Albert Zholi: Arbëresha dhe Ylberi, dashuria kuqezi e dy të rinjve që jetuan dhe vdiqën për flamurin

Arbëresha dhe Ylberi, dashuria kuqezi e dy të rinjve që jetuan dhe vdiqën për flamurin

Në atë fshat të Labërisë, por edhe në gjithë krahinën, askush nuk kishte emër më të veçantë e më të bukur se ajo. Arbëresha! Vetëm kur e dëgjoje emrin, të dukej sikur dëgjoje një këngë të vjetër trimërie. Që e vogël kishte treguar një dashuri të çuditshme për flamurin kombëtar. Nuk ishte si vajzat e tjera që ëndërronin fjongo shumëngjyrëshe apo fustane mode. Arbëresha dashuronte vetëm ngjyrën e kuqe dhe të zezë. Këmishat, bluzat, trikot, shallat... të gjitha i kishte kuqezi. Në mes gjithmonë qëndiste shqiponjën dykrenare. Punimet me shtizë i bënte vetë. Me orë të tëra rrinte pranë dritares duke qëndisur flamuj të vegjël mbi triko, mbi jakë apo mbi mëngë. E bënte me aq merak, sikur në çdo qepje fuste zemrën e saj. Nëna shpesh i buzëqeshte dhe i thoshte:

-Moj bijë, po të gjitha rrobat flamur i paske bërë! Vish ndonjëherë edhe si shoqet e tua... të bardha, lejla, roze, jeshile...Por Arbëresha tundte kokën.

— Jo nënë... kjo ngjyrë më jep forcë. Më jep qetësi. Dhe vërtet, kur ecte rrugëve të fshatit, dukej sikur flamuri vetë kishte marrë trajtën e një vajze. Njerëzit thoshin shpesh: - Arbëresha dhe flamuri janë një. Në çdo kuvend, në çdo dasmë apo festë, ajo dallohej me kilometra larg. Kur flitej për vajza atdhetare, gratë e krahinës thoshin:

-Ah, i ngjan Arbëreshës!

Vitet kalonin dhe bukuria e saj rritej bashkë me emrin. Kur mbushi tetëmbëdhjetë vjeç, djemtë e gjithë Labërisë çmendeshin pas saj. Çdo natë në shtëpinë e tyre trokisnin burra që kërkonin dorën e saj për djemtë. Por Arbëresha qeshte lehtë.

-Nuk kam kohë për burrë. Babai zemërohej.

-Moj vajzë, çdo ditë po na vijnë njerëz! Ç'pret më?

- Pres Shqipërinë të lirë, baba. Dhe debati vazhdonte deri natën vonë, derisa plaku lodhej e shtrihej, sepse e kuptonte që me Arbëreshën nuk fitohej as me fjalë, as me logjikë. Ishte fundmars i vitit 1944. Lufta kishte mbuluar vendin. Gjermanët digjnin fshatra dhe kërkonin partizanë maleve. Në një fshat pranë jetonte një djalë bari. Quhej Ylber. I gjatë, syshkruar dhe i heshtur. Kishte rënë marrëzisht në dashuri me Arbëreshën. Aq shumë e kishte pushtuar ajo, sa edhe ai filloi të vishej kuqezi. Vishte bluza me shqiponjë, mbante një shall të kuq në qafë dhe shpesh qëndronte me orë të tëra duke e parë Arbëreshën nga larg. Stanet e prindërve i kishin afër dhe takimet mes tyre nisën pa u kuptuar. Një shikim, një buzëqeshje, një përshëndetje e shkurtër. Dalëngadalë u afruan. Kur rrinin pranë njëri-tjetrit, dukeshin si dy kokat e shqiponjës në flamur. Një natë të errët marsi, fshati u trazua. Gjermanët po afroheshin dhe kërkonin partizanët shtëpi më shtëpi. Babai i Arbëreshës hyri me nxitim në odë.

- Merr këtë partizane dhe çoje te stanet! Shpejt! Partizanja ishte plagosur në këmbë dhe mezi mbahej në këmbë. Arbëresha e hodhi në krah pa u menduar. Era frynte fort. Qentë lehën larg. Nga rruga dëgjoheshin britma gjermanisht. Teksa nxitohej mes errësirës, papritur përballë iu shfaq Ylberi.

- Arbëresha?!

Ai pa partizanen e plagosur dhe pa folur fare e ngriti në krahë.

- Hajde! Shpejt! Të dy vrapuan drejt stanit. Këmba e partizanes kullonte gjak. Brenda kasolles i lidhën plagën dhe munduan t'i ndalonin gjakderdhjen. Por pas pak minutash qentë filluan të lehinin egër. Ylberi ngriti kokën. - Janë gjermanët...Pastaj iu kthye Arbëreshës:

-Merr partizanen dhe dil nga pas vathës. Shko te stani ynë. Pas kasolles është një gropë ku mbajmë bylmetin të freskët. Ka edhe një velenxë. Fshihe aty. Qentë të njohin ty... po u fole, pushojnë. Në atë çast u dëgjua britma: - Halt! Halt! Ylberi nxori nga brezi nagantin.

- Ik! - bërtiti. Arbëresha mori partizanen dhe u zhduk mes errësirës. Nuk kishte bërë as dhjetë minuta rrugë kur nata u ça nga krismat. Një e shtënë. Pastaj një tjetër. Më pas breshëri automatiku. Ajo ndjeu zemrën t'i ngrinte. Nxitoi më shumë. Fshehu partizanen në gropë, e mbuloi me velenxë dhe doli me vrap jashtë. Krismat kishin pushuar. Vetëm heshtje. Një heshtje e rëndë vdekjeje. Kur u afrua te stani, pa trupin e Ylberit të shtrirë në mes të oborrit, mbuluar me gjak. - Ylber!...Ulërima e saj përshkoi malin. Ajo vrapoi dhe u hodh mbi trupin e tij. E puthi në fytyrë, në ballë, në duar. Gjaku i tij i mbuloi bluzën kuqezi. Gjermanët rrinin pak metra larg. Papritur Arbëresha pa revolen në dorën e Ylberit. E mori me vrull dhe e drejtoi nga ushtarët. Por dy breshëri automatiku i prenë trupin në mes. Bluza e saj me flamur u mbulua krejt me të kuqe. Ajo ra pranë kokës së Ylberit. Dhe aty, në mes të natës së ftohtë të marsit, trupat e tyre dukeshin sikur formonin dy kokat e shqiponjës së flamurit. Të dy të veshur kuqezi. Të dy të dashuruar marrëzisht pas njëri-tjetrit. Dhe mbi të gjitha, të dashuruar pas flamurit dhe atdheut. Një dashuri që nuk arriti të gëzohej kurrë.