Albert Vataj: Sipas Rilke pse dashuria nuk është të humbasësh veten te tjetri për ta zotëruar atë

Sipas Rilke pse dashuria nuk është të humbasësh veten te tjetri për ta zotëruar atë

Ndoshta gabimi më i madh që bëjmë në dashuri është të mendojmë se të duash do të thotë të mos jesh më vetëm. Ne kërkojmë tek tjetri strehën që duhet ta ndërtojmë brenda vetes, duam ta zvogëlojmë distancën deri në zhdukje dhe, në emër të afërsisë, rrezikojmë të pushtojmë pikërisht atë hapësirë të brendshme që duhet të mbetet e lirë.

Por Rainer Maria Rilke na çon drejt një të vërtete më të vështirë dhe, ndoshta, më të bukur: dashuria e vërtetë nuk i shkrin dy vetmi në një, ajo u mëson dy vetmive të qëndrojnë pranë njëra-tjetrës pa u shkatërruar.

Për Rilken, intimiteti i vërtetë nuk është shkrirja e dy njerëzve në një, as zhdukja e kufijve që i bëjnë ata dy qenie të veçanta. Përkundrazi, dashuria më e thellë fillon pikërisht aty ku njeriu pranon se tjetri nuk mund dhe nuk duhet të bëhet pronë e tij.

Të duash nuk do të thotë ta pushtosh vetminë e tjetrit, por të kesh hirin për ta respektuar atë.

Prandaj, dashuria e pjekur nuk kërkon shkrirjen, por bashkëjetesën e dy vetmive.

Dy njerëz mund të jenë shumë pranë dhe, megjithatë, të mbeten dy. Mund të ndajnë trupin, kohën, heshtjen, gëzimin, frikën dhe ëndrrat, pa e zhdukur individualitetin e njëri-tjetrit. Afërsia nuk është anulim i largësisë; është aftësia për ta bërë atë largësi të banueshme.

Ata që nxitojnë të bashkohen shpesh rrezikojnë të humbin pikërisht atë që i bëri tërheqës për njëri-tjetrin: dallimin, misterin, lirinë e brendshme. Kur dashuria shndërrohet në nevojë për posedim, ajo fillon të kërkojë nga tjetri të bëhet përgjigje për të gjitha boshllëqet tona. Por asnjë njeri nuk mund të mbajë peshën e një kërkese të tillë.

Në kuptimin rilkean, dashuria kërkon një paradoks: të jesh thellësisht i lidhur me tjetrin, pa pushuar së qeni vetvetja.

Prandaj secili duhet të bëhet një botë e tërë. Jo për t'u mbyllur ndaj tjetrit, por për të mos ia kërkuar tjetrit atë që duhet ta ndërtojë vetë brenda vetes. Një njeri që nuk e njeh vetminë e vet vështirë se mund ta respektojë vetminë e tjetrit. Një njeri që nuk ka mësuar të qëndrojë vetëm rrezikon ta ngatërrojë dashurinë me varësinë.

Të jesh i aftë për të qenë vetëm është, në këtë kuptim, një nga kushtet e aftësisë për të dashur.

Sepse vetëm ai që nuk ka nevojë ta pushtojë tjetrin mund t'i japë atij lirinë për të qenë.

Dhe këtu qëndron një nga idetë më të qeta e njëherazi më të thella të Rilkes: dashuria nuk është të hysh me forcë në botën e tjetrit, por të qëndrosh pranë portës së saj, me durim, pa e rrëzuar atë.

Të presësh, të dëgjosh, të lejosh, të jesh aty.

Kurrsesi jo si zotërues i jetës së tjetrit, por si dëshmitar i saj në të epërmen e sublimitetit shpirtëror.

Në dashurinë e pjekur, dy njerëz nuk thonë: “Bëhu unë dhe unë do të bëhem ti.” Ata thonë, në një gjuhë më të heshtur: “Bëhu plotësisht ai që je dhe më lejo të jem pranë teje.”

Kjo është një formë më e vështirë e bashkimit, por edhe më e qëndrueshme. Sepse nuk ndërtohet mbi zhdukjen e dy vetjeve, por mbi praninë e tyre të lirë.

Ndoshta dashuria më e lartë nuk është ajo që e mbyll distancën midis dy njerëzve, por ajo që e mbush atë distancë me besim.

Dy vetmi pranë njëra-tjetrës.

Dy botë që nuk shkrihen.

Dy liri që nuk kërcënojnë njëra-tjetrën.

Dhe, pikërisht për këtë arsye, një afërsi që nuk ka nevojë të bërtasë për të qenë e thellë.

Sepse ka raste kur mënyra më e pastër për t'i thënë dikujt “të dua” është t'i thuash, në heshtje: “Nuk do të të marr lirinë për të qenë ti. Do të jem këtu, pranë teje, ndërsa ti bëhesh gjithnjë e më shumë vetvetja.”