Xhevahir Cirongu: Vilhelme Vranari-Haxhiraj lindi në Kaninë, në prill Vlora i dha përjetësinë…!
Vilhelme Vranari-Haxhiraj lindi në Kaninë, në prill Vlora i dha përjetësinë…!
(Kaninë,
8.12.1944 – Vlorë, 30 prill 2026)
Ashtu
si një mal që ul kryet kur bien rrufetë e zjarrta nga retë e qiellit, edhe atë
ditë të fundit të muajit, më 30 prill 2026, sytë e qiellit dhe të njerëzve, jo
vetëm në qytetin e historisë kombëtare, por kudo në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni
e në diasporë, ku jetojnë e banojnë shqiptarët, me lajmin e trishtë të ndarjes
nga jeta të shkrimtares Vilhelme Vranari-Haxhiraj, derdhën lotin e hidhur mbi
tokën e ëmbël shqiptare. Ishte ajo ditë prilli, kur lulet e pranverës, bashkë
me këngën e vajtimit të zogjve, së bashku me gërshetin e lotëve të dhimbjes të
kordonit të madh e të heshtur të pjesëmarrësve, lanë lotin dhe fjalën e
dhimbjes te emri i pavdekësisë: Vilhelme, lamtumirë!
Ai
lajm i asaj dite të zymtë drithëroi zemrat e gjithë shkrimtarëve, poetëve,
historianëve dhe të botës akademike, si brenda ashtu edhe jashtë vendit tonë.
Vilhelmja, me punën e saj në fushën e krijimtarisë shkrimore e studimore, la
një perlë të gjerë që ngjason me një galeri miniere plot thesare, të cilat
lartësohen si mali i shenjtë i Tomorrit. Pikërisht ajo, me inteligjencën e
lartë që kishte, me atë botë aq të madhe dhe urtësi, ngriti “Kështjellën” e
mendimit te veprat e saj të shumta, tashmë të dokumentuara. Kjo plejadë
shkrimesh prej saj janë dhe do të mbeten të lexueshme nga historiografia jonë
ndër breza. Po të shfletosh veprat e shkrimtares Vilhelme Vranari-Haxhiraj, aty
gjen guxim e trimëri, diell e dashuri për jetën, njerëzit dhe, mbi të gjitha,
për atdheun!
Një
jetë e tërë në atë udhëpërshkrim, sa të vështirë aq edhe kryelartë, me dinjitet
e përkushtim si një zonjë e kryezonjë, i shërbeu njerëzve dhe shoqërisë me aq
përkushtim deri në minutën e fundit të jetës. Thjeshtësia në mendim dhe në
fjalën e shkruar e fisnikëroi më shumë shkrimtaren e përjetësisë, Vilhelmen. Me
këto cilësi e virtyte përballoi dallgët e errëta të jetës bashkë me
bashkëshortin e saj, Fitim Haxhiraj. Ajo, me korpusin e veprave të shkruara që
na la pas, ka përjetësuar një pjesë, sado të vogël apo të madhe, të historisë
sonë kombëtare.
Te
libri “Pa koment”, shkrimtarja Vilhelme Vranari sjell mjaft autorë të fushave
të ndryshme shkrimore, pa dallim dhe me një përkushtim vital të “qëndisur” aq
bukur në esetë dhe publicistikën e shkruar e të vlerësuar prej saj. Ajo na bën
ne, si lexues, t’i ngjitemi fjalës së shkruar drejt atij mali plot mendim e
dije, të cilat mbeten në memorien tonë. Por aty do të gjesh edhe vlerësime
koherente e mirënjohje nga shumë autorë, të cilët i bëjnë vlerësimet ashtu siç
i ka merituar. Me një ndjenjë dashamirësie e mirënjohjeje, vlerësimet lartësohen
edhe te libri voluminoz me titullin “Virtyt i kujtesës”. Autorët që kanë dhënë
vlerësimet e tyre për shkrimtaren janë si një lumë që nuk shteron sot e nesër,
sepse veprat e saj janë një galeri e mbushur me “mineralin” e mendimit dhe të
dijes në edukimin e shoqërisë.
Në
pamundësi të sjellim emrat e shumtë të autorëve, po citojmë vetëm disa prej
tyre, me mirëkuptim: Prof. Dr. Eshref Ymeri, Prof. Dr. Odhise Grillo, Prof. Dr.
Adriatik Kallulli, Prof. Dr. Fatmir Terziu, Dr. Mujë Buçpapaj etj. Vlerësime të
tjera kanë ardhur nga Kadri Tarelli, Hasan M. Shahini, Agim Bajrami, Skënder
Kapiti, Xhevahir Spahiu, Shpendi Topollaj, Xhevahir Cirongu, Albert Abazaj,
Gëzim Llojdia, Merita Thartori etj.
Shkrimtarja
Vilhelme Vranari-Haxhiraj ka lëvruar të gjitha zhanret e të shkruarit, si në
poezi, prozë të shkurtër, romane, ese-publicistikë, analiza e kritikë, studime
dhe letërsi për fëmijë. Ajo është vlerësuar me 30 çmime kombëtare e
ndërkombëtare.
Shumëkush
ka për të thënë shumë sot e nesër për shkrimtaren Vilhelme, sepse ajo na la
veprat e përjetësisë. Në mbyllje të kësaj eseje përkujtimore po citojmë këtë
paragraf nga libri im me titullin “Shtigjet e vendlindjes”:
“Të ecësh mbi gjurmët e
tua, duke lënë gjurmë mirësie tek të tjerët. Vlerëso dhe çmoji njerëzit largpamës,
intelektualë e guximtarë; thur vargje kënge për atdheun, për heronjtë e kombit;
duaje vendlindjen, familjen, njerëzit që të respektojnë pa interes; mikun e
vjetër mos e harro kurrë; të këqijat e shoqërisë njerëzore largoji nga vetja;
respekto familjen e madhe të dashurisë njerëzore, sepse kështu ke ngritur deri
në qiell diellin e shpirtit tënd. Ke ndërtuar shpirtin me gurë xeheje, i cili
afron dashuri njerëzore dhe thur gjerdanin e jetës së miqësisë së vërtetë, që
ndriçon si dielli pranveror dhe puthet si vala e detit në shkëmb, edhe kur ne
largohemi nga kjo jetë. Pra, dashuria njerëzore ka me vete tharmin e jetës së
pavdekësisë!
Vërtet në Dukat flisnin
dashuritë njerëzore!”
(Vlorë, Dukat, dt. 10
gusht 2020)
Durrës, 12 maj 2026
___________
Fjala
e saj e mençur, njerëzore dhe atdhetare do të mbetet një pasuri e çmuar për
brezat që vijnë. Si bashkëpunëtore e ngushtë e “Zemra Shqiptare”, Vilhelmja
ishte gjithmonë pranë lexuesit me shkrime plot ndjenjë e kulturë, duke fituar
respektin dhe mirënjohjen e të gjithë atyre që patën fatin ta njohin përmes
rreshtave të saj.
Në
këto çaste dhimbjeje, i shprehim ngushëllimet më të sinqerta familjes Haxhiraj,
të afërmve, miqve, kolegëve dhe mbarë komunitetit letrar. Kujtimi dhe vepra e
Vilhelme Vranari-Haxhirajt do të jetojnë përherë në memorien e lexuesve dhe në
thesarin e kulturës sonë kombëtare.
I
paharruar qoftë kujtimi i saj!
