Nexhmije Mehmetaj: Në nderim dhe kujtim të Prof. Basil Schader-it

NË NDERIM DHE KUJTIM TË PROF. BASIL SCHADER-IT

(19 tetor 1951 – 10 maj 2026)

“Një poezi e mbetur si përshëndetje: “Kapellbrücke” e Ndue Sinishtajt

Ka krijime poetike që lindin nga një çast i caktuar, por që, me kalimin e kohës, fitojnë një domethënie të re. Rrethanat ndryshojnë, njerëzit largohen, ndërsa fjala e shkruar mbetet dhe, në dritën e ngjarjeve të mëvonshme, fillon të na flasë ndryshe. E tillë është sot poezia “Kapellbrücke (1367)” e poetit Ndue Sinishtaj, shkruar si një përshëndetje për prof. Basil Schader-in me rastin e daljes së tij në pension dhe e rikthyer tash, pas ndarjes së tij nga jeta më 10 maj 2026, si një homazh poetik për kujtimin dhe veprën e tij.

Në mars të vitit 2017, në Cyrih, Lidhja e Arsimtarëve dhe Prindërve Shqiptarë (LAPSH) “Naim Frashëri” në Zvicër, organizoi një mbrëmje festive në të cilën një vend të posaçëm zuri nderimi i prof. Basil Schader-it me rastin e pensionimit të tij. Ishte një shenjë mirënjohjeje për kontributin shumëvjeçar të një studiuesi zviceran që një pjesë të rëndësishme të veprimtarisë së vet shkencore, pedagogjike dhe njerëzore ia kushtoi gjuhës, arsimit dhe kulturës shqiptare.

Me atë rast, nga Lucerna poeti Ndue Sinishtaj dërgoi poezinë “Kapellbrücke”. Ajo ishte atëherë një përshëndetje për një mik që po përmbyllte një etapë të jetës së tij profesionale. Sot, pas nëntë vjetësh, kur prof. Schader nuk është më fizikisht mes nesh, të njëjtat vargje marrin një tjetër peshë semantike dhe emocionale. Poezia që dikur uronte përfundimin e një etape profesionale, sot lexohet si dëshmi e kujtesës dhe e mirënjohjes ndaj një jete dhe vepre të përfunduar.

Në shenjë kujtimi dhe mirënjohjeje për prof. Basil Schader-in, i cili u nda nga jeta më 10 maj 2026 po e sjellim përsëri poezinë e Ndue Sinishtajt, ashtu siç na u dërgua për mbrëmjen e LAPSH-it mbajtur në Cyrih në vitin 2017.

KAPELLBRÜCKE

(1367)

Die Morgendämmerung erwacht.

Erbarme dich meiner Leere, Herr‘!

Ich bin ein glühender Span.

Në shqip

KAPELLBRÜCKE

(1367)

Agimi zgjohet.

Ki mëshirë për zbrazëtinë time, o Zot!

Rrahjet e kraharorit

ndërthurin ritmin e tyre

me tingullin metalik të

takave të këpucëve.

Jam një ashkël e përflakur.

Ndue Sinishtaj

Duke lexuar poezinë

Poezia “Kapellbrücke (1367)” është e shkurtër në shtrirje, por e ngjeshur me përfytyrime, simbole dhe mendim poetik. Duke marrë si pikënisje urën historike Kapellbrücke të Lucernit, Ndue Sinishtaj ndërton një meditim mbi kohën, kalueshmërinë e jetës, zbrazëtinë, dritën dhe lidhjen njerëzore.

Që në titull krijohet përballja ndërmjet dy përmasave të kohës: kohës së gjatë historike, që përfaqëson ura shekullore, dhe kohës së shkurtër të jetës njerëzore. Poeti mbështet bërrylat mbi “trarët e vjetër” dhe sodit liqenin. Prekja e drurit të vjetër krijon pothuajse një kontakt fizik me të kaluarën.

Përballë tij ndodhet uji dhe mbi të lind agimi. Kështu shfaqen tri elemente themelore: druri i vjetër, uji dhe drita. Druri mbart kujtesën, uji sugjeron rrjedhjen, ndërsa drita përtëritjen.

Liqeni përjetohet si një “balsam i freskët”. Natyra nuk është vetëm diçka që soditet; ajo qetëson dhe hyn në marrëdhënie me gjendjen shpirtërore të poetit.

Një nga figurat më të bukura të poezisë është pulëbardha e largët, e cila duket si “një kokërr orizi mbi një fletë gjigante argjendi”. Sipërfaqja e liqenit shndërrohet në argjend, ndërsa shpendi në një pikë të vogël të bardhë. Përballë hapësirës së madhe të natyrës, qenia e gjallë duket fare e vogël.

Më pas vjen vargu:

“Meine Nacht wird hell.” – “Nata ime bëhet dritë.”

Fjala ime është domethënëse. Nuk është vetëm nata mbi Luzern që po merr fund. Ndryshimi i peizazhit të jashtëm bëhet edhe ndryshim i brendshëm. Agimi i natyrës shndërrohet në një lloj agimi shpirtëror.

Por në mes të bukurisë shfaqet papritur një thirrje:

“Erbarme dich meiner Leere, Herr!” – “Ki mëshirë për zbrazëtinë time, o Zot!”

Këtu poezia fiton një përmasë të thellë ekzistenciale. Pas qetësisë së liqenit dhe bukurisë së agimit qëndron një njeri i vetëdijshëm për zbrazëtinë, vetminë dhe përkohshmërinë e qenies.

Më tej, rrahjet e zemrës – ndërthurin ritmin e tyre – bashkohen me tingullin metalik të hapave mbi urë. Për një çast, ritmi i njeriut dhe ritmi i botës së jashtme bëhen një.

Pastaj poeti thotë:

“Ich bin ein glühender Span.” – “Jam një ashkël e përflakur.”

Është një figurë e fuqishme e njeriut. Ashkla është e vogël dhe zjarri i saj nuk zgjat përgjithmonë. Megjithatë, për aq kohë sa digjet, ajo jep dritë dhe nxehtësi. Përballë urës që ka përshkuar shekuj, jeta e individit është vetëm një çast – por një çast që ndien, krijon dhe lë gjurmë.

Afër fundit shfaqen pikat e vesës që dridhen në rrjetën e merimangës. Edhe ato janë të bukura pikërisht sepse janë të përkohshme: shkëlqejnë në mëngjes dhe më pas zhduken.

Në këtë pikë, zbrazëtia nuk është më vetëm e poetit:

“Die Leere überkommt uns.” – “Zbrazëtia na pushton.”

Nga “zbrazëtia ime” kalohet te “ne”. Përvoja individuale shndërrohet në një përvojë njerëzore.

Pastaj:

“Und die Bilder sagen…” – “Dhe tablotë thonë…”

Në Kapellbrücke ky varg merr një kuptim të veçantë, sepse tablotë janë pjesë e vetë kujtesës historike të urës. Ato bëhen sikur dëshmitare të brezave që kanë kaluar. Dhe ato thonë:

“Die Zeit stürzt dahin.”

Shprehja është më e fuqishme se një “koha kalon” e zakonshme. Koha rend me vrull, ikën dhe nuk kthehet.

Në rrethanën për të cilën u dërgua poezia në vitin 2017 – pensionimi i prof. Basil Schader-it – ky varg merr një domethënie të veçantë. Pensionimi shënonte fundin e një etape dhe fillimin e një tjetre.

Sot, pas ndarjes së prof. Schader-it nga jeta, vargu tingëllon edhe më prekshëm. Pa e ndryshuar kuptimin që kishte poezia kur u shkrua, koha i ka shtuar asaj një shtresë të re kuptimore.

Megjithatë, poezia nuk përfundon me zbrazëtinë dhe as me ikjen e kohës. Ajo përfundon me përshëndetjen:

Dhe me urimin:

“GËZUAR, Albanophil!”

Fjala “Albanophil” – “albanofil” merr një peshë të veçantë. Ajo është një përshëndetje për afërsinë dhe angazhimin e Basil Schader-it me gjuhën, arsimin dhe kulturën shqiptare.

Në këtë pikë mund të shihet edhe një simbolikë tjetër e bukur. Kapellbrücke është një urë reale, por në poezinë e Sinishtajt ajo mund të lexohet edhe si urë ndërmjet njerëzve dhe kulturave: ndërmjet Luzernit dhe botës shqiptare, ndërmjet gjermanishtes dhe shqipes, ndërmjet poetit dhe njeriut të cilit ai i drejton përshëndetjen.

Një peshë të veçantë përkujtimore këtij botimi ia jep edhe fakti se sot nuk është më mes nesh as autori i poezisë, Ndue Sinishtaj; kështu, “Kapellbrücke” mbetet jo vetëm si përshëndetja e dikurshme e poetit për prof. Basil Schader-in, por edhe si një dëshmi e qëndrueshme e miqësisë, mirënjohjes dhe kujtesës që fjala e shkruar arrin të ruajë përtej jetës së autorit dhe të njeriut të cilit i drejtohet.

Nexhmije Mehmetaj, 28.09. 2026