Fejzulla Berisha: Eritrea, Etiopia dhe Kosova: tri histori të ndryshme, një parim i përbashkët (5)

ERITREA, ETIOPIA DHE KOSOVA: TRI HISTORI TË NDRYSHME, NJË PARIM I PËRBASHKËT – E DREJTA E POPUJVE PËR LIRI DHE VETËVENDOSJE (5)

Një analizë historike, juridike, gjeopolitike dhe diplomatike

Në historinë moderne të marrëdhënieve ndërkombëtare ekzistojnë raste që, megjithëse ndodhen në kontinente të ndryshme dhe në rrethana krejt të ndryshme historike, paraqesin ngjashmëri të rëndësishme në aspektin e përpjekjeve të popujve për liri, pavarësi dhe shtetndërtim. Ndër këto raste veçohen Eritrea, Etiopia dhe Kosova.

Në shikim të parë, duket se këto tri vende kanë pak të përbashkëta. Njëra ndodhet në Afrikë, tjetra në Ballkan, ndërsa historia e tyre është zhvilluar në rrethana krejt të ndryshme politike. Megjithatë, kur analizohen në prizmin e së drejtës ndërkombëtare, të drejtës së vetëvendosjes dhe proceseve të shtetformimit, ato paraqesin raste studimore me rëndësi të jashtëzakonshme.

Eritrea – simbol i qëndresës së gjatë për liri

Historia e Eritresë është histori e një populli që për dekada të tëra luftoi për të drejtën e tij për vetëvendosje.

Pas përfundimit të kolonializmit italian dhe periudhës së administrimit ndërkombëtar, Eritrea u federua me Etiopinë. Megjithatë, në vitin 1962 kjo autonomi u suprimua dhe Eritrea u aneksua nga Etiopia.

Ky veprim shkaktoi një nga luftërat më të gjata çlirimtare në Afrikë.

Për afro tridhjetë vjet populli eritrean zhvilloi një luftë të ashpër për pavarësi. Mijëra qytetarë humbën jetën, ndërsa vendi u shndërrua në një zonë të vazhdueshme konfliktesh.

Në vitin 1993, pas një referendumi të organizuar nën mbikëqyrje ndërkombëtare, Eritrea fitoi pavarësinë e saj.

Ky rast shpesh përmendet si shembull klasik i realizimit të së drejtës për vetëvendosje përmes referendumit dhe njohjes ndërkombëtare.

Etiopia – shteti që sfidoi kolonializmin

Ndryshe nga shumica e vendeve afrikane, Etiopia mbetet simbol i rezistencës kundër kolonializmit.

Kur shumica e Afrikës ishte e pushtuar nga fuqitë koloniale evropiane, Etiopia ruajti vazhdimësinë e saj shtetërore dhe identitetin kombëtar.

Fitorja e Etiopisë kundër Italisë në fund të shekullit XIX mbetet një nga momentet më të rëndësishme të historisë afrikane.

Pikërisht për këtë arsye, Etiopia konsiderohet një lloj simboli i sovranitetit afrikan.

Sot, kryeqyteti i saj, Addis Ababa, është selia e Bashkimi Afrikan dhe një qendër e rëndësishme diplomatike ndërkombëtare.

Megjithatë, historia e Etiopisë tregon gjithashtu se edhe shtetet me traditë të gjatë shtetformuese përballen me sfida të mëdha etnike, politike dhe territoriale.

Kosova – një rast sui generis në të drejtën ndërkombëtare

Në Evropën Juglindore, Kosova paraqet një rast unik.

Për dekada me radhë shqiptarët e Kosovës u përballën me diskriminim politik, ekonomik dhe institucional nga regjimi serb.

Shfuqizimi i autonomisë së Kosovës në vitin 1989 nga regjimi i Sllobodan Millosheviqit shënoi fillimin e një periudhe të errët represioni.

Mbyllja e institucioneve shqiptare, largimi masiv nga puna, mohimi i arsimit dhe shkeljet sistematike të të drejtave të njeriut krijuan rrethana të jashtëzakonshme politike dhe juridike.

Kulmi i krizës ndodhi gjatë luftës së viteve 1998–1999.

Masakrat, spastrimi etnik dhe dëbimi i qindra mijëra shqiptarëve sollën ndërhyrjen e NATO.

Pas luftës, Kosova u vendos nën administrimin e Organizata e Kombeve të Bashkuara.

Më 17 shkurt 2008, Kosova shpalli pavarësinë.

Dy vjet më vonë, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë konfirmoi se deklarata e pavarësisë nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare.

Ky opinion ka rëndësi historike dhe juridike jo vetëm për Kosovën, por edhe për doktrinën moderne të së drejtës ndërkombëtare.

Çfarë e lidh Kosovën me Eritrenë?

Në planin historik ekzistojnë disa ngjashmëri interesante.

Të dy popujt:përjetuan periudha të gjata represioni;zhvilluan rezistencë politike dhe ushtarake;fituan mbështetje të konsiderueshme ndërkombëtare;kaluan procese të vështira të njohjes ndërkombëtare.

Megjithatë, ekziston një dallim thelbësor.

Eritrea e fitoi pavarësinë përmes një referendumi të pranuar nga Etiopia.

Kosova e shpalli pavarësinë pas shpërbërjes së Jugosllavisë, ndërhyrjes ndërkombëtare dhe administrimit të OKB-së.

Prandaj, juridikisht nuk kemi dy raste identike.

Mësime për Kosovën nga përvoja e Etiopisë

Etiopia ofron disa mësime të vlefshme.

Shtetet nuk mbijetojnë vetëm falë njohjes ndërkombëtare.

Ato mbijetojnë falë institucioneve të forta, unitetit kombëtar, zhvillimit ekonomik dhe diplomacisë aktive.

Pikërisht këto janë sfidat kryesore të Kosovës sot.

Një shtet bëhet më i fortë kur:fuqizon sundimin e ligjit;lufton korrupsionin;ndërton ekonomi konkurruese;investon në diplomaci;ruan aleancat strategjike.

Afrika dhe Kosova

Një nga dimensionet më të rëndësishme të politikës së jashtme të Kosovës mbetet Afrika.

Shumë shtete afrikane kanë kaluar procese të ngjashme të dekolonizimit dhe vetëvendosjes.

Për këtë arsye, diplomacia kosovare duhet të jetë më aktive në kontinentin afrikan.

Kosova duhet të shpjegojë vazhdimisht se:rasti i saj nuk është precedent për separatizmat e zakonshëm;pavarësia e saj erdhi pas shpërbërjes së Jugosllavisë;ajo ishte rezultat i represionit sistematik dhe krimeve kundër popullsisë civile;u mbështet nga një proces i gjatë ndërkombëtar.

Në këtë drejtim, marrëdhëniet me Etiopinë dhe me shtetet e tjera afrikane kanë rëndësi strategjike afatgjatë.

Një krahasim me rastet ndërkombëtare

Historia botërore njeh disa raste të ngjashme me Eritrenë dhe Kosovën.Timori Lindor fitoi pavarësinë pas administrimit ndërkombëtar.Sudani i Jugut u krijua pas referendumit të vitit 2011.Bangladeshi u formua pas luftës çlirimtare kundër Pakistanit.Kosova u formua pas një procesi të veçantë që përfshinte ndërhyrje humanitare dhe administrim ndërkombëtar.

Këto raste dëshmojnë se e drejta ndërkombëtare nuk funksionon gjithmonë sipas një formule të vetme, por sipas rrethanave konkrete historike, politike dhe juridike.

Eritrea, Etiopia dhe Kosova përfaqësojnë tri histori të ndryshme të shekujve XX dhe XXI, por të bashkuara nga një ideal universal: të drejtën e popujve për të jetuar të lirë dhe për të vendosur vetë për fatin e tyre politik.

Eritrea dëshmoi se qëndresa afatgjatë mund të çojë në pavarësi. Etiopia dëshmoi se sovraniteti mund të mbijetojë edhe përballë sfidave më të mëdha historike. Kosova dëshmoi se liria, demokracia dhe e drejta për vetëvendosje mund të triumfojnë edhe pas dekadash represioni.

Prandaj, këto tri raste mbeten jo vetëm pjesë e historisë së popujve të tyre, por edhe referenca të rëndësishme për studimin e vetëvendosjes, shtetformimit dhe rendit ndërkombëtar bashkëkohor. Në këtë kuptim, historia e Eritresë, Etiopisë dhe Kosovës është një histori e dinjitetit njerëzor, e sakrificës për liri dhe e triumfit të aspiratave legjitime të popujve për shtetësi dhe sovranitet.