Zef Mulaj: Kur mbaron paraja e krimit, fillon shitja e ndërgjegjes

KUR MBARON PARAJA E KRIMIT, FILLON SHITJA E NDËRGJEGJES

Nga varësia financiare tek nënshtrimi ndaj krimit të organizuar dhe interesave të huaja

Në historinë e kombeve, pushtuesit nuk kanë përdorur gjithmonë armë, tanke apo ushtri për të nënshtruar shoqëritë. Shpesh, mjeti më i fuqishëm ka qenë paraja. Ajo ka blerë ndërgjegje, ka korruptuar institucione, ka manipuluar opinionin publik dhe ka kthyer individë të lirë në shërbëtorë të interesave të errëta.

Një nga fenomenet më të rrezikshme të kohës sonë është ai i individëve që, pasi kanë përfituar drejtpërdrejt ose tërthorazi nga ekonomia kriminale, gjenden në një moment kur burimet e tyre financiare shterojnë. Pikërisht atëherë fillon faza më e rrezikshme: shitja e ndërgjegjes dhe vendosja në shërbim të atyre që kontrollojnë paranë e pistë.

Ky nuk është vetëm problem penal. Është një problem politik, moral, filozofik dhe i sigurisë kombëtare.

Paraja e krimit nuk jepet falas

Krimi i organizuar nuk financon askënd pa interes. Çdo euro e investuar në një individ, grup apo strukturë shoqërore ka një qëllim të caktuar.

Fillimisht krijohet varësia. Individi mësohet me një standard jetese që nuk përputhet me mundësitë reale ekonomike. Ai fillon të shohë paranë e lehtë si të drejtë të fituar dhe jo si privilegj të përkohshëm.

Por kur ky burim ndërpritet, lind problemi.

Njeriu që nuk ka ndërtuar pavarësi ekonomike dhe morale fillon të kërkojë burime të reja financimi. Në këtë pikë ai bëhet objektivi ideal i rrjeteve kriminale, të cilat janë të gatshme të ofrojnë ndihmë financiare në këmbim të besnikërisë dhe shërbimeve të ndryshme.

Në aspektin kriminologjik, ky është momenti kur individi humbet gradualisht autonominë e tij dhe fillon të veprojë sipas interesave të financuesit.

Nga përfitues në peng

Fillimisht ai mendon se po merr ndihmë.

Më pas kupton se po paguan një borxh.

Në fund zbulon se është bërë peng.

Kjo është logjika e çdo organizate kriminale. Ajo nuk kërkon vetëm bashkëpunëtorë. Kërkon njerëz që nuk mund të largohen më nga rrjeti i saj.

Borxhi financiar shndërrohet në borxh moral.

Borxhi moral shndërrohet në nënshtrim.

Nënshtrimi shndërrohet në bindje të verbër.

Në këtë fazë individi nuk është më i lirë. Ai bëhet instrument i interesave të huaja ndaj interesit publik.

Kur krimi blen ndikimin publik

Rreziku bëhet edhe më i madh kur këta individë zotërojnë ndikim në shoqëri.

Një person me ndikim politik, mediatik, ekonomik apo shoqëror mund të shndërrohet në kanal të propagandës kriminale.

Në vend që të mbrojë interesin publik, ai fillon të mbrojë interesat e atyre që e financojnë.

Në vend që të promovojë ligjin, ai justifikon paligjshmërinë.

Në vend që të forcojë demokracinë, ai kontribuon në dobësimin e saj.

Kjo është arsyeja pse shumë studiues të shkencave politike e konsiderojnë depërtimin e parasë kriminale në jetën publike si një nga format më të rrezikshme të korrupsionit modern.

Krimi ndërkombëtar dhe ndikimi i huaj

Në epokën e globalizimit, organizatat kriminale veprojnë përtej kufijve shtetërorë.

Ato disponojnë burime financiare që në disa raste tejkalojnë buxhetet e institucioneve publike.

Përmes këtyre burimeve ato përpiqen të krijojnë rrjete ndikimi në vende të ndryshme.

Një individ ekonomikisht i dobët, por me ambicie të mëdha, bëhet objektiv ideal.

Ai mund të përdoret për të ndikuar opinionin publik, për të krijuar tensione sociale, për të destabilizuar institucionet ose për të mbrojtur interesa që nuk kanë asnjë lidhje me interesat e kombit të tij.

Prandaj, sot siguria kombëtare nuk mbrohet vetëm në kufij. Ajo mbrohet edhe duke luftuar depërtimin e parasë së pistë në jetën publike.

Pasojat për kombin

Asnjë komb nuk rrënohet brenda natës.

Rënia fillon kur vlerat zëvendësohen nga interesat.

Kur ndershmëria zëvendësohet nga fitimi i shpejtë.

Kur meritokracia zëvendësohet nga klientelizmi.

Kur qytetari i ndershëm humbet besimin se ligji vlen njësoj për të gjithë.

Në këto kushte, dëmi nuk është vetëm ekonomik.

Dëmi është moral.

Dëmi është institucional.

Dëmi është kombëtar.

Një shoqëri që toleron ndikimin e krimit mbi jetën publike rrezikon të humbasë aftësinë për të dalluar të drejtën nga e padrejta.

Perspektiva juridike

Shteti i së drejtës kërkon transparencë mbi burimin e pasurisë dhe mbi financimet që ndikojnë në jetën publike.

Lufta kundër pastrimit të parave, konfiskimi i pasurive të paligjshme, kontrolli i financimeve dhe forcimi i institucioneve të drejtësisë janë elemente të domosdoshme për mbrojtjen e demokracisë.

Ligji nuk synon vetëm ndëshkimin e krimit.

Ai synon të parandalojë që krimi të fitojë pushtet.

Sepse momenti kur krimi fillon të ndikojë vendimmarrjen publike është shumë më i rrezikshëm se vetë aktiviteti kriminal.

Një reflektim filozofik

Filozofët politikë kanë paralajmëruar prej shekujsh se liria nuk humbet vetëm përmes dhunës.

Ajo mund të humbasë edhe përmes varësisë.

Njeriu që nuk kontrollon burimin e jetesës së tij nuk është plotësisht i lirë.

Njeriu që ka shitur ndërgjegjen për përfitim material mund të ruajë pasurinë, por humbet autonominë morale.

Dhe kur një numër i madh individësh humbin autonominë morale, shoqëria fillon të humbasë lirinë kolektive.

Paraja e krimit nuk është vetëm mjet pasurimi.Ajo është instrument pushteti.

Kur burimet e paligjshme mbarojnë, shumë individë përballen me një zgjedhje të vështirë: të rikthehen te ligji, puna dhe integriteti, ose të shesin ndërgjegjen për të ruajtur privilegjet e fituara.Historia ka treguar se kombet nuk shkatërrohen vetëm nga armiqtë e jashtëm. Shpesh ato dobësohen nga individët që, për interes personal, vendosin veten në shërbim të interesave kriminale.

Prandaj sfida më e madhe e çdo demokracie nuk është vetëm lufta kundër krimit, por mbrojtja e ndërgjegjes qytetare nga tundimi i parasë së pistë.

Sepse kur mbaron paraja e krimit, fillon prova e vërtetë e karakterit njerëzor.