Albert Vataj: Valsi i artë i lulediellit, një Odise drite dhe shpirti që mrekullon në natyrë dhe na magjeps në art

Valsi i artë i lulediellit, një Odise drite dhe shpirti që mrekullon në natyrë dhe na magjeps në art

Për shumicën prej nesh, luledielli shfaqet në përditshmëri nën petkun e thjeshtësisë praktike. E shohim të pranishme në tryezat tona përmes vajit të gatimit, e shijojmë në çastet e thjeshta të bisedave teksa hamë farat e saj, apo e blejmë të thurur nëpër buqeta festive për t’u falur buzëqeshje njerëzve të dashur. Por, pas këtij dobi-përdorimi të zakontë, fshihet një nga misteret më magjepsëse të natyrës, një dialog i nënzëshëm, por i zjarrtë, mes tokës dhe qiellit.

Midis miliona krijesave të mbretërisë bimore, ishte pikërisht luledielli ajo që zgjoi gjenialitetin e post-impresionistit holandez, Vincent van Gogh. Në tablotë e tij joshëse, ajo nuk erdhi thjesht si një dekor, por si një manifestim shpërthyes i atij dielli që i digjej brenda vetes. Van Gogh gjeti te kjo lule vezullimin e tij shpirtëror, thjerëzat e një drite, me të cilën kërkonte të shihte botën tej errësirës që e rrethonte. Ai e kuptoi se luledielli nuk është thjesht një bimë, por një gjendje shpirtërore.

Ndonëse të gjitha lulet mbajnë një lidhje jetësore me diellin përmes odisesë së gjatë të fotosintezës, klorofilit dhe shkëmbimit jetëdhënës të gazeve, luledielli shkon përtej biologjisë. Ajo zhvillon një marrëdhënie pothuajse mistike reciprociteti me yllin e zjarrtë.

Ajo është një rrugëtare e palodhur e dritës. Kur agimi zbardh mbi tokë, luledielli zgjohet dhe kthen "kokën" drejt lindjes. Ky proces, që shkenca e quan heliotropizëm, udhëhiqet nga një sekret i brendshëm, auksinina, një hormon rritjeje që grumbullohet në anën e hijesuar të kërcellit, duke e shtyrë lulen butësisht, me një delikatesë kirurgjikale, drejt rrezeve të ngrohta.

Është një vals që zgjat gjithë ditën. Luledielli e ndjek diellin në çdo hap të tij nëpër qiell, deri në perëndimin e purpurt. Por, magjia e vërtetë ndodh natën. Kur drita fiket, ajo nuk bie në një gjumë vdekjeje. Përgjatë errësirës, në një lëvizje të ngadaltë e të fshehtë, ajo kthehet në pozicionin fillestar. Ajo pret në heshtje, me besnikërinë e një dashurie të madhe, lindjen e sërishme të diellit për të filluar rishtaz rrugëtimin e saj gjallues.

Vetëm kur arrin pjekurinë e plotë, lulja e ndal këtë vallëzim. Ajo stabilizohet, duke mbetur përgjithmonë e kthyer nga Lindja, si një monument i përjetshëm që nderon burimin e jetës së saj.

Në pagëzimin e saj latin, Helianthus annuus mbart vetë esencën e mitologjisë dhe natyrës, "lulja njëvjeçare e diellit". Me kërcellin e saj të fortë e kryelartë që sfidon eterin dhe gjethet e ashpra e të gjelbra, ajo mban mbi supe një kurorë mbretërore.

Ajo që ne e shohim si një lule të vetme, në fakt është një bashkësi e madhe jetësh, një rreth petalesh ngjyrë të florinjtë që rrethojnë një zemër të errët, të thurur nga mijëra lule të vogla në formë tubthash, të cilat presin puthjen e insekteve për t'u shndërruar në fara.

Origjina e saj na çon larg, në hapësirat e egra që shtriheshin nga Amerika Qendrore deri në jug të Kanadasë së sotme, ku indianët vendas e kultivonin me adhurim. Kur eksploruesit spanjollë e morën me vete përtej Atlantikut në vitin 1510, Evropa Perëndimore u dashurua pas bukurisë së saj, duke e mbajtur fillimisht si një xhevahir zbukurues në kopshtet botanike.

Më pas, historia shkroi faqe të çuditshme. Farat e saj udhëtuan në Rusinë e largët falë Car Pjetrit të Madh, ku në shekullin e 19-të fushat e Voronjezhit u kthyen në dete të pafundme të verdha, duke prodhuar mijëra tonë vaj. Dhe për një ironi të bukur të fatit, ishin pikërisht emigrantët rusë ata që e rikthyen lulediellin në Amerikën e Veriut në fund të shekullit të 19-të, pasi trashëgimtarët e kolonizatorëve të vjetër e kishin harruar krejtësisht ekzistencën e saj.

Përtej poezisë, luledielli është një dhuratë bujare e natyrës. Ajo ushqen trupin tonë me proteina dhe yndyrna të shëndetshme, zbunon lëkurën tonë përmes eliksirëve kozmetikë dhe kremrave, e madje vihet në shërbim të industrisë më të rëndë.

Në muajt e nxehtë të verës, një fushë me luledielli shndërrohet në një parajsë tokësore për bletët, duke u dhuruar atyre nektarin e artë nga i cili lind mjalti më i kulluar. Dhe kur cikli i saj mbyllet, bima nuk dorëzohet para harresës, kërcejtë e saj të pasur me celulozë kthehen në letër ose shndërrohen në pleh organik, duke ushqyer sërish tokën që e lindi.

Luledielli mbetet kështu një simbol i pastër i jetës, një qenie që jeton me sytë nga drita, që e kthen ngrohtësinë qiellore në mirësi tokësore dhe që na kujton se, ashtu si ajo, edhe ne njerëzit kemi nevojë për komunikimin thelbësor me diellin për të ruajtur gjallërinë, vitalitetin dhe krejt shfaqshmërinë tonë në këtë realitet, si së brendshmi, ashtu edhe në sipërfaqe.