Isuf B. Bajrami: Karrierizmi – Patologjia e Shpirtit dhe Tragjedia e Heshtur e Shoqërisë

Karrierizmi – Patologjia e Shpirtit dhe Tragjedia e Heshtur e Shoqërisë

Ekzistojnë sëmundje që e lodhin trupin, por ekzistojnë edhe sëmundje që e gërryejnë shpirtin e një shoqërie. Ndër më të rrezikshmet është karrierizmi – një patologji morale dhe psikologjike që nuk shfaqet me simptoma fizike, por me mpirje të ndërgjegjes, me humbje të empatisë dhe me dobësim të ndjenjës së përgjegjësisë ndaj tjetrit.

Në fillim ai paraqitet si ambicie. Madje shpesh maskohet si përkushtim, si profesionalizëm apo si dëshirë për sukses. Por me kalimin e kohës ambicia e shëndetshme transformohet në etje për pozitë, në obsesion për status dhe në varësi nga pushteti. Atëherë njeriu nuk jeton më për misionin; ai e përdor misionin për karrierë.

Karrieristi nuk e mat më veten me atë që kontribuon, por me atë që posedon. Nuk pyet më se çfarë i duhet shoqërisë, por çfarë i shërben interesit të tij. Nuk e sheh pozitën si përgjegjësi, por si privilegj. Nuk e sheh pushtetin si barrë morale, por si mjet vetërealizimi.

Kjo është arsyeja pse karrierizmi nuk është thjesht problem politik apo profesional. Ai është krizë e karakterit. Është deformim i vetëdijes morale.

Në një shoqëri që përballet me varfëri, me papunësi, me pasiguri ekonomike, me largimin masiv të të rinjve, me zhgënjim qytetar dhe me humbjen graduale të shpresës, karrierizmi bëhet veçanërisht i rrezikshëm. Sepse ndërsa njerëzit luftojnë për dinjitet, për mbijetesë dhe për një të ardhme më të mirë, karrieristi është i zhytur në kalkulimet e tij personale.

Ndërsa një i ri e sheh emigrimin si mundësinë e vetme për jetë dinjitoze, ndërsa një familje përballet me pasiguri të përditshme, ndërsa qytetarët presin drejtësi, zhvillim dhe perspektivë, mendja e karrieristit është e përqendruar te pozita e radhës, te ndikimi i radhës, te privilegji i radhës.

Kjo nuk është vetëm mungesë ndjeshmërie. Kjo është varfëri morale.

Nga pikëpamja psikologjike, karrierizmi i pakontrolluar ushqehet nga narcisizmi social – nevoja e vazhdueshme për rëndësi, afirmim dhe dominim. Njeriu fillon të ndërtojë identitetin e tij mbi pozitën që mban dhe jo mbi vlerat që përfaqëson. Ai nuk kërkon respekt për shkak të karakterit, por për shkak të funksionit. Nuk kërkon të jetë i dobishëm, por i rëndësishëm.

Në këtë fazë ndodh ajo që mund të quhet atrofizim moral. Ndërgjegjja humbet forcën e saj korrigjuese. E mira dhe e drejta zëvendësohen nga ajo që është e leverdishme. Parimet bëhen të negociueshme. Besnikëria ndaj së vërtetës zëvendësohet me besnikëri ndaj interesit.

Karrierizmi është një formë e sofistikuar e egoizmit. Ai nuk bërtet. Nuk shfaqet gjithmonë me arrogancë. Shpesh paraqitet me buzëqeshje, me fjalë të bukura dhe me premtime të mëdha. Por thelbi mbetet i njëjtë: interesi personal vendoset mbi të mirën e përbashkët.

Kur kjo mendësi përhapet, pasojat bëhen të dukshme në çdo fushë të jetës shoqërore.

Merita humbet vlerën.

Integriteti bëhet pengesë.

Oportunizmi shpërblehet.

Heshtja ndaj padrejtësisë normalizohet.

Mediokriteti zë vendin e cilësisë.

Njerëzit fillojnë të mësojnë se nuk është e rëndësishme të jesh i ndershëm, por të jesh i përshtatshëm. Nuk është e rëndësishme të jesh i aftë, por të jesh i lidhur. Nuk është e rëndësishme të mbrosh të vërtetën, por të ruash interesin.

Kështu lind një kulturë e zhgënjimit kolektiv.

Të rinjtë humbin besimin se mund të ecin përpara me punë dhe meritë. Qytetarët humbin besimin tek institucionet. Shoqëria humbet besimin tek vetvetja.

Dhe kur një popull fillon të humbasë besimin tek vetja, fillon një nga format më të rrezikshme të varfërisë: varfëria shpirtërore.

Historia na mëson se kombet nuk rrënohen vetëm nga krizat ekonomike apo nga kërcënimet e jashtme. Shpesh ato dobësohen nga brenda, kur elitat humbin ndjenjën e misionit dhe e zëvendësojnë atë me etjen për avancim personal. Kur pozita bëhet qëllim në vetvete, shërbimi publik humbet kuptimin. Kur karriera bëhet fe, ndërgjegjja bëhet viktimë.

Një shoqëri e shëndetshme nuk ndërtohet mbi adhurimin e pushtetit, por mbi kulturën e përgjegjësisë. Nuk ndërtohet mbi obsesionin për pozitë, por mbi ndjenjën e shërbimit. Nuk ndërtohet mbi egoizmin e organizuar, por mbi solidaritetin dhe dinjitetin njerëzor.

Prandaj sfida më e madhe nuk është vetëm ndërtimi i institucioneve të forta. Sfida më e madhe është ndërtimi i karakterit. Sepse institucionet mund të mbijetojnë pa ndërtesa madhështore, por nuk mund të mbijetojnë pa njerëz me ndërgjegje.

Karrierizmi është më shumë se një dobësi individuale. Ai është simptomë e një krize të thellë morale. Dhe kur një shoqëri fillon të admirojë më shumë pozitën sesa karakterin, më shumë pushtetin sesa përgjegjësinë, më shumë interesin sesa të vërtetën, atëherë rrezikon të humbasë jo vetëm drejtimin e saj politik, por edhe shpirtin e saj kolektiv.

Sepse në fund, madhështia e një shoqërie nuk matet me numrin e njerëzve që arrijnë në majë, por me numrin e njerëzve që, edhe kur arrijnë në majë, nuk harrojnë pse janë ngjitur atje.

Vendi i Lekës, 18.06.2026