Blerim Latifi: Nga kryengritja te shteti - Drenica dhe fundi i logjikës së rebelimit

Branislav Nushiq, në librin e tij Kosova, shkruante këtu e 124 vjet më parë se Drenica ishte një krahinë ku pushteti osman nuk ia dilte të vendoste autoritetin e vet. Sipas tij, popullsia e saj i ishte kundërvënë shndërrimit të Drenicës në njësi administrative normale të Perandorisë. Në Llaushë ishte ngritur selia e kajmekamit dhe ishin ndërtuar objektet shtetërore, por më 14 janar 1891 rreth 2000 shqiptarë të armatosur e dëbuan kajmekamin, dogjën konakun dhe shkatërruan gjithçka që simbolizonte pushtetin shtetëror. Kur më pas të dërguarit e Perandorisë u përpoqën të negocionin me prijësit vendorë, ata morën këtë përgjigje të prerë: “Për pesëqind vjet me radhë nuk ka pasur pushtet në Drenicë e as tash nuk na duhet ai, por as nuk do të vendoset, derisa ne të jemi gjallë!”

Por këtë përshtypje nuk e kishte vetëm Nushiqi.

Edhe udhëpërshkrues të tjerë të kohës, sidomos konsujt e huaj me seli në Mitrovicë dhe Prishtinë, e përshkruanin Drenicën si një territor ku autoriteti real nuk buronte nga shteti, por nga krenët, fiset dhe zakoni.

Thënë ndryshe, Drenica ishte njëfarë Mirdite e Kosovës: një krahinë malore dhe fisnore ku çdo pushtet qendror, osman apo serb, e kishte të vështirë të depërtonte.

Vetë Nushiqi shkruante se Drenica mund të mobilizonte shpejt deri në një mijë luftëtarë të armatosur, por këta nuk i bindeshin askujt tjetër përveç krenëve të tyre. Kjo është ndoshta fjalia më e rëndësishme për të kuptuar historinë politike të kësaj zone: autoriteti nuk ishte institucional, por personal, fisnor dhe lokal. Ligji i shtetit vlente pak; Kanuni dhe besnikëria ndaj prijësve vendorë vlenin më shumë.

Pikërisht kjo traditë e gjatë e mosnënshtrimit ndaj pushteteve shpjegon edhe vazhdimësinë e kryengritjeve në Drenicë gjatë gjithë shekullit XX. Kryengritja e Ahmet Delisë më 1912, rezistenca e Azem Galicës në vitet 1919–1924, kryengritja e Shaban Polluzhês më 1945 dhe, përfundimisht, dalja e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në Drenicë gjatë viteve 1997–1998, nuk mund të kuptohen si ngjarje të ndara nga njëra-tjetra. Ato burojnë nga e njëjta kulturë politike: refuzimi i sundimit të jashtëm dhe bindja se liria lokale mbrohet me armë.

Por të jemi të qartë në një pikë: ky kapitull historik është mbyllur në qershorin e vitit 1999. Ai nuk mund dhe nuk duhet të hapet më në asnjë formë. Sepse, në fund të fundit, qëllimi i gjithë asaj historie kryengritjesh ishte pikërisht krijimi i një shteti ku shqiptari nuk do të kishte më nevojë të jetonte jashtë rendit institucional.

Në momentin kur u krijua shteti i Kosovës, logjika e rebelimit ka humbur krejtësisht arsyen historike të ekzistencës së saj.

Prandaj, kushdo që sot përpiqet ta ringjallë romantikën e mosbindjes krahinore apo traditën e sfidimit të institucioneve ose përdorimin e institucioneve shtetërore për interesa të betejave politike të ditës, po i shkakton një dëm të rrezikshëm Drenicês, Kosovës dhe vetë shtetit tonë të përbashkët. Sepse ajo që dikur ishte mjet mbijetese dhe rezistence ndaj pushtuesit, në kushtet e një shteti shqiptar në Kosovë mund të shndërrohet lehtësisht në pengesë serioze për ligjin dhe funksionimin demokratik të shtetit. Dhe unë jam krejt i bindur se askush në Drenicë nuk e do një gjë të tillë.

Post Scriptum:

Për të gjithë ata që me një lehtësi të padurueshme janë mësuar të lëshojnë lart e poshtë  akuza e fyerje nga më morbidet, po e kujtoj një urti të moçme shqiptare: “Gjuha eshtra s’ka, por eshtra thyen!”