Albert Vataj: “Kama Sutra”, libri i dashurisë, i keqkuptuar dhe i keqtrajtuar

“Kama Sutra”, libri i dashurisë, i keqkuptuar dhe i keqtrajtuar

Përgatiti: Albert Vataj

Paradoksalisht, Kama Sutra-n, keqleximi dhe coptimi e shpëtuan nga harrimi, por jo nga shpërdorimi dhe tjetërsimi. Kjo filozofi e jetës dashurore i’a doli të mbijetonte, jo si një tekst mbi artin e të jetuarit, por si një “manual seksi”. Dhe ky është rasti më unik, se si tempujt madhështorë të mendimit dhe krijimit, sendërtimit dhe përjetimit, arrijnë të qëndrojnë në këmbë, jo gjithmonë për atë që janë, por për atë që brezat vendosin të besojnë në to. Kama Sutra mbetet shembulli më të jashtëzakonshëm, se si një tekst i lashtë indian mbi k?ma-n, dashurinë, dëshirën, kënaqësinë, joshjen dhe marrëdhëniet njerëzore, në imagjinatën moderne të reduktuar pothuajse krejtësisht në një katalog pozicionesh seksuale.

Kështu, një vepër me ambicie shumë më të gjera filozofike e shoqërore u shndërrua në një ikonë të kulturës pop. Emri i saj sot shpesh mjafton për të sjellë në mendje erotizmin, pozicionet e trupit dhe fantazinë seksuale. Por ky imazh është vetëm një fragment i një teksti shumë më kompleks.

Të lexosh Kama Sutra-n vetëm si një manual të erotikës është pak a shumë si të lexosh një traktat mbi dashurinë vetëm duke kërkuar aty mënyrën se si bashkohen trupat. Sepse ajo që V?tsy?yana përpiqet të trajtojë nuk është vetëm çfarë bëjnë trupat, por edhe si dëshirojnë njerëzit, si afrohen, si joshen, si ndërtojnë marrëdhënie dhe si e vendosin kënaqësinë brenda rendit të jetës.

Në këtë kuptim, Kama Sutra është më pak një “libër për seksin” dhe më shumë një tekst për kulturën e dëshirës.

Fjala k?ma në traditën indiane ka një kuptim shumë më të gjerë sesa seksualiteti. Ajo lidhet me dëshirën, dashurinë, kënaqësinë, tërheqjen dhe përmbushjen e shqisave. Në kuadrin klasik indian të puru??rtha-ve, qëllimeve të jetës njerëzore, k?ma përbën një nga katër dimensionet themelore të ekzistencës, krahas dharma-s, artha-s dhe moksha-s.

Prandaj është e pasaktë ta shkëpusim Kama Sutra-n nga kjo botë mendimi dhe ta shohim vetëm përmes optikës së seksualitetit modern.

Ajo që na duket sot si një tekst i guximshëm erotik ishte, në kontekstin e vet kulturor, pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të kuptuar artin e të jetuarit.

Dëshira nuk shihet domosdoshmërisht si një armik i shpirtit. Ajo është pjesë e natyrës njerëzore dhe, si çdo forcë tjetër njerëzore, kërkon njohje, disiplinë, kulturë dhe vetëdije.

Këtu qëndron një prej ideve më interesante që mund të nxirret nga Kama Sutra, se njeriu nuk është vetëm qenie që dëshiron, ai është qenie që duhet të mësojë të kuptojë dëshirën e vet.

Jo një “Bibël e seksit”!

Një nga keqkuptimet më të mëdha është ta quajmë Kama Sutra-n “libër të shenjtë” në kuptimin fetar. Ajo nuk është një tekst i shenjtë i hinduizmit si Vedat apo Bhagavad Gita. Është më saktë një traktat klasik mbi k?ma-n, pjesë e traditës së gjerë indiane mbi artin e jetës dhe kënaqësisë.

Teksti është shkruar në sanskritisht dhe tradicionalisht i atribuohet V?tsy?yana Mallan?ga. Data e saktë e hartimit nuk dihet, por studiuesit zakonisht e vendosin në periudhën e vonë antike, afërsisht në shekujt II–III të erës sonë, duke e lidhur me një traditë më të hershme tekstesh mbi dashurinë dhe erotikën.

V?tsy?yana vetë mbetet një figurë relativisht enigmatike. Ne dimë shumë pak për jetën e tij dhe pjesa më e madhe e biografisë që i është atribuar gjatë shekujve mbetet e pasigurt.

Madje, në fund të veprës, autori përpiqet ta vendosë punën e tij brenda një kornize të disiplinuar dhe intelektuale, jo thjesht hedoniste. Kjo është e rëndësishme, autori nuk e paraqet dëshirën si një shpërthim të pakontrolluar, por si një fushë që mund të studiohet dhe të kuptohet.

Kama Sutra, si një enciklopedi e marrëdhënieve njerëzore.

Kama Sutra përbëhet nga shtatë libra dhe trajton tema shumë më të gjera se akti seksual.

Aty flitet për joshjen, njohjen e partnerit, martesën, jetën familjare, marrëdhëniet ndërpersonale, sjelljen shoqërore, dashurinë, kënaqësinë dhe strategjitë e afrimit.

Edhe pjesët erotike, për të cilat vepra është bërë e famshme, janë vetëm një komponent i këtij universi.

Pikërisht këtu ndodhet paradoksi i madh i reputacionit të saj, ajo është bërë e famshme për pjesën më të ekspozuar të saj, ndërsa pjesa më e gjerë kulturore dhe shoqërore është lënë në hije.

Në kulturën moderne, Kama Sutra është reduktuar në imazhin e dy trupave që kërkojnë njëri-tjetrin. Në tekstin klasik, ndërkaq, trupi është vetëm një nga gjuhët përmes të cilave njerëzit shprehin dëshirën.

Dhe dëshira nuk fillon në trup.

Ajo fillon në imagjinatë, në vështrim, në fjalë, në pritje, në fantazi, në afërsi dhe në atë hapësirën e pashpjegueshme ku një njeri fillon të bëhet i rëndësishëm për një tjetër.

Një aspekt veçanërisht interesant i veprës është vëmendja që ajo i kushton detajeve të sjelljes erotike, mënyrës së afrimit, puthjeve, përqafimeve, shenjave të dëshirës, tingujve, gjesteve dhe mënyrave të ndryshme të ndërveprimit.

Edhe përshkrimet e akteve dhe pozicioneve seksuale nuk duhen parë vetëm si një inventar mekanik. Ato janë pjesë e një përpjekjeje për ta kataloguar seksualitetin si një art të trupit, në të cilin ritmi, komunikimi, ndjeshmëria dhe reagimi reciprok kanë rëndësi.

Kjo është një ide që kultura moderne e ka kuptuar shumë më vonë: seksualiteti nuk është vetëm fiziologji, është edhe komunikim.

Trupi flet. Shikimi flet. Prekja flet. Heshtja flet. Dhe dëshira, kur nuk është vetëm konsum, kërkon një gjuhë të përbashkët. Një tekst që nuk i bindet plotësisht stereotipeve moderne të të kuptuarit.

Kama Sutra është gjithashtu interesante për mënyrën se si trajton disa kategori marrëdhëniesh dhe identitetesh seksuale që nuk përshtaten lehtësisht me skemat moderne.

Teksti përmend marrëdhënie të të njëjtit seks dhe persona që klasifikohen përmes konceptit të një “natyre të tretë”, duke treguar se shoqëria indiane e kohës kishte mënyra të ndryshme për të konceptuar sjelljen dhe identitetin seksual.

Megjithatë, duhet bërë kujdes të mos e quajmë tekstin thjesht “progresiv” sipas standardeve të sotme. Një tekst i lashtë duhet lexuar brenda kontekstit të vet historik. Ai përmban njëkohësisht ide që mund të duken befasuese për kohën e vet dhe norma shoqërore që sot mund të na duken të kufizuara ose hierarkike. Kjo e bën veprën edhe më interesante.

Sepse Kama Sutra nuk është një manifest modern. Është një dokument i një qytetërimi që përpiqej të kuptonte dëshirën njerëzore me kategoritë e veta kulturore.

Një tjetër arsye pse Kama Sutra vazhdon të tërheqë vëmendjen e studiuesve është trajtimi i rolit të gruas në dashuri dhe seksualitet.

Teksti nuk e redukton plotësisht gruan në një objekt pasiv të dëshirës mashkullore. Në disa pjesë, ajo shfaqet si subjekt me dëshira, preferenca, strategji joshjeje dhe aftësi për të ndërmarrë iniciativa.

Por edhe këtu duhet shmangur romantizimi. Kama Sutra është produkt i një shoqërie të caktuar, me strukturat, hierarkitë dhe kufizimet e saj.

Vlera e saj për studiuesin modern nuk qëndron në faktin se ajo na jep një model të gatshëm të marrëdhënieve gjinore, por në faktin se na lejon të shohim se si një qytetërim i lashtë mendonte për trupin, dashurinë, martesën, dëshirën dhe marrëdhëniet midis gjinive.

Historia e Kama Sutra-s në Perëndim është po aq interesante sa vetë teksti.

Në shekullin XIX, në një Evropë viktoriane ku seksualiteti ishte i rrethuar nga censura dhe morali publik, vepra u bë objekt i një kureshtjeje të jashtëzakonshme.

Një rol të rëndësishëm në përhapjen e saj luajti Sir Richard Francis Burton, eksploruesi, përkthyesi dhe orientalist britanik. Në vitin 1883, Burton, së bashku me studiues indianë, ndërmori botimin e një versioni anglisht të Kama Sutra-s.

Botimi i saj u lidh me Kama Shastra Society, një shoqëri botuese e krijuar për të qarkulluar tekste që përballeshin me kufizimet e moralit dhe censurës viktoriane. Këtu fillon një tjetër kapitull i historisë së keqkuptimit.

Sepse Perëndimi nuk e zbuloi Kama Sutra-n thjesht si një tekst indian. Ai e zbuloi atë edhe përmes syrit të orientalizmit viktorian. Dhe ky dallim është thelbësor.

Versioni që u bë i famshëm në Perëndim nuk ishte një dritare krejtësisht neutrale drejt Indisë së lashtë. Ai ishte gjithashtu produkt i mënyrës se si studiuesit, botuesit dhe lexuesit evropianë të shekullit XIX e imagjinonin “Orientin”.

Në shekullin XX, sidomos pas revolucionit seksual të viteve 1960, Kama Sutra u shkëput gjithnjë e më shumë nga konteksti i saj filozofik dhe historik.

Emri u bë markë. Imazhi u bë më i fuqishëm se teksti. Ilustrimi u bë më i njohur se ideja.

Dhe kështu Kama Sutra hyri në kulturën globale si sinonim i aventurës erotike. Ironikisht, pikërisht fama e saj e jashtëzakonshme kontribuoi në keqleximin e saj.

Një tekst që trajtonte dëshirën si pjesë të artit të jetës u reduktua në një katalog teknik të performancës seksuale.

Një vepër që fliste për marrëdhëniet u shndërrua në një manual për pozicionet.

Një filozofi e kënaqësisë u kthye në një industri të kënaqësisë.

Kur erotizmi ndahet nga dashuria.

Ndoshta këtu qëndron edhe arsyeja më e thellë pse Kama Sutra vazhdon të keqkuptohet.

Ne jetojmë në një epokë që ka prodhuar një paradoks të madh, seksualiteti është bërë më i dukshëm, ndërsa intimiteti jo domosdoshmërisht më i kuptuar.

Trupi është ekspozuar deri në banalizim, por kjo nuk do të thotë se njeriu e ka kuptuar më mirë dëshirën.

Pamja nuk është intimitet. Prekja nuk është domosdoshmërisht afërsi. Orgazma nuk është domosdoshmërisht dashuri. Dhe liria seksuale nuk është automatikisht pjekuri emocionale.

Në këtë pikë, një tekst i lashtë mund të na duket çuditërisht bashkëkohor, ndërkohë që dëshira njerëzore kërkon jo vetëm mundësi, por edhe vetëdije.

Trupi si gjuhë e shpirtit, po!

Nëse e zhveshim Kama Sutra-n nga miti modern, nga ilustrimet sensacionaliste dhe nga marketingu që e ka shoqëruar, mbetet një pyetje shumë më interesante: Çfarë do të thotë të dëshirosh një njeri?

Kjo pyetje është shumë më e madhe se seksi.

Ajo na çon te vetmia, te nevoja për afërsi, te frika e refuzimit, te pasiguria, te pushteti, te xhelozia, te besimi, te kënaqësia dhe te nevoja e njeriut për t'u parë e për t'u pranuar.

Në këtë kuptim, erotizmi është një prej mënyrave më të vjetra përmes të cilave njeriu kërkon të kapërcejë vetminë e ekzistencës.

Dy trupa afrohen, por ajo që kërkojnë shpesh nuk është vetëm kënaqësia. Kërkojnë konfirmimin se ekzistojnë për dikë tjetër. Dhe pikërisht këtu trupi bëhet gjuhë.

Thelbësisht, Kama Sutra është një libër që koha nuk e ka mundur dot.

Historia e Kama Sutra-s është, në një farë mënyre, historia e vetë njeriut përballë dëshirës së tij.

Atë e kemi dënuar, e kemi fshehur, e kemi idealizuar, e kemi komercializuar.

E kemi shndërruar në tabu dhe pastaj në spektakël, por dëshira ka mbijetuar. Sepse ajo është pjesë e natyrës njerëzore.

Kama Sutra nuk është një “Bibël e seksit” dhe as një manual i lashtë për të mahnitur partnerin në shtrat. Është një dokument i rëndësishëm i mendimit indian mbi k?ma-n dhe mbi mënyrën se si dëshira, dashuria, kënaqësia, martesa dhe marrëdhëniet njerëzore mund të konceptoheshin në një qytetërim të lashtë.

Prandaj, ndoshta mënyra më e drejtë për ta lexuar sot nuk është duke pyetur: “Sa pozicione ka?” por:

“Çfarë na tregon ky tekst për mënyrën se si njeriu ka kërkuar, nëpër mijëvjeçarë, të kuptojë dashurinë, trupin dhe tjetrin?”

Sepse Kama Sutra nuk ka mbijetuar vetëm për shkak të erotizmit.

Ka mbijetuar sepse pas gjithë trupave, pas gjithë dëshirave dhe pas gjithë teknikave që përshkruan, fshihet një pyetje e lashtë sa vetë njeriu, si mund të afrohet një qenie e vetmuar me një qenie tjetër pa e humbur veten?

Dhe ndoshta këtu fillon dashuria e vërtetë.

Jo aty ku trupi kërkon trupin, por aty ku dëshira kërkon kuptim.