Fejzulla Berisha: Dy Koretë dhe Kosova – një analizë diplomatike e krahasuar e konflikteve (6)

Dy Koretë dhe Kosova – një analizë diplomatike e krahasuar e konflikteve të ngrira dhe shtetformimit në rendin ndërkombëtar (6)

Krahasimi ndërmjet Koreja e Veriut – Koreja e Jugut dhe Kosova përbën një rast studimor me rëndësi të veçantë në diplomacinë bashkëkohore, pasi ndriçon dy modele të ndryshme të zhvillimit historik:

njërin të institucionalizimit të ndarjes përmes konfliktit të ngrirë ushtarak, dhe tjetrin të konsolidimit të shtetësisë përmes procesit të njohjes së pjesshme ndërkombëtare.

Ky është një krahasim që nuk synon analogji të drejtpërdrejta politike, por analizë strukturore të rendit ndërkombëtar dhe mënyrës se si ai menaxhon çështjet e pazgjidhura të sovranitetit.

1. Origjina historiko-diplomatike e ndarjes

Gadishulli Korean – produkt i arkitekturës bipolare globale

Ndarja e Gadishullit Korean është rezultat i drejtpërdrejtë i konfigurimit të pas Luftës së Dytë Botërore dhe konsolidimit të sistemit bipolar ndërkombëtar.

-Në vitin 1945, Korea u nda në dy zona administrimi ushtarak.

-Lufta Koreane (1950–1953) transformoi ndarjen administrative në konflikt të armatosur ndërkombëtar.

-Armëpushimi i vitit 1953 krijoi një regjim të përkohshëm të paqes negative, pa traktat paqeje përfundimtar.

Si rezultat, ndarja koreane nuk është thjesht politike, por strukturë e institucionalizuar e moszgjidhjes së konfliktit.

Kosova – produkt i shpërbërjes federative dhe ndërhyrjes humanitare ndërkombëtare

Rasti i Kosovës ka një origjinë tjetër juridike dhe politike.Kosova ishte njësi autonome brenda ish-Jugosllavisë.Konflikti i viteve 1998–1999 u karakterizua nga shkelje serioze të të drejtave të njeriut dhe krizë humanitare.Ndërhyrja ndërkombëtare e NATO-s dhe administrimi i OKB-së (UNMIK) krijuan një fazë tranzitore të protektoratit ndërkombëtar.Në vitin 2008 u shpall pavarësia.

Në vitin 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë konstatoi se shpallja e pavarësisë nuk shkel të drejtën ndërkombëtare, duke i dhënë rastit një dimension të veçantë juridik.

2. Statusi juridik ndërkombëtar – dy modele të ndryshme të papërfundueshmërisë

Koreja – status quo i armëpushimit pa paqe

Në rastin korean:Nuk ekziston traktat paqeje ndërmjet palëve.Kufiri ndërkorean mbetet një nga më të militarizuarit në botë (DMZ).Konflikti mbetet juridikisht i hapur në logjikën e së drejtës ndërkombëtare të luftës.

Ky është një regjim i ngrirë i konfliktit ndër-shtetëror, ku mungesa e zgjidhjes është vetë status quo-ja.

4.Kosova – shtetësi e konsoliduar pjesërisht dhe kontestim ndërkombëtar

Në rastin e Kosovës:Shtet i shpallur dhe funksional në praktikë institucionale.Mungesë e anëtarësimit në OKB për shkak të mungesës së konsensusit ndërkombëtar.Proces i vazhdueshëm i dialogut politik me Serbinë, i ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian.

Kjo krijon një situatë të shtetësisë funksionale me njohje të pjesshme ndërkombëtare, e cila nuk është konflikt i ngrirë ushtarak, por proces diplomatik i papërmbyllur i normalizimit.

3. Dimensioni i fuqive të mëdha dhe balanca strategjike

Gadishulli Korean – teatër i rivalitetit global.Shtetet e Bashkuara të Amerikës mbështesin Korenë e Jugut.Kina dhe Rusia ushtrojnë ndikim mbi Korenë e Veriut.Rajoni përbën një nyje të ndjeshme të sigurisë globale dhe të balancave strategjike në Azi-Paqësor.Kësisoj, konflikti korean është pjesë e arkitekturës së sigurisë globale multipolare.

Kosova – stabilitet rajonal dhe arkitekturë euroatlantike

Në rastin e Kosovës:SHBA dhe shumica e shteteve të BE-së mbështesin shtetësinë e saj.Serbia, e mbështetur politikisht nga Rusia dhe disa shtete të tjera, e konteston atë.NATO dhe BE luajnë rol garantues të stabilitetit rajonal në Ballkan.

Kosova, në këtë kuptim, është pjesë e projektit të stabilitetit euroatlantik në Ballkanin Perëndimor, jo e një përplasjeje globale ushtarake.

5. Interpretimi diplomatik – dy paradigma të ndryshme

Paradigma koreane: institucionalizimi i konfliktit

Rasti korean dëshmon se:konfliktet mund të institucionalizohen pa u zgjidhur,armëpushimi mund të zëvendësojë paqen,ndarja mund të bëhet strukturë e përhershme ndërkombëtare.Ky është model i stabilitetit të tensionit të ngrirë.

Paradigma kosovare: shtetformimi në proces

Rasti i Kosovës tregon se:shtetësia mund të ekzistojë pa konsensus universal,legjitimiteti ndërkombëtar ndërtohet gradualisht përmes diplomacisë,dialogu politik është mekanizëm i konsolidimit të statusit ndërkombëtar.Ky është model i shtetformimit dinamik në rendin post-konflikt.

6. Vlerësim përfundimtar diplomatik

Nga një perspektivë e së drejtës ndërkombëtare dhe diplomacisë moderne, këto dy raste përfaqësojnë dy kategori të ndryshme analitike:Koreja e Veriut – Koreja e Jugut: model i konfliktit të ngrirë të institucionalizuar, me potencial të vazhdueshëm për përshkallëzim strategjik.Kosova: model i shtetësisë në konsolidim gradual brenda një rendi ndërkombëtar të papërfunduar në aspektin e njohjes universale.

Në logjikën e rendit ndërkombëtar bashkëkohor, rasti korean përfaqëson moszgjidhjen e institucionalizuar të konfliktit, ndërsa rasti i Kosovës përfaqëson procesin e institucionalizimit të shtetësisë në mungesë të konsensusit global të plotë.

Prandaj, këto dy raste nuk janë analoge, por paralele kontrastuese të mënyrës se si sistemi ndërkombëtar prodhon stabilitet përmes dy mekanizmave të ndryshëm: ngrirjes së konfliktit dhe konsolidimit gradual të shtetësisë.