Federata e Arbërisë: Kur cenohet siguria e shtetit, heshtja është e papranueshme

KUR CENOHET SIGURIA E SHTETIT, HESHTJA ËSHTË E PAPRANUESHME

Apel për drejtësi dhe bashkërendim kombëtar

KUMTESË PËR MEDIA

Shqiptarët në Shqipëri, Kosovë, në trojet e tjera shqiptare dhe në diasporë po përballen me një grumbullim shqetësues krizash: dyshime për korrupsion në nivele të larta, çështje të rënda të sigurisë, zvarritje të institucioneve, mosmarrëveshje për pronën dhe fushata dezinformimi. Secila prej tyre kërkon përgjigje. Të gjitha së bashku kërkojnë bashkërendim kombëtar.

Federata e Arbërisë u bën thirrje forcave qytetare, intelektuale, kulturore, ekonomike dhe politike shqiptare të bashkohen rreth disa parimeve të qarta: shteti t’i shërbejë qytetarit, drejtësia të mos pengohet, siguria të mos bëhet peng i interesave personale dhe e vërteta të mbrohet me prova. Kjo punë duhet të lidhë Tiranën, Prishtinën dhe Shkupin, duke përfshirë shqiptarët në rajon dhe diasporën.

Shqipëria: askush mbi hetimin

Hetimet për prokurimet e veprave të mëdha publike, përfshirë tunelin e Llogarasë dhe Unazën e Jashtme të Tiranës, kërkojnë përgjigje për vendimet, firmat dhe përdorimin e parave të qytetarëve. SPAK-u duhet të hetojë pa presion nga qeveria, opozita apo interesat e biznesit. Akuza duhet të provohet në gjykatë, por posti politik nuk mund të shërbejë si mburojë ndaj hetimit.

Rasti i ish-drejtueses së SHISH-it, Vlora Hyseni, e bën edhe më urgjente llogaridhënien. Ajo është vendosur nën masë sigurie dhe është larguar nga detyra në kuadër të hetimeve për dosjen AKSHI. Sipas raportimeve mbi hetimin, dyshimet përfshijnë nxjerrjen e sekretit shtetëror. Nëse informacioni sekret ka dalë nga institucioni që duhej ta mbronte, duhet zbuluar çfarë ka ndodhur, kush ka pasur qasje, ku ka përfunduar informacioni dhe cilat kontrolle kanë dështuar.

Masa e sigurisë nuk është dënim dhe fajësia vendoset nga gjykata. Por rëndësia e detyrës që ka mbajtur një zyrtar e shton nevojën për hetim të plotë dhe përgjegjësi institucionale. Kur vihet në pikëpyetje mbrojtja e sekretit shtetëror, heshtja nuk e mbron shtetin.

Në Zvërnec dhe Sazan, protestat për pronën, mjedisin dhe qasjen në bregdet kanë kaluar njëqind ditë. Banorët kanë të drejtë t’u shqyrtohen dokumentet dhe pretendimet. Publiku ka të drejtë të shohë lejet, marrëveshjet dhe vlerësimet mjedisore. Turizmi nuk ndërtohet mbi pasigurinë e pronarit dhe përjashtimin e banorit vendas.

Kosova: spiunazhi duhet ndjekur, institucionet duhet të punojnë

Aktakuza ndaj Fatmir Shehollit për spiunazh dhe shantazh është alarm që nuk mund të kalojë si një lajm i zakonshëm. Sipas pretendimeve të Prokurorisë Speciale, ai ka mbledhur informacione për zhvillimet politike, sigurinë dhe funksionimin e institucioneve për llogari të BIA-s serbe. Gjykata duhet të vendosë mbi akuzat. Ndërkohë, institucionet e Kosovës duhet të shqyrtojnë si mund të jetë siguruar informacioni dhe ku duhen forcuar masat mbrojtëse.

Kushdo që provohet se ka spiunuar për një shërbim të huaj kundër Kosovës, ose e ka ndihmuar me vetëdije, duhet të përgjigjet para ligjit. As posti, as partia, as lidhjet personale dhe as përkatësia fetare nuk duhet ta pengojnë hetimin.

Në të njëjtën kohë, zvarritja e krijimit dhe funksionimit të institucioneve ia ka marrë Kosovës kohën që i duhej për ekonomi, energji, arsim, shëndetësi dhe diplomaci. Qeveria u votua më 13 shtator, por ngërçi rreth zgjedhjes së presidentit vazhdon. Partitë mund të kenë mospajtime të thella; ato nuk kanë të drejtë ta lënë shtetin të bllokuar pa fund. Çdo vonesë ka kosto për qytetarin dhe për pozitën ndërkombëtare të Kosovës.

Vendimi i shkallës së parë në Hagë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit kërkon shqyrtim të drejtë në fazat pasuese dhe respektim të plotë të të drejtave të mbrojtjes. Duhet të dëgjohen viktimat dhe të kërkohet drejtësi. Përgjegjësia individuale nuk duhet të kthehet në faj kolektiv për luftën e popullit të Kosovës për çlirim.

Për luftën: të dallojmë bashkëpunimin nga dyshimi

Lufta e Kosovës kërkon të vërtetën edhe për ata që mund të kenë bashkëpunuar me aparatin e regjimit të Slobodan Millosheviqit. Nëse ekzistojnë prova se dikush ka dhënë informacione ose ka ndihmuar me vetëdije përndjekjen, ato duhen dokumentuar dhe shqyrtuar nga organet kompetente.

Por lufta frontale sjell frikë, kaos dhe gjykime të bëra me informacion të paplotë. Një njeri i pafajshëm mund t’i ketë ngjarë një të dyshuari; dikush mund të ketë heshtur nga frika ose të ketë qëndruar neutral. As ngjashmëria, as neutraliteti, as një lidhje familjare nuk provojnë spiunazh. Akuzat e rreme dëmtojnë të pafajshmin dhe ua lehtësojnë fshehjen bashkëpunëtorëve të vërtetë.

Kërkojmë shqyrtimin e dokumenteve sipas ligjit, mbrojtjen e dëshmitarëve dhe hetim profesional për çdo bashkëpunim të dyshuar. Kujtesa e luftës mbrohet me fakte.

Interneti dhe inteligjenca artificiale: një rrezik i ri për të vërtetën

Interneti i lidh shqiptarët kudo që jetojnë, por mund të keqpërdoret për shantazh, vjedhje të të dhënave, llogari të rreme dhe fushata përçarëse. Me inteligjencën artificiale mund të krijohen zëra, fotografi e video që duken bindëse edhe kur janë të falsifikuara. Një përmbajtje e tillë mund të bëhet virale përpara se personi i dëmtuar të ketë mundësi të përgjigjet.

Rreziku rritet kur media e merr një postim të manipuluar dhe e kthen në lajm pa verifikuar burimin. Më pas lajmi përsëritet, citohet dhe gënjeshtra merr pamjen e një fakti. Kjo mund të shërbejë për shantazh, për të dëmtuar hetime, për të nxitur armiqësi ose për të rrënuar besimin te institucionet. Zyra e BE-së në Kosovë ka evidentuar përdorim në rritje të përmbajtjeve të krijuara me inteligjencë artificiale gjatë periudhave zgjedhore.

Mediat duhet të verifikojnë përpara se të publikojnë. Institucionet duhet të jenë të afta të hetojnë sulmet digjitale dhe të njoftojnë shpejt qytetarët për falsifikimet. Liria e shprehjes duhet mbrojtur; shantazhi dhe mashtrimi duhet ndjekur.

Propaganda serbe e ruse përfiton nga përçarja jonë

Zyra e BE-së në Kosovë ka evidentuar rrëfime të disa mediave serbe dhe ruse që synojnë të ndikojnë debatin publik e të shtojnë polarizimin, veçanërisht për sigurinë dhe marrëdhëniet ndëretnike. Kundërpërgjigjja jonë duhet të mbështetet në dokumente, verifikim, diplomaci aktive dhe gazetari të përgjegjshme.

Propaganda përfiton edhe kur ne e helmojmë vetë debatin. Të quash «tradhtar» çdo kundërshtar politik e zbraz këtë fjalë nga kuptimi. Tradhtia duhet provuar me veprime dhe fakte. Ata që bashkëpunojnë realisht me shërbime armiqësore duhet të zbulohen e të ndiqen penalisht; ata që shpikin akuza duhet të përgjigjen për dëmin që shkaktojnë.

Asnjë ideologji mbi ligjin

Federata e Arbërisë kundërshton islamizmin politik kur ai përpiqet ta përdorë fenë për pushtet, ta vendosë autoritetin fetar mbi ligjin ose ta ndajë shoqërinë shqiptare sipas besimit. Ne mbrojmë lirinë e besimit të çdo qytetari dhe bashkëjetesën fetare.

Nëse dalin prova se një individ apo rrjet, cilado qoftë ideologjia e tij, ka marrë financim të paligjshëm ose ka bashkëpunuar me shërbime të huaja kundër vendit, ai duhet të hetohet. Përkatësia fetare nuk është provë faji; veprimet dhe provat janë baza e përgjegjësisë.

Pasojat i paguan qytetari

Korrupsioni merr para nga shërbimet publike. Bllokada institucionale vonon vendime të nevojshme. Spiunazhi rrezikon njerëz dhe informacione. Shantazhi digjital shkatërron dinjitetin e individit. Dezinformimi ua dobëson qytetarëve besimin te njëri-tjetri dhe te shteti.

Këto pasoja nuk ndalen në kufi. Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut, në Luginën e Preshevës dhe në Mal të Zi duhet të jenë pjesë e bashkëpunimit për gjuhën, arsimin, përfaqësimin dhe zhvillimin. Diaspora duhet të përfshihet me dijen, përvojën dhe investimet e saj. Turizmi, kultura dhe ekonomia mund të na lidhin me projekte që krijojnë punë, duke respektuar pronën, trashëgiminë dhe natyrën.

Thirrje për veprim të përbashkët

Federata e Arbërisë propozon një tryezë bashkërendimi në Tiranë, Prishtinë dhe Shkup, të lidhur në një program të vetëm pune. Në të duhet të marrin pjesë juristë, ekspertë të sigurisë e të teknologjisë, gazetarë, studiues, sipërmarrës, artistë, të rinj dhe përfaqësues të diasporës e të shqiptarëve në rajon.

Nga kjo tryezë kërkojmë një plan publik për:

1.     Hetim të plotë të dyshimeve për spiunazh, nxjerrje të sekretit shtetëror dhe keqpërdorim të parasë publike.

2.    Institucione funksionale dhe mbikëqyrje të përgjegjshme të shërbimeve të sigurisë.

3.    Mbrojtje të qytetarëve nga shantazhi digjital dhe përmbajtjet e falsifikuara.

4.    Verifikim të përbashkët të dezinformimit, duke ruajtur lirinë e medias.

5.    Projekte të përbashkëta për pronën, mjedisin, arsimin, shkencën, kulturën dhe turizmin.

Kush ka spiunuar ose ka ndihmuar me vetëdije një aparat armiqësor, duhet të përballet me drejtësinë. Kush akuzohet pa prova, duhet të mbrohet nga padrejtësia. Vetëm një drejtësi që dallon fajtorin nga i pafajshmi mund ta mbrojë shtetin.

Nuk na mjafton ta shpallim dashurinë për kombin në ditë përkujtimore, ndërsa heshtim kur dobësohen institucionet e tij. Të kërkojmë llogari nga çdo qeveri. Të mbrojmë qytetarin, të vërtetën dhe sigurinë. Tirana, Prishtina dhe Shkupi le të bëhen tri qendra të së njëjtës punë; diaspora le të jetë pjesëmarrëse në të.