Albert Vataj: Dashuria, martesa dhe zgjedhja që bëjmë, përtej mitit romantik

Dashuria, martesa dhe zgjedhja që bëjmë, përtej mitit romantik

Dashuria është ndoshta fjala më e madhe që njeriu ka shpikur për ta mbajtur pranë vetes atë që nuk e kupton dot plotësisht. Por a mjafton ajo për të ndërtuar një jetë me dikë? A është ndjenja e fortë e fillimit e njëjtë me atë që mbetet në përditshmëri, në rutinë, në plakje të përbashkët? Elif Shafak, shkrimtare e guximshme dhe e kthjellët në vështrimin e saj mbi marrëdhëniet njerëzore, na e shkund këtë mit.

“Elif Shafak thotë: ‘Gratë nuk martohen me burrat që dashurojnë, sepse dashuria është një ndjenjë që vjen dhe ikën shpejt.’”

Në vend të pasionit të vrullshëm, gratë – thotë ajo – zgjedhin burrin që është i qëndrueshëm, i besueshëm, që mund të jetë një baba i mirë. Ato nuk kërkojnë një zjarr që djeg shpejt, por një ngrohtësi që mbetet. E kjo është një zgjedhje jo vetëm instinkti, por edhe mençurie.

Në përshkrimin e saj, Shafak e sheh martesën si një strukturë që kërkon më shumë se ndjenja:

“Në martesë ka gjëra më të rëndësishme se pasioni dhe dashuria, siç janë kuptimi, afrimiteti, dhembshuria dhe – akti më i lartë i pjekurisë – falja.”

Të martohesh do të thotë të rritesh, të dalësh nga përqafimi poetik i dashurisë dhe të hysh në një hapësirë ku zemra është një instrument që duhet akorduar përditë, jo një harpë që luan vetëm për vete.

Shafak sjell edhe një pamje prekëse nga përditshmëria e burrit në martesë:

“Ai harron dhe veten në rutinën e përditshme, ku çdo veprim, çdo mendim, filtrohet brenda martesës – madje edhe kafeja që pi.”

Ky vetmohim nuk është dramë, por është strukturë: është mënyra si martesa kërkon të jesh më pak për vete e më shumë për të dy.

Në këtë këndvështrim, dashuria, e kuptuar si ndjenjë e zjarrtë dhe irracionale, nuk është më e para. Ajo është dytësore ndaj përkushtimit, ndaj ndërtimit të përbashkët, ndaj asaj përvoje që nuk duket në filma apo në faqe romani.

“Dashuria është dytësore nga këto të tjerat, vetëm nëse jeton si në romane apo filma, ku protagonistët shfaqen më të mëdhenj se vetë jeta, dhe dashuria nuk është gjë tjetër veçse një legjendë.”

Ky është ndoshta mesazhi më i rëndësishëm: dashuria nuk duhet kërkuar si një rrufe që bie papritur, por si një marrëveshje e heshtur, një përkujdesje e përditshme, një ndërveprim njerëzor që nuk ka nevojë për muzikë sfondi, por për prani dhe durim.

Të duash do të thotë të jesh aty kur është vështirë.

Të duash do të thotë të mos largohesh kur pasioni është zbehur.

Të duash do të thotë të zgjedhësh, çdo ditë, të njëjtin njeri.

Por vlen të ndalemi edhe tek një pikë thelbësore: a u mundësohet grave gjithmonë të bëjnë zgjedhjen e duhur?

Jo gjithmonë. Sepse dashuria, si forcë bashkimi, është shpesh verbuese. Ajo nuk vjen me manual, as me kriter për siguri. Gratë nuk e përjashtojnë dashurinë, përkundrazi, ato shpesh dashurojnë thellë, deri në vetmohim, por në një botë ku pasioni idealizohet, ndërsa stabiliteti neglizhohet, zgjedhja e duhur bëhet më tepër një akt mbijetese sesa lirie.

Urtësia e tyre shpesh nuk buron nga një vend i lirë mendimi, por nga nevoja për të mbijetuar në një shoqëri që u kërkon të japin shumë dhe të kërkojnë pak. Të jenë të kujdesshme, të heshtura, të pjekura, edhe kur zemra u kërkon të bërtasin.

Në këtë kuptim, ajo që quajmë "urtësi femërore" është një grua që ka mësuar të zgjedhë me mendjen atë që zemra nuk e ka ndihmuar dot të ketë. Është një akt thellësisht njerëzor: më shumë se romantik, është ekzistencial.

Nëse dashuria është një ëndërr, martesa është zgjimi i përditshëm nga ajo ëndërr, dhe vendimi për të qëndruar brenda saj me sytë hapur.