Albert Vataj: Toka po ftohet më shpejt nga sa kemi menduar, por fundi i saj gjeologjik mbetet një histori e shkruar në miliarda vite

Toka po ftohet më shpejt nga sa kemi menduar, por fundi i saj gjeologjik mbetet një histori e shkruar në miliarda vite

Shkenca na sjell herë pas here lajme që nuk kanë dramatizmin e katastrofave të menjëhershme, por peshojnë më shumë se çdo alarm i çastit. Një prej tyre vjen nga studiuesit e ETH Zurich dhe Carnegie Institution for Science, të cilët kanë ofruar një perspektivë të re mbi fatin afatgjatë të planetit tonë. Toka po humbet nxehtësinë e saj të brendshme më shpejt nga sa besohej deri më tani.

Në qendër të këtij zbulimi qëndron një mineral pak i njohur për publikun, por thelbësor për gjeodinamikën planetare, bridgmanite, minerali më i përhapur në mantelin e poshtëm të Tokës. Eksperimentet laboratorike, të kryera në kushte presioni dhe temperature që imitojnë kufirin midis bërthamës dhe mantelit, treguan se ky mineral përçon nxehtësinë rreth 1.5 herë më mirë nga sa ishte vlerësuar më parë. Kjo do të thotë se nxehtësia e bërthamës shpërndahet drejt sipërfaqes me efikasitet më të lartë, duke përshpejtuar gradualisht procesin e ftohjes së brendshme të planetit.

Pasojat e kësaj janë themelore për mënyrën si funksionon Toka. Nxehtësia e brendshme është “motori i fshehtë” që ushqen:

konvekcionin e mantelit,

lëvizjen e pllakave tektonike,

aktivitetin vullkanik,

dhe dinamon gjeomagnetike që gjeneron fushën magnetike mbrojtëse të Tokës.

Nëse ky motor humbet energjinë e tij, Toka nuk do të pushojë menjëherë së qeni e banueshme, por do të hyjë në një proces shumë të ngadaltë plakjeje planetare. Aktiviteti tektonik do të zbehet, vullkanet do të shuhen, dhe një ditë shumë të largët, fusha magnetike mund të dobësohet përfundimisht.

Megjithatë, këtu duhet shmangur tundimi për sensacionalizëm: kjo nuk është një krizë për njerëzimin. Shkencëtarët theksojnë se nuk kemi ende një afat të saktë kohor, dhe ky proces zhvillohet në shkallë prej miliarda vitesh, jo në horizontin e qytetërimit njerëzor. Vetë studiuesit pranojnë se dinamika e mantelit dhe ndikimi i elementeve radioaktive në brendësi të Tokës mbeten ende pjesërisht të paqartë.

Madje, kërkimet më të fundit nga i njëjti institucion kanë treguar se bërthama e Tokës mund të përmbajë rezerva të mëdha hidrogjeni, çka mund të ndikojë në mënyra ende jo plotësisht të kuptuara mbi evolucionin e fushës magnetike, dinamikën e mantelit dhe ciklin global të ujit. Kjo tregon se brendësia e planetit tonë mbetet ende një territor i madh misteresh.

Krahasimi me Mars dhe Mercury është domethënës. Të dy këta trupa shkëmborë kanë humbur aktivitetin e tyre të brendshëm dhe sot janë botë pothuajse gjeologjikisht të vdekura: pa tektonikë aktive, pa dinamo të qëndrueshme magnetike, pa atë puls të brendshëm që e bën një planet “të gjallë”.

Në këtë kuptim, ky lajm nuk është thjesht një raport mbi temperaturat e bërthamës, por një kujtesë filozofike mbi natyrën kalimtare të gjithçkaje. Edhe Toka, kjo botë që na duket e përhershme, është një organizëm kozmik me histori, rini, pjekuri dhe një ditë edhe plakje.

Por deri atëherë, ne jetojmë në një moment të rrallë kozmik: mbi një planet ende aktiv, ende i mbrojtur nga fusha e tij magnetike, ende pjellor për jetë dhe vetëdije.

Dhe ndoshta, pikërisht sepse dimë se edhe kjo mrekulli nuk është e përjetshme, kemi arsye më shumë për ta çmuar, kuptuar dhe mbrojtur.

Burimi: ETH Zurich

Përgatiti: Albert Vataj