuk është teknik, por thellësisht politik, juridik dhe strukturor për fatin ndërkombëtar të një shteti.

1. Njohja de facto: pranim i realitetit, jo i legjitimitetit të plotë

Njohja de facto nënkupton se shtetet e tjera:e pranojnë ekzistencën funksionale të një entiteti shtetëror,bashkëpunojnë në mënyrë pragmatike (tregti, siguri, komunikim),por nuk krijojnë marrëdhënie të plota diplomatike mbi bazë të barazisë juridike.

Kjo do të thotë se shteti i njohur de facto mund të trajtohet si partner teknik, por jo domosdoshmërisht si subjekt i konsoliduar i së drejtës ndërkombëtare.

Ilustrim praktik Në rastin e Kosovës, shumë shtete:pranojnë dokumente udhëtimi,zhvillojnë dialog teknik dhe ekonomik,mbajnë zyra ndërlidhëse,

por nuk e kanë ngritur marrëdhënien në nivel ambasadorial të plotë. Kjo krijon një marrëdhënie funksionale, por jo juridikisht përfundimtare.

2. Njohja de jure: themeli i sovranitetit të plotë ndërkombëtar

Njohja de jure nënkupton:pranim të pakushtëzuar juridik të shtetësisë,vendosje të marrëdhënieve të plota diplomatike,trajtim të barabartë në të drejtën ndërkombëtare,hapje të rrugës për anëtarësim në organizata universale.

Pa këtë formë njohjeje, shteti mbetet në një status të pjesshëm ndërkombëtar, pavarësisht funksionalitetit të brendshëm.

3. Teoritë e shtetësisë dhe kufijtë e de facto-s

Në doktrinën e së drejtës ndërkombëtare ekzistojnë dy qasje kryesore:

a) Teoria deklarative

Shteti ekziston nëse plotëson kriteret objektive:territor të përcaktuar,popullsi të qëndrueshme,qeveri efektive,aftësi për marrëdhënie ndërkombëtare.

Sipas kësaj teorie, Kosova përmbush elementet e shtetësisë funksionale.

b) Teoria konstitutive

Shteti bëhet subjekt i plotë vetëm kur njihet nga shtetet e tjera.Në praktikën ndërkombëtare, ky element është vendimtar për integrimin në sistemin global.

4. Kufizimi strukturor i njohjes de facto

Njohja de facto është:e pjesshme,e kthyeshme,e varur nga vullneti politik.

Ilustrim gjeopolitik

Një shtet mund:të bashkëpunojë sot me Kosovën në ekonomi,por të votojë kundër saj nesër në një organizatë ndërkombëtare,ose të bllokojë anëtarësimin e saj në mekanizma globalë.Kjo tregon mungesën e stabilitetit juridik afatgjatë.

5. Fragmentimi i njohjes ndërkombëtare – sfida kryesore e Kosovës

Kosova karakterizohet nga:njohje e pjesshme ndërkombëtare,mosnjohje nga disa fuqi të rëndësishme globale,qëndrime të ndryshme brenda organizatave ndërkombëtare.

Ky fragmentim krijon një situatë ku:subjektiviteti ndërkombëtar është real,por jo universal dhe i unifikuar.

6. Pasojat në organizatat ndërkombëtare

Mungesa e njohjes de jure universale ndikon drejtpërdrejt në:mosanëtarësim në Organizatën e Kombeve të Bashkuara,pengesa në UNESCO dhe INTERPOL,pjesëmarrje të kufizuar në mekanizma rajonalë dhe globalë. Kjo tregon se de facto nuk është e mjaftueshme për përfaqësim të plotë ndërkombëtar.

7. Dimensioni politik i njohjes

Njohja ndërkombëtare nuk është vetëm juridike, por edhe instrument i politikës globale.Ajo ndikohet nga:aleancat strategjike,interesat gjeopolitike,balanca e fuqisë në sistemin ndërkombëtar.

Në këtë kontekst, statusi ndërkombëtar i Kosovës nuk varet vetëm nga kriteret juridike, por edhe nga dinamika e marrëdhënieve ndërkombëtare.

8. Rreziku i "normalizimit pa finalizim"

Një nga sfidat më të mëdha është rreziku që:të krijohet normalizim praktik,pa njohje juridike përfundimtare.

Kjo mund ta mbajë Kosovën në një:status të ngrirë ndërkombëtar,me sovranitet të kufizuar në aspektin formal,por funksional në aspektin e brendshëm.

Njohja de facto nuk mjafton për konsolidimin e plotë të shtetësisë së Kosovës, sepse:nuk krijon sovranitet të plotë juridik ndërkombëtar,nuk siguron anëtarësim universal në sistemin global,nuk garanton stabilitet diplomatik afatgjatë,dhe mbetet e varur nga vullneti politik i shteteve individuale.

Vetëm njohja de jure, e gjerë dhe e pakthyeshme, e shoqëruar me integrim në organizatat ndërkombëtare, e përmbyll procesin e konsolidimit të plotë shtetëror të Republika e Kosovës si subjekt i barabartë në sistemin ndërkombëtar.