Isuf B. Bajrami: Dialogu nuk mund të tejkalojë Kushtetutën
Dialogu nuk mund të tejkalojë Kushtetutën
Kufijtë Kushtetues të Dialogut Kosovë–Serbi
Për
sovranin e Republikës së Kosovës është e papranueshme çdo strukturë
institucionale që, jashtë rendit kushtetues dhe ligjor, krijon një nivel të ri
pushteti, kompetenca autonome ose trajtim institucional të qytetarëve mbi bazën
e përkatësisë etnike.
Dialogu
Kosovë–Serbi është një proces politik dhe diplomatik me rëndësi për paqen,
stabilitetin dhe normalizimin e marrëdhënieve në Ballkanin Perëndimor. Ai duhet
të zhvillohet me seriozitet, në mirëbesim dhe me synimin për të prodhuar
marrëdhënie të qëndrueshme ndërmjet palëve.
Por
dialogu, sado i rëndësishëm të jetë, nuk mund të krijojë një rend juridik paralel
me Kushtetutën e Republikës së Kosovës.
Kjo
është pika nga e cila duhet të nisë çdo debat serioz për çështjen e asociimit
të komunave.
Dialogu
nuk mund të përdoret si instrument për krijimin e një niveli të ri pushteti mbi
baza etnike, jashtë rendit kushtetues dhe ligjor të Republikës së Kosovës.
Ky
qëndrim nuk përbën refuzim të dialogut. Nuk përbën as kundërshtim ndaj të
drejtave të komuniteteve. Përkundrazi, ai mbështetet pikërisht në parimet që
duhet ta bëjnë një shtet demokratik dhe shumetnik funksional: sundimin e
ligjit, barazinë para ligjit, mbrojtjen e të drejtave të komuniteteve dhe
përgjegjësinë demokratike të institucioneve.¹
1. Sovraniteti buron nga
populli dhe ushtrohet në pajtim me Kushtetutën
Kushtetuta
e Republikës së Kosovës e përcakton Kosovën si shtet të pavarur, sovran,
demokratik, unik dhe të pandashëm. Ajo përcakton se sovraniteti buron nga
populli dhe ushtrohet në pajtim me Kushtetutën. Po ashtu, Republika e Kosovës
është shoqëri shumetnike dhe ushtrimi i autoritetit publik bazohet në barazinë
para ligjit të të gjithë individëve, respektimin e të drejtave themelore dhe
pjesëmarrjen e të gjitha komuniteteve.²
Këto
nuk janë deklarata politike. Janë norma kushtetuese.
Pikërisht
për këtë arsye, çdo marrëveshje politike duhet të ketë një kufi juridik: ajo
nuk mund të prodhojë, në mënyrë automatike, një strukturë të pushtetit publik
që nuk e njeh rendi kushtetues.
Kushtetuta
është akti themelor juridik i Republikës. Ajo përcakton institucionet, ndarjen
e pushteteve, kompetencat dhe mënyrën e ushtrimit të autoritetit publik.
Gjykata Kushtetuese është autoriteti përfundimtar për interpretimin e
Kushtetutës dhe përputhshmërinë e ligjeve me të.³
Prandaj:
Një
marrëveshje politike mund të krijojë obligim për dialog dhe zbatim, por mënyra
e zbatimit të saj brenda Republikës së Kosovës duhet të jetë e pajtueshme me
rendin kushtetues.
2. Barazia para ligjit
dhe karakteri shumetnik i Kosovës
Kushtetuta
nuk e ndërton Republikën e Kosovës mbi ndarjen e qytetarëve në kategori të
ndryshme të sovranitetit.
Ajo
e përcakton Kosovën si shoqëri shumetnike dhe kërkon që autoriteti publik të
ushtrohet mbi bazën e barazisë para ligjit të të gjithë individëve, duke
garantuar njëkohësisht mbrojtjen e të drejtave dhe pjesëmarrjen e të gjitha
komuniteteve.?
Kjo
krijon një ekuilibër kushtetues:
barazi
qytetare dhe mbrojtje e komuniteteve.
Të
dyja këto parime duhet të ekzistojnë së bashku.
Kjo
do të thotë se të drejtat e komuniteteve nuk janë privilegj politik që mund të
hiqet apo të jepet sipas vullnetit të shumicës. Ato janë pjesë e rendit
kushtetues.
Por
kjo gjithashtu do të thotë se mbrojtja e komuniteteve nuk duhet të
interpretohet automatikisht si krijim i një niveli të ri pushteti publik mbi
baza etnike.
3. Të drejtat e
komuniteteve duhet të mbrohen – njësoj dhe pa standarde të dyfishta
Kosova
ka zgjedhur një model kushtetues që njeh të drejta të posaçme për komunitetet
dhe pjesëtarët e tyre.
Kushtetuta
garanton të drejtën për të shprehur, ruajtur dhe zhvilluar identitetin
kulturor, fetar, gjuhësor dhe tradicional; pjesëmarrjen në jetën publike;
qasjen në institucione; dhe mekanizma të ndryshëm për përfaqësimin e
komuniteteve.?
Këto
garanci nuk duhet të shihen si problem.
Përkundrazi,
ato janë një nga bazat e karakterit demokratik dhe shumetnik të Republikës së Kosovës.
Prandaj,
qasja duhet të jetë universale:
Të
gjitha komunitetet kanë të drejtë në mbrojtje efektive të identitetit, gjuhës,
kulturës, arsimit, pjesëmarrjes politike dhe mbrojtjes nga diskriminimi.
Nuk
ka nevojë të krijohen standarde të ndryshme për komunitete të ndryshme.
Një
sistem i tillë është më i qëndrueshëm edhe nga pikëpamja evropiane, sepse
standardet evropiane për minoritetet lidhen me barazinë efektive,
mosdiskriminimin, ruajtjen e identitetit dhe pjesëmarrjen në jetën publike.?
4. Kosova tashmë ka
sistem kushtetues të vetëqeverisjes lokale dhe asociimit të komunave
Një
element që shpesh lihet jashtë debatit është fakti se Republika e Kosovës e ka
të ndërtuar me Kushtetutë dhe ligj sistemin e vetëqeverisjes lokale.
Kushtetuta
garanton vetëqeverisjen lokale dhe përcakton komunën si njësi themelore të saj.
Ajo gjithashtu kërkon respektimin e Kartës Evropiane të Vetëqeverisjes Lokale.?
Ligji
Nr. 03/L-040 për Vetëqeverisjen Lokale e zhvillon më tej këtë sistem.
Ligji
u jep komunave të drejtën të bashkëpunojnë, të krijojnë partneritete dhe, në
pajtim me ligjin, të formojnë dhe të marrin pjesë në asociacione për mbrojtjen
dhe promovimin e interesave të tyre të përbashkëta. Neni 31 e përcakton
shprehimisht këtë të drejtë, ndërsa Neni 32 rregullon asociacionet e komunave
të Republikës së Kosovës.?
Kjo
është e rëndësishme për debatin publik.
Sepse
pyetja nuk duhet të jetë nëse komunat e Kosovës kanë të drejtë të
bashkëpunojnë.
Ato
e kanë këtë të drejtë.
Pyetja
është nëse, përtej këtij sistemi, duhet të krijohet një strukturë e re që, në
varësi të mënyrës së përcaktimit të kompetencave të saj, mund të shndërrohet në
një nivel të veçantë të autoritetit publik të organizuar mbi përkatësinë
etnike.
Këtu
qëndron problemi juridik.
5. Asociimi i komunave
nuk është i njëjtë me krijimin e një niveli të ri pushteti
Karta
Evropiane e Vetëqeverisjes Lokale e lidh vetëqeverisjen lokale me bazën
kushtetuese dhe ligjore, kompetencat e përcaktuara me ligj dhe përgjegjësinë
demokratike të autoriteteve lokale. Ajo parashikon gjithashtu që mbikëqyrja
administrative e autoriteteve lokale të bëhet në përputhje me Kushtetutën ose
ligjin dhe, në parim, të synojë respektimin e ligjshmërisë dhe parimeve
kushtetuese.?
Kjo
na çon te një dallim thelbësor:
Asociimi
dhe bashkëpunimi ndërkomunal nuk janë domosdoshmërisht të njëjta me krijimin e
një niveli të ri të pushtetit publik.
Komunat
mund të bashkëpunojnë.
Mund
të krijojnë partneritete.
Mund
të formojnë asociacione.
Mund
të koordinojnë shërbime dhe interesa të përbashkëta.
Por
nëse një strukturë e re merr kompetenca publike të veta, organe vendimmarrëse
me autoritet autonom, burime të veçanta financiare ose funksione që tejkalojnë
kompetencat e komunave pjesëmarrëse, atëherë çështja nuk është më thjesht
bashkëpunim ndërkomunal.
Atëherë
lind pyetja kushtetuese:
A
po krijohet një nivel i ri i pushtetit publik?
Dhe
kjo pyetje nuk mund të shmanget përmes terminologjisë politike.
6. Aktgjykimi KO130/15
nuk mund të anashkalohet
Në
këtë pikë ekziston një burim juridik veçanërisht i rëndësishëm: Aktgjykimi i
Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Kosovës në rastin KO130/15.
Gjykata
shqyrtoi parimet e dokumentit për Asociacionin/Bashkësinë e komunave me shumicë
serbe dhe marrëdhënien e tyre me Kushtetutën.
Në
përfundimet e saj, Gjykata konstatoi se parimet e paraqitura nuk ishin
tërësisht në përputhje me frymën e Kushtetutës, veçanërisht me Nenin 3,
Kapitullin II dhe Kapitullin III të Kushtetutës. Gjykata përcaktoi se akti
juridik dhe statuti që do të elaboronin këto parime duhej të ishin në përputhje
me standardet kushtetuese.¹?
Po
aq e rëndësishme është se Gjykata nuk e trajtoi çështjen si një ndalim abstrakt
të bashkëpunimit ndërkomunal. Përkundrazi, ajo analizoi kufijtë brenda të
cilëve një asociim i tillë mund të funksionojë.
Gjykata
vuri në dukje, ndër të tjera, se të drejtat financiare të parashikuara për
komunat janë të lidhura me komunat dhe se financimi dhe shpenzimet e një
asociacioni duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën dhe të mos zëvendësojnë
apo cenojnë të drejtat e komunave.¹¹
Kjo
është pikërisht pika e rëndësishme:
Nuk
mjafton që një strukturë të jetë krijuar përmes një marrëveshjeje politike;
edhe akti juridik dhe statuti i saj duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën.
Ky
është standard i vendosur nga vetë Gjykata Kushtetuese.
7. Marrëveshja e vitit
2023 duhet lexuar së bashku me Kushtetutën
Marrëveshja
e vitit 2023 për rrugën drejt normalizimit përmban dispozita për të drejtat dhe
organizimin e komunitetit serb në Kosovë dhe përmend krijimin e
"arrangements and guarantees" për një nivel të përshtatshëm të
organizimit të çështjeve të komunitetit serb dhe ofrimit të shërbimeve në fusha
të caktuara. Marrëveshja i referohet instrumenteve relevante të Këshillit të
Evropës dhe përvojave evropiane.¹²
Ky
është një fakt që duhet pranuar në mënyrë të drejtpërdrejtë.
Por
po aq drejtpërdrejt duhet të pranohet edhe kjo:
Marrëveshja
nuk e përcakton se çfarëdo strukture e ardhshme mund të krijohet jashtë kufijve
kushtetues.
Përkundrazi,
vetë formulimi i saj i referohet instrumenteve evropiane dhe mekanizmave që
duhet të konkretizohen.
Aneksi
i Ohrit përcakton gjithashtu se të gjitha dispozitat duhet të zbatohen dhe se
diskutimet për zbatimin zhvillohen në kuadër të dialogut të lehtësuar nga
BE-ja.¹³
Pra,
ekziston një obligim politik për zbatim dhe negociim.
Por
forma juridike e zbatimit duhet të respektojë rendin kushtetues.
Kjo
nuk është kundër marrëveshjes.
Është
mënyra e vetme për ta bërë zbatimin juridikisht të qëndrueshëm.
8. Obligimet duhet të
jenë të ndërsjella
Një
proces normalizimi nuk mund të jetë i qëndrueshëm nëse zbatohet në mënyrë
selektive.
Vetë
Marrëveshja e vitit 2023 e vendos procesin mbi parimin e marrëdhënieve normale
dhe të fqinjësisë së mirë mbi bazën e të drejtave të barabarta dhe i referohet
sovranitetit të barabartë të shteteve, respektimit të pavarësisë, integritetit
territorial, të drejtave të njeriut dhe mosdiskriminimit.¹?
Aneksi
përcakton gjithashtu se Kosova dhe Serbia duhet t'i zbatojnë dispozitat dhe se
dështimi për përmbushjen e obligimeve mund të ketë pasoja në proceset e tyre të
integrimit evropian.¹?
Prandaj,
kërkesa për zbatim duhet të jetë e njëjtë në standard dhe në seriozitet për të
dyja palët.
Kosovës
nuk mund t'i kërkohet vetëm të zbatojë.
Serbisë
duhet t'i kërkohet po ashtu të zbatojë.
Dialogu
nuk duhet të shndërrohet në mekanizëm të presionit të njëanshëm.
Normalizimi
kërkon reciprocitet në obligime dhe përgjegjësi.
9. Standardet evropiane
nuk janë vetëm mbrojtje e minoriteteve; janë edhe sundim i ligjit
Kjo
është pika ku pozicioni i Kosovës mund të artikulohet në mënyrë konstruktive
ndaj Bashkimit Evropian.
BE-ja
e ndërton rendin e vet mbi vlera si dinjiteti njerëzor, liria, demokracia,
barazia, sundimi i ligjit dhe respektimi i të drejtave të njeriut, përfshirë të
drejtat e personave që u përkasin minoriteteve.¹?
Pra,
nuk mund të veçojmë vetëm një element të standardit evropian dhe të harrojmë
pjesën tjetër.
Mbrojtja
e minoriteteve dhe sundimi i ligjit duhet të ecin bashkë.
Nëse
standardi evropian kërkon mbrojtjen e komuniteteve, Kosova duhet ta zbatojë
atë.
Por
nëse standardi evropian kërkon edhe sundimin e ligjit dhe institucione
demokratike, atëherë çdo strukturë institucionale duhet të ketë bazë juridike
dhe të jetë subjekt i kontrollit kushtetues.
Kjo
është pikërisht ajo që e bën propozimin tonë të pranueshëm në gjuhën evropiane:
Të
drejta të plota për komunitetet, por brenda shtetit të së drejtës.
10. Roli i Peter
Sørensen dhe kufijtë e ndërmjetësimit
Në
këtë kontekst duhet të sqarohet edhe roli i Përfaqësuesit Special të BE-së për
Dialogun Beograd–Prishtinë, Peter Sørensen.
Këshilli
i BE-së ia ka zgjatur mandatin deri më 29 shkurt 2028. Mandati i tij është i
lidhur me lehtësimin e dialogut dhe promovimin e politikave dhe interesave të
BE-së në kuadër të këtij procesi.¹?
Ky
mandat duhet respektuar.
Por
duhet respektuar edhe natyra e tij.
Ndërmjetësuesi
nuk është institucion kushtetues i Republikës së Kosovës.
Ai
mund të lehtësojë negociatat, të propozojë zgjidhje, të kërkojë përmbushjen e
obligimeve dhe të ndërmjetësojë ndërmjet palëve.
Por
nuk mund të zëvendësojë institucionet kushtetuese të Kosovës dhe as të
përcaktojë vetë përmbajtjen e rendit të brendshëm juridik të Republikës.
Në
këtë kuptim, mund të kujtohet edhe një parim klasik i së drejtës diplomatike:
Neni 41(1) i Konventës së Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike përcakton se
personat që gëzojnë privilegje dhe imunitete kanë detyrimin të respektojnë
ligjet dhe rregulloret e shtetit pritës dhe të mos ndërhyjnë në punët e
brendshme të tij.¹?
Ky
referim duhet bërë me saktësi: Konventa e Vjenës nuk është burimi i
drejtpërdrejtë i mandatit të Sørensenit, i cili buron nga vendimi i Këshillit
të BE-së. Por parimi i respektimit të rendit juridik të shtetit pritës është
pjesë e një tradite të konsoliduar të marrëdhënieve diplomatike.
Prandaj
mesazhi ndaj përfaqësuesve evropianë duhet të jetë diplomatik dhe i qartë:
BE-ja
është e mirëpritur si ndërmjetësuese; por ndërmjetësimi nuk mund të shndërrohet
në zëvendësim të rendit kushtetues të Republikës së Kosovës.
11. Formula që Kosova
mund t'ua ofrojë partnerëve ndërkombëtarë
Kosova
nuk ka nevojë të përgjigjet me një "jo" të thjeshtë.
Mund
të ofrojë një "po, por brenda Kushtetutës".
Po
për:
mbrojtjen
efektive të të drejtave të të gjitha komuniteteve;
pjesëmarrjen
e tyre në jetën publike;
mbrojtjen
e identitetit kulturor, gjuhësor dhe fetar;
zhvillimin
e arsimit dhe kulturës;
mekanizmat
kundër diskriminimit;
bashkëpunimin
ndërkomunal;
partneritetet
ndërmjet komunave;
asociimin
e komunave në pajtim me ligjin;
bashkëpunimin
ndërkufitar në fushat e lejuara me ligj;
mekanizma
funksionalë që sigurojnë shërbime publike dhe pjesëmarrje demokratike.
Por
jo për:
pushtet
paralel;
kompetenca
autonome të pakufizuara;
institucione
që nuk burojnë nga Kushtetuta dhe ligji;
kompetenca
ekzekutive jashtë strukturës kushtetuese;
struktura
që zëvendësojnë komunat;
trajtim
institucional të qytetarëve vetëm mbi bazën e përkatësisë etnike;
një
nivel të ri pushteti që nuk është i integruar në sistemin kushtetues të
Republikës.
Kjo
është një platformë pro-evropiane, jo kundër Evropës.
Sepse
ajo nuk e mohon mbrojtjen e minoriteteve.
Ajo
kërkon që mbrojtja e minoriteteve të bëhet në mënyrën që e kërkon vetë shteti i
së drejtës.
Përfundim
Republika
e Kosovës është shtet shumetnik.
Kjo
nuk është dobësi e saj.
Është
pjesë e identitetit të saj kushtetues.
Prandaj
të drejtat e komuniteteve duhet të mbrohen fuqishëm, pa diskriminim dhe në
përputhje me standardet evropiane dhe ndërkombëtare.
Por
mbrojtja e komuniteteve nuk kërkon domosdoshmërisht krijimin e një niveli të ri
të pushtetit publik mbi baza etnike.
Të
drejtat e komuniteteve nuk duhet të vihen përballë barazisë së qytetarëve.
Të
dyja duhet të garantohen njëkohësisht.
Kosova
ka Kushtetutën e saj, sistemin e vetëqeverisjes lokale, ligjin për komunat,
mekanizmat për mbrojtjen e komuniteteve dhe të drejtën e komunave për
bashkëpunim dhe asociim.
Nëse
nevojiten mekanizma shtesë për realizimin e të drejtave të komuniteteve, ato
mund të diskutohen.
Por
duhet të plotësojnë një kusht themelor:
të
jenë në përputhje me Kushtetutën dhe ligjin.
Sepse
në një shtet demokratik marrëveshja politike nuk mund të jetë mbi Kushtetutën.
As
ndërmjetësi ndërkombëtar nuk mund të jetë mbi Kushtetutën.
Asnjë
komunitet nuk duhet të jetë mbi ligjin.
Dhe
asnjë qytetar nuk duhet të jetë nën ligj për shkak të përkatësisë së tij
etnike.
Prandaj
formula është e qartë:
Dialogu
po.
Të
drejtat e të gjitha komuniteteve po.
Mbrojtja
e minoriteteve sipas standardeve evropiane dhe ndërk
Vetëqeverisja
lokale dhe bashkëpunimi ndërkomunal po.
Asociimi
i komunave në pajtim me Kushtetutën dhe ligjin po.
Por
krijimi i një niveli të ri pushteti mbi baza etnike, jashtë rendit kushtetues
dhe ligjor të Republikës së Kosovës — jo.
Sepse
ky nuk është refuzim i dialogut.
Është
kufiri juridik që e bën dialogun të qëndrueshëm.
Dhe
ky është mesazhi që Kosova mund t'ua drejtojë partnerëve evropianë me argument
juridik, politik dhe diplomatik:
Dialogu
Nuk Mund të Tejkalojë Kushtetutën.
Fusnotat:
[1]
Kushtetuta e Republikës së Kosovës, Kapitulli I, veçanërisht Nenet 1–4.
Kushtetuta e përcakton Kosovën si shtet të pavarur, sovran, demokratik, unik
dhe të pandashëm; përcakton burimin e sovranitetit te populli dhe e lidh
ushtrimin e autoritetit publik me barazinë para ligjit, sundimin e ligjit, të
drejtat themelore dhe pjesëmarrjen e komuniteteve.
[2]
Kushtetuta e Republikës së Kosovës, Nenet 1, 2 dhe 3. Neni 2 përcakton se
sovraniteti buron nga populli dhe ushtrohet në pajtim me Kushtetutën; Neni 3
përcakton karakterin shumetnik të shoqërisë dhe parimin e barazisë para ligjit.
[3]
Kushtetuta e Republikës së Kosovës, Nenet 4 dhe 112. Neni 4 përcakton ndarjen e
pushteteve dhe rolin e Gjykatës Kushtetuese si organ i pavarur i mbrojtjes së
kushtetutshmërisë; Neni 112 e përcakton Gjykatën Kushtetuese si autoritetin
përfundimtar për interpretimin e Kushtetutës dhe përputhshmërinë e ligjeve me
të.
[4]
Kushtetuta e Republikës së Kosovës, Neni 3(1)–(2), dhe Neni 24. Neni 3 e lidh
ushtrimin e autoritetit publik me barazinë para ligjit të të gjithë individëve
dhe me mbrojtjen e të drejtave dhe pjesëmarrjen e të gjitha komuniteteve.
[5]
Kushtetuta e Republikës së Kosovës, Kapitulli III, Nenet 57–62, mbi të drejtat
e komuniteteve dhe pjesëtarëve të tyre, përfshirë identitetin, pjesëmarrjen dhe
përfaqësimin në institucionet publike. Kushtetuta gjithashtu garanton
drejtpërdrejt instrumente ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, përfshirë
Konventën Kornizë të Këshillit të Evropës për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare,
përmes Nenit 22.
[6]
Për standardet evropiane të mbrojtjes së minoriteteve, shih Konventën Kornizë
të Këshillit të Evropës për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare, veçanërisht parimet
e barazisë efektive, mosdiskriminimit, ruajtjes së identitetit dhe pjesëmarrjes
në jetën publike. Në rastin e Kosovës, rëndësia e këtij instrumenti duhet lexuar
edhe përmes Nenit 22 të Kushtetutës së Kosovës, i cili e rendit Konventën
Kornizë ndër instrumentet që garantohen dhe zbatohen drejtpërdrejt në
Republikën e Kosovës.
[7]
Kushtetuta e Republikës së Kosovës, Kapitulli X, Nenet 123–124. Kushtetuta
garanton vetëqeverisjen lokale dhe përcakton organizimin dhe funksionimin e
saj; sistemi duhet të respektojë Kartën Evropiane të Vetëqeverisjes Lokale.
[8]
Ligji Nr. 03/L-040 për Vetëqeverisjen Lokale, Nenet 28–32. Neni 28 njeh të
drejtën e komunave për bashkëpunim dhe partneritete; Neni 29 rregullon
partneritetet komunale; Neni 30 rregullon bashkëpunimin ndërkufitar; Neni 31 u
njeh komunave të drejtën të formojnë dhe të marrin pjesë në asociacione për
mbrojtjen dhe promovimin e interesave të tyre të përbashkëta; Neni 32 rregullon
asociacionet e komunave të Republikës së Kosovës.
[9]
Këshilli i Evropës, European Charter of Local Self-Government, ETS No. 122,
Strasbourg, 15 October 1985, veçanërisht Nenet 2–4 dhe 8–9. Karta e lidh
vetëqeverisjen lokale me bazën kushtetuese dhe ligjore, kompetencat e
përcaktuara me ligj dhe kontrollin e ligjshmërisë e të parimeve kushtetuese.
[10]
Gjykata Kushtetuese e Republikës së Kosovës, Aktgjykimi në rastin KO130/15, 23
dhjetor 2015, për përputhshmërinë e parimeve të Asociacionit/Bashkësisë së
komunave me shumicë serbe me Kushtetutën. Në përfundimet e saj, Gjykata
konstatoi se parimet nuk ishin tërësisht në përputhje me frymën e Kushtetutës
dhe përcaktoi se akti juridik dhe statuti duhej të hartoheshin në pajtim me
standardet kushtetuese.
[11]
Gjykata Kushtetuese e Republikës së Kosovës, KO130/15, paragrafët 179–183.
Gjykata analizoi çështjet e financimit dhe shpenzimeve në raport me Nenin
124(5) të Kushtetutës dhe theksoi se këto të drejta u takojnë komunave;
financimi dhe shpenzimet e Asociacionit/Bashkësisë nuk duhet të zëvendësojnë
ose të cenojnë të drejtat e komunave për të marrë dhe vendosur mbi shpenzimin e
të hyrave dhe financimit publik.
[12]
Agreement on the Path to Normalisation between Kosovo and Serbia, 27 February
2023, Article 1, Article 2 dhe veçanërisht Article 7. Neni 1 vendos
marrëdhëniet e ardhshme mbi bazën e të drejtave të barabarta; Neni 2 i
referohet, ndër të tjera, sovranitetit të barabartë, pavarësisë, integritetit
territorial, të drejtave të njeriut dhe mosdiskriminimit; Neni 7 parashikon
"specific arrangements and guarantees" për komunitetin serb dhe i
referohet instrumenteve relevante të Këshillit të Evropës dhe përvojave
evropiane.
[13]
Implementation Annex to the Agreement on the Path to Normalisation of Relations
between Kosovo and Serbia, Ohrid, 18 March 2023. Aneksi parashikon Komitetin e
Përbashkët të Monitorimit të kryesuar nga BE-ja, zbatimin e dispozitave të
marrëveshjes, zhvillimin e diskutimeve të zbatimit në kuadër të dialogut të
lehtësuar nga BE-ja dhe përgjegjësinë e të dyja palëve për përmbushjen e
obligimeve.
[14]
Agreement on the Path to Normalisation, Article 1 dhe Article 2. Marrëveshja e
lidh normalizimin me marrëdhënie të fqinjësisë së mirë mbi bazën e të drejtave
të barabarta dhe me parimet e sovranitetit të barabartë, pavarësisë,
integritetit territorial, të drejtave të njeriut dhe mosdiskriminimit.
[15]
Implementation Annex, veçanërisht paragrafët mbi zbatimin e të gjitha
dispozitave, mosbllokimin e zbatimit dhe pasojat e mosrespektimit të
obligimeve. Aneksi përcakton se dështimi në përmbushjen e obligimeve mund të
ketë pasoja për proceset e integrimit evropian dhe asistencën financiare të
palëve.
[16]
Traktati për Bashkimin Evropian, Neni 2. Vlerat e BE-së përfshijnë dinjitetin
njerëzor, lirinë, demokracinë, barazinë, sundimin e ligjit dhe respektimin e të
drejtave të njeriut, përfshirë të drejtat e personave që u përkasin
minoriteteve.
[17]
Council of the European Union, EU Special Representatives: Council extends the
mandates of the EUSRs for Human Rights and the Belgrade-Pristina Dialogue, 11
February 2026. Këshilli e zgjati mandatin e Peter Sørensen si Përfaqësues
Special i BE-së për Dialogun Beograd–Prishtinë deri më 29 shkurt 2028.
Dokumenti sqaron se Përfaqësuesit Specialë të BE-së emërohen nga Këshilli për
të promovuar politikat dhe interesat e BE-së në fusha dhe rajone të caktuara.
[18]
Vienna Convention on Diplomatic Relations, Vienna, 18 April 1961, Article
41(1). Dispozita përcakton se personat që gëzojnë privilegje dhe imunitete kanë
detyrë të respektojnë ligjet dhe rregulloret e shtetit pritës dhe të mos
ndërhyjnë në punët e brendshme të tij. Ky referim përdoret këtu si parim i së
drejtës diplomatike; nuk duhet interpretuar si pohim se statusi i Peter
Sørensen si Përfaqësues Special i BE-së rregullohet drejtpërdrejt nga Konventa
e Vjenës.
Burimet kryesore
juridike
Kushtetuta
e Republikës së Kosovës – Gazeta Zyrtare
Ligji
Nr. 03/L-040 për Vetëqeverisjen Lokale
Gjykata
Kushtetuese – Aktgjykimi KO130/15
Marrëveshja
e vitit 2023 – EEAS
Aneksi
i Zbatimit i Ohrit – EEAS
Karta
Evropiane e Vetëqeverisjes Lokale – Këshilli i Evropës
Mandati
i Peter Sørensen – Këshilli i BE-së
Konventa
e Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike – OKB
Vendi i Lekës,
15.08.2026
Të Tjera
