Fejzulla Berisha: Organizata e Kombeve të Bashkuara – vula përfundimtare e subjektivitetit ndërkombëtar dhe rasti i Kosovës ( 8 )

Organizata e Kombeve të Bashkuara – vula përfundimtare e subjektivitetit ndërkombëtar dhe rasti i Kosovës ( 8 )

OKB si arkitekturë e legjitimitetit global

Organizata e Kombeve të Bashkuara (OKB) nuk përfaqëson vetëm një organizatë ndërqeveritare, por kornizën më të lartë të legjitimitetit politik dhe juridik në rendin ndërkombëtar bashkëkohor. Ajo është sistemi institucional ku shtetet nuk ekzistojnë vetëm si realitete faktike, por si subjekte të pranuara kolektivisht nga komuniteti ndërkombëtar.

Në këtë kuptim, anëtarësimi në OKB konsiderohet nga doktrina juridike dhe praktika shtetërore si "vula përfundimtare e subjektivitetit ndërkombëtar". Kjo nuk nënkupton krijimin e shtetit, por konfirmimin e tij universal në rendin juridik ndërkombëtar.

1. OKB si standardi përmbyllës i shtetësisë së plotë

Në të drejtën ndërkombëtare klasike, shteti ekziston pavarësisht njohjes (teoria deklarative e shtetit). Megjithatë, në praktikën bashkëkohore politike dhe juridike, dominon gjithnjë e më shumë dimensioni konstitutiv i njohjes në nivel global, ku legjitimiteti i plotë materializohet përmes pranimit në sistemin universal.

Kjo nënkupton se:një shtet mund të ekzistojë de facto;por vetëm anëtarësimi në OKB e shndërron atë në subjekt të plotë, të pakontestueshëm dhe universal të së drejtës ndërkombëtare.

Ilustrim krahasues:Zvicra u bë anëtare e OKB-së vetëm në vitin 2002, ndonëse ishte shtet i konsoliduar prej shekujsh.Kosova, megjithëse ka institucione funksionale shtetërore, ende nuk e ka arritur këtë "kurorëzim universal" të subjektivitetit të saj ndërkombëtar.

Kjo dëshmon se OKB nuk është krijuese e shtetit, por instanca që e finalizon atë në sistemin global të legjitimitetit.

2. Tri nivelet e subjektivitetit ndërkombëtar

Subjektiviteti ndërkombëtar në të drejtën bashkëkohore mund të analizohet në tri shtresa kryesore:

a) Subjektiviteti de facto:kontroll efektiv territorial;institucione qeverisëse funksionale;rend juridik i brendshëm i konsoliduar.

b) Subjektiviteti i pjesshëm de jure:njohje nga një numër i kufizuar shtetesh;pjesëmarrje selektive në organizata ndërkombëtare;kapacitet i kufizuar ndërkombëtar.

c) Subjektiviteti i plotë universal:anëtarësim në OKB;barazi juridike në sistemin ndërkombëtar;kapacitet i plotë traktator në nivel global.

Në këtë strukturë, Kosova aktualisht ndodhet midis nivelit të parë dhe të dytë, pa arritur ende nivelin e tretë dhe përfundimtar.

3. Kosova dhe trashëgimia e OKB-së në procesin shtetformues

Rasti i Kosovës është i veçantë, pasi lidhet drejtpërdrejt me vetë OKB-në në dy faza historike themelore:

Faza e parë: Administrimi ndërkombëtar

Pas vitit 1999, Kosova u vendos nën administrimin e përkohshëm të Kombeve të Bashkuara përmes Misionit të Administratës së Përkohshme të OKB-së në Kosovë.

Ky mision ushtroi kompetenca ekzekutive, legjislative dhe gjyqësore, duke e bërë OKB-në autoritetin de facto të sovranitetit në Kosovë për një periudhë të caktuar.

Ky rast përbën një precedent të rrallë në të drejtën ndërkombëtare, ku OKB nuk ishte vetëm vëzhguese, por ushtruese e drejtpërdrejtë e funksioneve shtetërore.

Faza e dytë: Pavarësia e mbikëqyrur

Procesi i pavarësisë së Kosovës u zhvillua në një kontekst të mbikëqyrjes ndërkombëtare, duke u ndërlidhur me:aktorët kryesorë të komunitetit ndërkombëtar;fuqitë perëndimore;kornizën juridiko-politike të administrimit pas konfliktit.

Megjithatë, mungesa e konsensusit në Këshillin e Sigurimit e ka mbajtur Kosovën jashtë OKB-së.

4. Kosova pa OKB: shtet i konsoliduar, por subjektivitet i papërmbyllur

Situata e Kosovës krijon një paradoks juridik dhe politik:

Kosova ka:territor të përcaktuar;popullsi të qëndrueshme;institucione funksionale shtetërore;sistem juridik të konsoliduar;kapacitet për marrëdhënie ndërkombëtare.

Por ende nuk ka:anëtarësim në OKB;subjektivitet universal të pakontestueshëm;barazi të plotë juridike ndërkombëtare.

5. Ilustrime krahasuese ndërkombëtare

Eritrea – Etiopia

Pas pavarësisë nga Etiopia, Eritrea u pranua në OKB në vitin 1993, duke konsoliduar përfundimisht subjektivitetin e saj ndërkombëtar.

Mësimi juridik: OKB funksionon si mekanizëm i stabilizimit përfundimtar të shtetësisë.

Republika Çeke dhe Sllovakia

Pas shpërbërjes paqësore të Çekosllovakisë, të dy shtetet u pranuan shpejt në OKB, duke u bërë subjekte të plota ndërkombëtare. Këtu OKB luajti rol stabilizues në tranzicionin shtetëror pa konflikt.

Kosova – rast i politizuar

Ndryshe nga rastet e mësipërme, Kosova mbetet jashtë OKB-së për shkak të mungesës së konsensusit në Këshillin e Sigurimit.

Kjo e shndërron rastin e Kosovës në një rast të politizimit të së drejtës ndërkombëtare, ku juridiku dhe gjeopolitika ndërthuren në mënyrë të pandashme.

6. Pasojat juridiko-strategjike të mungesës së OKB-së

Mungesa e anëtarësimit në OKB prodhon disa pasoja të rëndësishme:kufizim të subjektivitetit universal;pjesëmarrje të pjesshme në konventa dhe mekanizma ndërkombëtarë;mungesë të barazisë së plotë në sistemin multilateral;kufizim të ndikimit në normat ndërkombëtare;mungesë të "finalitetit juridik" të shtetësisë.

7. OKB si kurorë juridike e shtetit

Në doktrinën moderne të së drejtës ndërkombëtare, OKB konsiderohet si:

mekanizmi që transformon një shtet nga subjekt i njohjeve të pjesshme në subjekt universal të së drejtës ndërkombëtare.

Në këtë kuptim:njohjet bilaterale kanë karakter politik dhe fragmentar;ndërsa OKB përfaqëson aktin kolektiv universal të legjitimimit juridik.

8. Perspektiva e Kosovës drejt OKB-së

Rruga e Kosovës drejt anëtarësimit në OKB mbështetet në disa shtylla strategjike:

1. Konsolidimi i njohjeve ndërkombëtare

Rritja e numrit të shteteve njohëse forcon bazën politike të subjektivitetit.

2. Integrimi në organizata ndërkombëtare

Zgjerimi i pjesëmarrjes funksionale rrit legjitimitetin ndërkombëtar.

3. Dialogu politik me Serbinë

Si faktor kyç për tejkalimin e bllokadës në Këshillin e Sigurimit.

4. Mbështetja e aleatëve strategjikë

Veçanërisht në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së.

Organizata e Kombeve të Bashkuara mbetet institucioni që jep vulën përfundimtare të subjektivitetit ndërkombëtar. Në këtë kuptim, Kosova paraqet një shtet të konsoliduar në planin faktik dhe institucional, por ende në proces të përmbylljes së subjektivitetit të saj universal juridik.

Prandaj, çështja e OKB-së për Kosovën nuk është vetëm një objekt diplomatik, por një proces i finalizimit të plotë të shtetësisë në rendin ndërkombëtar bashkëkohor, ku juridiku, politika dhe gjeopolitika ndërthuren në mënyrë të pandashme.