Albert Vataj: Shyqyri Alushi, këngëtari që u bë shpirt i Shkodrës, zëri që i dha mallit tingull përjetësie

Shyqyri Alushi, këngëtari që u bë shpirt i Shkodrës, zëri që i dha mallit tingull përjetësie

Më 10 maj, në ditën kur Shkodra i dha dritë njërit prej zërave më të dashur të shpirtit të saj, kujtesa jonë përkulet me mall dhe nderim përpara figurës së Shyqyri Alushi, bilbilit të ahengut, atij zëri që nuk këndonte vetëm këngë, por zgjonte kujtime, mall, dashuri dhe krenari qytetare. Ishte ai zë i ngrohtë e i kadifenjtë që dilte si dritë nga zemra e Shkodrës dhe bëhej frymë për sofrat, rrugicat, dritaret dhe netët e qytetit. Një zë që nuk mbeti vetëm te melodia, por u kthye në kujtesë kolektive, në jehonë të një bote që sot duket gjithnjë e më e largët, por që falë tij vazhdon të marrë frymë.

Kjo datë nuk shënon thjesht lindjen e një artisti. Ajo na kujton ardhjen në kulturën shqiptare të një shpirti të rrallë, të një njeriu që këngën nuk e pati profesion, por mënyrë për të dashur jetën dhe njerëzit. Tek ai, kënga nuk ishte interpretim, ishte rrëfim. Ishte mënyra më e bukur për të thënë mallin, gëzimin, dhimbjen, dashurinë dhe atë fisnikëri të heshtur që Shkodra e kishte kthyer në kulturë qytetare.

Në këtë përvjetor lindjeje, ne nuk e kujtojmë si një emër që i përket së shkuarës, por si një prani që endet ende nëpër tingujt e vjetër të qytetit. Ai jeton në melodinë që del nga një radio e largët në një mëngjes shiu, në jehonën e një ahengu familjar, në mallin që zgjon një këngë e vjetër qytetare. Shyqyri Alushi mbetet aty ku zemra shqiptare vazhdon të ketë nevojë për butësi, për kujtim dhe për art që nuk bërtet, por prek.

I lindur në Shkodër më 10 maj 1934, në një qytet ku muzika nuk mësohej, por trashëgohej si frymëmarrje, ai u rrit mes tingujve të fyellit, zumarës dhe këngës popullore që buronte natyrshëm nga oborret, rrugicat dhe sofrat shkodrane. Trashëgoi pasionin nga i ati, Alushi, këngëtar dhe muzikant popullor, por talenti i tij do të merrte një tjetër përmasë: ai do të bëhej një prej zërave më identifikues të këngës qytetare shqiptare.

Shkolla e tij e parë nuk ishte akademia, por jeta. Ishin dasmat, mbrëmjet qytetare, ahengjet ku njerëzit këndonin jo për t’u dukur, por për të ndarë shpirtin me njëri-tjetrin. Aty lindi artisti. Aty u formua ai timbër që më vonë do të bëhej emblemë e një tradite të tërë.

Kur në vitin 1956 u ngjit për herë të parë në skenë, në inaugurimin e “Kinema Republika”, askush nuk mund ta dinte se ai djalë me zërin e ëmbël do të bëhej një prej kujtesave më të dashura të muzikës qytetare shqiptare. Më pas, rrugëtimi i tij do të kalonte nëpër koncerte, dasma, skena popullore dhe Estradën e Shkodrës, ku nga viti 1974 deri më 1986 ai do të shndërrohej në një prej figurave më të dashura të qytetit.

Por ajo që e bënte të pazëvendësueshëm nuk ishte vetëm zëri. Ishte shpirti që ai vinte në këngë. Zëri i tij kishte ngrohtësinë e sofrës shkodrane, butësinë e mallit dhe hijeshinë e një kulture që dinte të ishte elegante edhe në dhimbje. Kur këndonte “Thotë lulja për lulen”, “Kur natyra kenka veshur”, “Pranvera filloi me ardhë”, “Nëpër fusha e kodrina” apo “T’parën herë kur jena pa”, dukej sikur vetë qyteti merrte frymë përmes tij.

Ai nuk sillte vetëm melodi. Ai sillte atmosferë, kujtime, njerëz, rrugë, stinë dhe ndjenja. Këngët e tij nuk mbetën vetëm në fonotekë; ato mbetën në jetën emocionale të shqiptarëve, si këngë që dëgjohen jo vetëm me vesh, por me zemër.

Titujt “Artist i Merituar”, “Çmimi i Karrierës” apo “Krenaria e Qytetit” ishin vlerësime të merituara për kontributin e tij, por nderimi më i madh për Shyqyri Alushin mbeti dashuria e njerëzve. Ai ishte prej atyre artistëve që nuk krijojnë distancë me publikun. Përkundrazi, bëhen pjesë e jetës së tij. Dhe kështu ndodhi: Shkodra e deshi si një prej bijve më të mirë të saj, sepse ai nuk e tradhtoi kurrë shpirtin e qytetit.

Shyqyri Alushi nuk ishte vetëm interpretues i këngës qytetare. Ai ishte ruajtës i një bote që po tretet. Në zërin e tij jetonte një mënyrë e të ndierit, një etikë komunikimi, një delikatesë shpirtërore që sot rrallë gjendet. Ai e mbajti gjallë ahengun jo si folklor muzeal, por si frymë njerëzore, si kulturë dashurie dhe si mënyrë për të mos humbur shpirtin në zhurmën e kohëve moderne.

Edhe sot, në çdo kthinë të Shkodrës, në çdo tingull kitareje apo harmonie që del nga një dritare e vjetër, duket sikur ai është ende aty. Me kasketën e tij të njohur, me ecjen e qetë dhe buzëqeshjen e thjeshtë të artistit që nuk reshti kurrë së qeni njeri mes njerëzve.

Prandaj, ky 10 maj është shumë më tepër se një datë kalendarike. Është një thirrje për të mos harruar rrënjët tona shpirtërore. Është një kujtesë se arti i vërtetë nuk vdes, sepse ai jeton në zemrat e njerëzve. Dhe Shyqyri Alushi vazhdon të jetojë pikërisht aty: në mallin e Shkodrës, në këngën qytetare, në kujtesën tonë dhe në atë pjesë të shpirtit shqiptar që ende di të emocionohet nga një melodi e kënduar me zemër.

Le të jetë ky përvjetor jo vetëm homazh për artistin, por edhe një përkulje përpara vetë këngës qytetare shkodrane, asaj pasurie të rrallë shpirtërore që njerëz si Shyqyri Alushi nuk e kënduan vetëm… por e bënë të pavdekshme.