Blerim Latifi: Kur sulmohet kujtesa e UÇK-së, sulmohet vetë historia jonë

Ecja në natyrën e harlisur nga gjelbërimi, të jep një qetësi të thellë. Duket sikur mendimet që na rëndojnë gjatë rutinës javore treten mes barit të njomë dhe ajrit të pastër. Bukuria e gjallë e natyrës zgjon brenda nesh një ndjenjë lirie dhe harmonie me botën përreth. Unë kam disa vende ku e shijoj këtë lloj ecjeje, pothuajse romantike.

Sot, kur e pashë se shiu kishte ndaluar, e lashë makinën te shkolla e Galicês dhe nisa të ngjitesha në kodrën aty pranë. Këpucët dhe pantallonat m’u lagën nga bari, por kjo vetëm sa m’i rikujtoi me shumë nostalgji vitet e fëmijërisë.

Papritur hasa në një shpellë, për të cilën nuk dija asgjë. Dikur do të më duhej të shkoja në bibliotekë dhe të gjeja ndonjë libër gjeologjie për të kuptuar një dukuri të tillë natyrore. Sot mjaftojnë disa fotografi dhe pak sekonda pritjeje para Inteligjencës Artificiale.

Dhe ja përgjigjja e saj:

“Duket qartë si një hyrje e vogël shpelle karstike. Forma e gurëve të gërryer, errësira e brendshme dhe çarja vertikale në terren janë tipike për shpellat e krijuara nga tretja e shkëmbinjve gëlqerorë prej ujit gjatë mijëra viteve. Zona përreth duket si një terren klasik karstik ballkanik: shkëmbinj gëlqerorë, bimësi e ulët, çarje dhe zgavra natyrore, me mundësi për kanale nëntokësore ose ujë sezonal. Në shumë raste, hyrje të tilla janë vetëm ‘goja’ e një sistemi më të madh nën tokë. Disa shpella fillojnë shumë ngushtë dhe më pas hapen më thellë brenda.”

Por Inteligjenca Artificiale nuk u ndal vetëm te informacioni shkencor për atë shpellë. Ajo, si një mik që të do të mirën, më dha edhe këshilla se si duhet të veproja me kujdes nëse do të kisha ndërmend ta eksploroja:

“Nëse mendon ta eksplorosh: mos hyr vetëm, përdor dritë të fortë, kujdes nga rrëshqitja dhe mungesa e oksigjenit, si dhe nga shembjet e gurëve apo kafshët (lakuriqë nate, gjarpërinj etj.). Pamja ka diçka shumë primitive dhe arketipale — si ato hyrje që në imagjinatën e lashtë lidhen me strehimin, misterin ose botën e nëndheshme.”

Këto këshilla më bënë të mendoj se mbase filozofi amerikan John Searle e ka gabim kur insiston në idenë se inteligjenca artificiale kurrë nuk mund të arrijë t'i ketë cilësitë emotive e morale të inteligjencês biologjike njerëzore.

Natyrisht, nuk kisha ndërmend të hyja në ndonjë aventurë eksplorimi. Doja vetëm të kënaqja sytë me panoramën e bukur të natyrës pranverore. Mbase ekzistojnë legjenda lokale për atë shpellë, por për to duhet pyetur banorët e katundit, kujtesa e të cilëve ende nuk është përvetësuar nga algoritmet e Inteligjencês Artificiale.

Në kthim më erdhi në mend një paradoks i kohës sonë: ndërsa Inteligjenca Artificiale na ofron akces të plotë dhe të menjëhershëm në dijet shkencore, duket se prirja njerëzore për të përqafuar injorancën dhe budallallëkun kurrë nuk ka qenë më e fortë se sot.

Aristoteli, në hyrje të Metafizikës së tij, shkruan se dëshira për dije është e rrënjosur në natyrën e njeriut, por kjo duket të jetë vetëm pjesërisht e vërtetë. Duket se tek njeriu gjendet po aq e rrënjosur edhe dëshira për injorancën. Dhe këtë na e dëshmon një libër i shkelqyeshëm, i shkruar për këtë punë nga historiani britanik Peter Burke: Injoranca- Një histori globale.

_____________

Nuk është ndonjë memorial i harruar nga shekujt, i lënë në mëshirën e kohës dhe të natyrës. Është memorial i luftës së fundit, luftës së Ushtrisë Çlirimtare e Kosovës, e vetmja luftë çlirimtare që pati sukses në krejt historinë e përpjekjeve tona për liri.

Dhe shihet qartë se dëmtimi i tij s'ka ardhur nga “duart” e natyrës, por nga duart e njerëzve. Vetëm 27 vjet pas luftës çlirimtare, forcat e liga që ishin kundër saj kanë marrë guximin që nga fjalët të kalojnë në vepra.

Romakët e lashtë këtë do ta quanin Damnatio memoriae, shkatërrim i qëllimshëm i kujtesës. Dhe ky rast mund të jetë vetëm një lloj testi që i bëhet kësaj shoqërie. Nëse ajo hesht dhe nuk reagon, nesër mund të shihni shkatërrimin e memorialeve të tjera, të shtatoreve, e një ditë edhe të varreve të dëshmorëve.

Dikush mund të thotë se kjo që po them është alarm që nuk duhet marrë seriozisht. Por historia na ka dëshmuar se sulmet ndaj kujtesës kolektive fillojnë pikërisht kështu: duke thyer një gur varri këtu, duke përdhosur një memorial atje, për të vazhduar më pas me normalizimin e akteve të tilla, derisa një ditë të gjithë e kuptojnë se e tëra ishte një fshirje e qëllimshme e historisë.

Foto dhe info e marrë nga Berat Ademi

_____________

Zhabat dhe morrat që, edhe pas kaq shekujsh, përpiqen ta njollosin emrin e tij, do të zhduken shpejt [ligji biologjik] dhe do të harrohen.

Aq të pavlerë janë mbi faqen e dheut, sa as mahallat e tyre nuk do t’i kujtojnë më.

Ndërsa emri dhe lavdia e tij do të vazhdojnë të jehojnë edhe në shekujt që vijnë. Për një arsye themelore: emri i tij simbolizon vetë natyrën njerëzore, thelbin e saj, që është dëshira për liri, që është dëshira për të qenë zot në shtëpinë tande. Kjo dëshirë që romakët e lashtë e quanin patria, ndërsa rilindasit shqiptarë e shqipëruan aq bukur me fjalën atdhe.

_____________

Po pra, së shpejti do të kemi “nderin” t’i kemi në duar pesë libra mbi Agim Bahtirin. Secili vëllim me nga 500 faqe. 2500 faqe në total. Pak a shumë sa "Lufta dhe Paqja" e Lev Tolstoit dhe "Kapitali" i Karl Marksit.

Mos të qeshim para kohe.

Kjo punë “kolosale” në "Republikën e Letrave Kosovare" mund të jetë paralajmërim i një epoke të re, me një kult të ri lideri.

Nuk është hera e parë, dhe as do të jetë e fundit, që turmat e çmendura i vendosin në fron palaçot dhe kllounët.

Flitet se Isak Njuton një herë ka thënë: Unë mund të llogaris lëvizjen e trupave qiellorë, por jo edhe marrëzinë e njerëzve.

_____________

Kur politikanët nuk janë në gjendje t’i ofrojnë asgjë konkrete popullit, e fusin në lojë Zotin.

Dështimin ekonomik e mbulojnë me fraza morale e simbolika religjioze.

Mungesën e fabrikave e kompensojnë me tempuj fetarë.

Atë të investimeve zhvillimore me ceremoni politiko-fetare.

Dhe populli i shkretë, i etur për shpresë, e gëlltit trikun.

Deri në ditën kur e gjithë ngrehina e shoqërisë bie dhe bashkë me të edhe rrenat që e dekoronin nga jashtë.

_____________

Holzwege quhet një nga esetë më të bukura të Martin Heidegger-it. Në gjermanisht, kjo fjalë ka kuptimin e shtigjeve pyjore. Këto janë shtigje që duken si rrugë të çelura, por shpesh ato nuk çojnë askund; befas ndërpriten mes vegjetacionit të dendur dhe njeriu atëherë duhet të zgjedhë mes kthimit pas ose ecjes përpara, mes drunjve dhe ferrave të harlisura.

Holzwege është metaforë për natyrën e mendimit filozofik, por edhe për vetë jetën njerëzore, individuale e kolektive.

_____________

Një fushë e madhe e mbjellun me grurë. Një fushë që, përtej peisazhit impresiv, shërben edhe si dëshmi se ende ka njerëz që e duan tokën, që e respektojnë punën dhe që nuk e kanë humbur besimin se ky vend mund të bëhet. Edhe pse ky besim goditet çdo ditë nga mbrapshtitë e pafundme të politikës.