Fejzulla Berisha: Doktrinat shtetërore dhe politikat represive ndaj shqiptarëve në Ballkan (1844–1999)

DOKTRINAT SHTETËRORE DHE POLITIKAT REPRESIVE NDAJ SHQIPTARËVE NË BALLKAN (1844–1999)

Kuadri historik i një marrëdhënieje të ndërlikuar

Historia e marrëdhënieve ndërmjet shqiptarëve dhe strukturave shtetërore serbe në Ballkan përfaqëson një proces të gjatë historik, ku ndërthuren ideologjitë shtetformuese, projektet gjeopolitike dhe transformimet institucionale të rajonit.

Në këtë kuadër, zhvillimet politike nuk mund të kuptohen vetëm si ngjarje të izoluara, por si pjesë e një kontinuiteti historik që përfshin:ndërtimin e doktrinave shtetërore,konsolidimin e institucioneve,dhe konfliktet e përsëritura mbi territorin dhe identitetin.

Ilija Garashanin dhe “Naçertanija” (1844): themeli i doktrinës shtetërore

Ilija Garashanin përfaqëson një nga figurat themelore të mendimit politik serb të shekullit XIX.

Dokumenti i tij “Naçertanije” (1844) parasheh:forcimin e shtetit serb si qendër politike në Ballkan;zgjerimin e ndikimit në territoret e Perandorisë Osmane;krijimin e një hapësire të unifikuar kombëtare.

Ky dokument konsiderohet si pikënisje e një mendimi strategjik shtetëror me karakter afatgjatë gjeopolitik, i cili ndikoi në politikat e mëvonshme ndaj popullsive shqiptare në rajon.

Luftërat Ballkanike dhe ndryshimi i realitetit politik (1912–1913)

Nikolla Pashiqi luajti rol qendror në konsolidimin e shtetit serb pas Luftërave Ballkanike.

Pas vitit 1912, Kosova u përfshi në administrimin e Mbretërisë së Serbisë, duke sjellë ndryshime të thella politike dhe shoqërore.

1. Administrimi ushtarak i territorit

Territori u vendos nën kontroll të drejtpërdrejtë ushtarak, me struktura të centralizuara shtetërore.

2. Politikat e kolonizimit

U zbatuan politika të vendosjes së kolonëve dhe rishpërndarjes së pronësisë mbi tokën, të cilat ndikuan në strukturën demografike të rajonit.

3. Pasojat shoqërore

Këto zhvillime sollën:zhvendosje të popullsisë shqiptare në disa zona;ndryshime në strukturën pronësore;dhe transformim të organizimit tradicional shoqëror.

Mendimi gjeopolitik ndërmjet dy luftërave botërore

Periudha ndërmjet dy luftërave botërore karakterizohet nga zhvillimi i një mendimi të strukturuar akademik dhe politik mbi çështjen shqiptare.

Vasa Çubrilloviqi

Ai trajtoi çështjen shqiptare në kuadër të politikave shtetërore, duke propozuar masa administrative për kontroll territorial dhe riorganizim demografik.

Jovan Cvijiqi

Kontributi i tij në gjeografinë etnike ndikoi në hartimin e perceptimeve politike mbi kufijtë dhe popullsitë e Ballkanit.

Ivo Andriqi

Si diplomat dhe shkrimtar, ai trajtoi Ballkanin si hapësirë të ndjeshme gjeopolitike, ku stabiliteti shtetëror konsiderohej prioritet.

V. Jugosllavia socialiste dhe aparati i sigurisë (1945–1966)

Në periudhën e pasluftës së Dytë Botërore, Jugosllavia u karakterizua nga centralizimi i fortë i shtetit.

Aleksandar Rankoviqi përfaqëson periudhën e kontrollit të rreptë të sigurisë shtetërore në Kosovë.

Kjo periudhë u karakterizua nga:kontroll policor i zgjeruar;mbikëqyrje e jetës politike dhe shoqërore;kufizim i veprimtarisë intelektuale shqiptare;dhe centralizim i administratës publike.Largimin e dhjetra mirave nga Kosova për në Turqi-nga dhuna sistematike e pushtetit serb ne krye me rankoviqin pra dhjeta mira shqiptar u shperngulen per ne Turqi.

Kriza e Jugosllavisë dhe rikthimi i nacionalizmit shtetëror (1980–1999)

Në fund të viteve 1980, sistemi jugosllav hyri në një krizë të thellë politike dhe kushtetuese.

1. Heqja e autonomisë së Kosovës (1989)

Autonomia e Kosovës u kufizua përmes ndryshimeve kushtetuese, duke centralizuar pushtetin në Beograd.

2. Diskriminimi institucional

Gjatë viteve 1990:shqiptarët u përjashtuan nga institucionet publike;sistemi arsimor u vendos nën kontroll shtetëror;u krijua një strukturë diskriminuese administrative.

3. Lufta e  armatosur (1998–1999)

Lufta  rezultoi në:viktima të shumta civile;zhvendosje masive të popullsisë;dhe ndërhyrje ndërkombëtare të NATO-s në vitin 1999.

Periudha pas vitit 2000: tranzicioni politik

Pas rënies së regjimit të Millosheviqit, Serbia hyri në fazë tranzicioni institucional.Vojisllav Koshtunica: stabilizim institucional Boris Tadiqi: afrimi me Bashkimin Evropian,Aleksandar Vuçiqi: dialog politik me Kosovën dhe politikë pragmatike... rajonale...

Struktura historike e zhvillimit

Ky proces historik mund të ndahet në disa faza kryesore:

1.     Faza ideologjike (1844–1912)

2.    Faza e ekspansionit shtetëror (1912–1945)

3.    Faza e kontrollit shtetëror (1945–1980)

4.    Faza e krizës dhe tranzicionit (1980–sot)

Vlerësim i përgjithshëm historik dhe juridik

Marrëdhëniet ndërmjet shqiptarëve dhe shtetit serb përfaqësojnë një proces të gjatë historik të tensioneve politike, transformimeve institucionale dhe konflikteve gjeopolitike.

Në këndvështrimin e së drejtës ndërkombëtare, këto zhvillime lidhen me:parimin e vetëvendosjes së popujve;mbrojtjen e të drejtave të njeriut;dhe ndalimin e diskriminimit sistemik.

Mmësimet historike dhe perspektiva e Ballkanit

Historia e Ballkanit tregon se stabiliteti nuk mund të ndërtohet mbi imponim politik, por mbi dialog, respekt dhe barazi ndërmjet popujve.

E ardhmja e rajonit kërkon:normalizim të marrëdhënieve ndërshtetërore;integrim evropian;dhe respekt të ndërsjellë historik e politik.