Xhelal Zejneli: 'Hamleti' - Shekspir
''HAMLETI'' - SHEKSPIR
Të
jesh apo të mos jesh, kjo është çështja
hakmarrja,
tradhtia, çmenduria e simuluar, pasojat morale
"Tragjedia Hamleti, Princ i Danimarkës" (The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark) është
një tragjedi epike e Shekspirit. Shkurtimisht njihet me emrin “Hamleti.” Është
shkruar rreth viteve 1599-1601. Trajton hakmarrjen, çmendurinë dhe ekzistencën
njerëzore. Princi Hamlet kërkon të vërtetën për vrasjen e të atit nga xhaxhai i
tij, Klaudi, duke u ballafaquar me dilema të thella, me dashurinë dhe me vdekjen.
Ngjarjet
zhvillohen në kështjellën mbretërore të Elsinores në Danimarkë, në shekujt
XVI-XVII. Tragjedia përmban 5 akte. Personazh kryesor është Hamleti, princi i
Danimarkës.
* * *
„Hamleti” është njëra ndër veprat më të njohura të dramaturgut, poetit
dhe aktorit anglez Uilliam Shekspir
(William Shakespeare, 1564-1616)*.
Këtu bëhet fjalë për Hamletin, princin e Danimarkës. Babai i Hamletit mbytet
nga vëllai i tij, Mbreti Klaud, për ta rrëmbyer
pushtetin mbretëror. Pasi e merr pushtetin, ai martohet me nënën e
princit Hamlet, Gertrudën. Mbreti Klaud i bind të tjerët se kjo ka qenë një
vdekje natyrore. Ndërkohë Hamletit i shfaqet fantazma e babait. Ai fillon të
dyshojë për shkaqet e vdekjes së të atit. Thotë se kjo nuk ka qenë një vdekje
natyrore. dyshon se babanë ia ka vrarë Mbreti Klaud. Pas një kohe në qytet vijnë
do aktorë të huaj. Hamleti u kërkon të luajnë ngjarjen që i kishte ndodhur babait.
Pas kësaj ngjarjeje, Hamleti vërtetohet për vdekjen e panatyrshme të të atit. E
dashura e Hamletit ishte e bija e Polonit, Ofelia. Ajo ishte motër e Laertit. Që
t’i hakmerret Mbretit, Hamleti fillon të sillet si i marrë. Në kuadër të
sjelljes së tillë, ai vret babanë e Ofelisë, Polonin. Pas kësaj tragjedie,
Ofelia u trondit tej mase ndaj u mbyt në
lumë. Kur i vëllai mëson për vdekjen e babait dhe të motrës, i vërsulet Mbretit.
Ai me dinakërinë e vet arrin ta bindë Laertin
se babanë ia kishte vrarë Hamleti. E sugjeron njëherazi që të ndeshet me të. Para
se te ndesheshin, Mbreti i jep Laertit një thikë të lyer me helm për ta vrarë Hamletin.
Fillon dyluftimi. Laerti e qëllon Hamletin me thikën të lyer me helm. Ndodh t’i
ndërrojnë armët. Hamleti e plagos për vdekje Laertin. Gjatë dyluftimit,
Mbretëresha pi verën e helmuar dhe vdes. Në çastet e fundit të jetës, Laerti i
kërkon falje Hamletit dhe vdes. Shoku më i ngushtë i Hamletit – Horati, dëshiron
ta vras veten por Hamleti nuk lejon. I thotë se dikush duhet të jetojë për ta treguar
të vërtetën. Pas shumë përpjekjeve, Hamleti e qëllon Mbretin me thikë dhe e
vret. Tragjedia përfundon me vdekjen e Hamletit.
* * *
Shënim: Ka studiues që e kanë
kontestuar autorësinë e Shekspirit për veprat e tij. Të tillët kanë thënë se ai
nuk është autor i tragjedive për të cilat thuhet se i ka shkruar ai. Këta
studiues, pohimet e tyre i arsyetojnë me faktin se Shekspiri në moshën 13-vjeçare
e ka ndërprerë shkollimin. Ata thonë: “Si
është e mundur që një i pashkollë të shkruajë tragjedi të shkëlqyera?! Si është
e mundur që një i paarsimuar të bëhet baba i tragjedisë moderne”. Lidhur me
sa më sipër reagon edhe shkrimtari gjerman Johan
Volfgang fon Gëte (Johann Wolfgang von Goethe, 28 gusht 1749 – 22 mars 1832) i cili thotë:
“Për të krijuar art, nevojitet të jesh
gjeni. I tillë ka qenë Shekspiri. Pra ai është autor i veprave të tij.”
Shënim: “Çështja homerike” - Duhet shtuar se në shekullin III para K. u
shtrua ajo që në histori të letërsisë është quajtur “çështje homerike”. Është
ose jo Homeri (midis shekujve VIII
dhe IX para K.) autor i poemave epike “Iliadës”
dhe “Odisesë”?! Mbi figurën e Homerit janë hedhur shumë hije dyshimi te
cilat vënë në pikëpyetje edhe ekzistimin e tij. Por, ajo qe bie më shumë në sy
është dallimi artistik midis dy veprave. Përderisa “Iliada” është
shkruar në një stil epik, “Odisea” paraqitet
me stil lirik. Madje nga studiues të
shumtë është hedhur ideja se ndoshta këto dy vepra nuk janë shkruar nga i
njëjti autor. Për Homerin është thënë se ka qenë i verbër.
Shënim: Katër tragjedi të Shekspirit i ka përkthyer në shqip, Noli.
“Otello” e përkthyer prej tij, u
botua në vitin 1916. “Makbethi”,
“Hamleti” dhe “Jul Qesari” u
botuan në Bruksel në vitin 1926.
* * *
Shekspiri e ka shkruar “Hamletin” midis viteve 1599-1601. Është
drama më e gjatë e tij. Është publikuar në vitin 1623.
*
* *
Vetëm një shekull më
vonë, “Hamleti” u bë drama më e
famshme e Shekspirit dhe mbetet e tillë edhe sot e kësaj dite. Për këtë merita
u takon shkrimtarëve romantikë të Gjermanisë dhe të Anglisë. Ata i tërhoqi
eksplorimi intensiv i Hamletit. Në karakterin e princit danez i njohën edhe
konfliktet e veta të brendshme. Romani i dytë i shkrimtarit gjerman Johan Volfgang fon Gëte (Johann Wolfgang von Goethe, 1749- 1832) për rritjen e moshës, "Mësimi i
Vilhelm Meisterit" (Wilhelm Meisters Lehrjahre, 1795-1796), duke
u bazuar te Hamleti krijoi një model për të gjitha portretet e mëvonshme të
artistit në rininë e tij.
Njëri nga kritikët dhe
eseistët më të mëdhenj në historinë e gjuhës angleze Uilliam Hezlit (William Hazlitt, 1778-1830) shkroi: "Edhe ne jemi Hamlet. Të menduarit e ka
dobësuar forcën e tij të veprimit."
Semjuel Tejllor Kollrixh* deklaroi: "Edhe
unë kam pak Hamlet brenda meje.”
Poeti anglez Xhorxh Gordon Bajroni (George Gordon Byron; 1788-1824), ka thënë: "E duam Hamletin, sa veten.”
Shënim: Semjuel Tejllor
Kollrixh (Samuel Taylor Coleridge; Ottery Saint Mary, Mbretëri e Bashkuar, 21.10.1772 - Highgate,
25.07.1834) - poet, kritik letrar, filozof dhe
teolog anglez, një nga themeluesit e lëvizjes romantike në Angli; anëtar i Poetëve
të Liqenit me mikun e tij Uilliam
Uordsfërth.
Shënim: Uilliam Uordsfërth (William
Wordsworth, Cockermouth, Mbretëri e Bashkuar, 07.041770 - Rydal Mount, Rydal, Mbretëri e Bashkuar, 23.04.1850) - poet romantik anglez. Bashkë me Semjuel Tejllor Kollrixh (Samuel Taylor Coleridge) botuan
përmbledhjen me poezi “Balada lirike” (Lyrical
Ballads, 1798). Me këtë kontribuuan
në fillimin e Epokës romantike në
letërsinë angleze.
Shënim: Rreth
vitit 1864 Hamletin e pikturoi piktori amerikan Uilliam Moris Hunt (William Morris Hunt; 1824 -1879).
* * *
Vështrim përmbledhës - Babai i Hamletit ka
vdekur. Dy muaj më vonë, nëna e tij martohet me Klaudin, xhaxhain e Hamletit, përkatësisht
me vëllain e burrit të saj të ndjerë. Hamleti, i cili është tejet i pikëlluar
për të atin, e qorton të ëmën se u martua kaq shpejt me xhaxhain e tij. Njëherazi
e di se ai duhet të heshtë. Rojet i thonë se e kanë parë Fantazmën. Hamleti shkon ta shohë vetë. Fantazma i thotë
Hamletit të hakmerret për të. Ai është i dënuar të endet natën dhe të jetë në
zjarr gjatë ditës, derisa flakët ta pastrojnë nga mëkatet që ka kryer. Hamleti
mëson se babai i tij në fakt është vrarë, edhe pse e gjithë Danimarka e di se
ai është kafshuar nga një gjarpër në kopsht. Në të vërtetë vëllai i tij,
Klaudi, i qiti në vesh lëng titani dhe e
vrau mëkatarin. Fantazma kërkon prej tij që të hakmerret dhe ta lërë nënën në
parajsë. Hamleti kërkon ta zbulojë të vërtetën. Fillon të shtiret si i çmendur
gjë që e prek shumë Ofelinë e re e cila është e dashuruar në të. Ai e vret
gabimisht babanë e Ofelisë, Polonin. E vret edhe vëllain e saj, Laertin. Ai u
beson fjalëve të fantazmës kur u kërkon aktorëve, të cilët rastësisht vijnë në
oborr, të luajnë një skenë të ngjashme me vrasjen e babait të tij. I thotë
shokut të vet, Horacit, të ruhet nga Klaudi. Pas shfaqjes, ai bindet për fajin
e Klaudit. Mbreti e dërgon atë të vdesë në Angli, por Hamleti e zbulon këtë dhe
kthehet në Danimarkë në ditën e varrimit të Ofelisë, e cila e vret veten për shkak
të ndodhive tragjike. Hamleti dhe Horaci flasin me varrmihësit. Vëllai i
Ofelisë, Laerti, për vdekjen e motrës dhe të babait të tij e fajëson Hamletin dhe
dëshiron të hakmerret. Ai e sfidon Hamletin për një dyluftim. Laerti dhe Klaudi
tentojnë ta mashtrojnë Hamletin. Shpata e Laertit është e lyer me helm. Si mjet
shtesë për vrasje, përgatitet një kupë me verë të helmuar. Laerti e plagos
Hamletin, por në dyluftim e sipër, shpatat ndërrohen. Hamleti e plagos Laertin.
Ndërkohë, mbretëresha e merr kupën me verë të helmuar për të ngritur dolli për
Hamletin dhe bie e vdekur. Hamleti, i tërbuar, pa e planifikuar, e godet
mbretin me thikë. Mbreti vdes. Vdes edhe Laerti. Më në fund vdes edhe Hamleti.
Fortinbrasi, i cili gëzon të drejtë për mbretërinë, habitet nga gjithë këto vrasje.
Ai vendos t'i bëjë homazhe Hamletit, ndërsa tragjedia përfundon me një marsh
funeral.
Personazhi kryesor - Në fillim të shfaqjes ai
përshkruhet si njeri ideal i Rilindjes (Renesancës) - i ditur, fisnik, orator, me
sjellje shembullore, me pamje të bukur.
Harmonia midis
Rilindjes dhe figurës së Hamletit çrregullohet me shfaqjen e fantazmës së
mbretit danez, përkatësisht babait të Hamletit, i cili i kërkon të birit të
ndëshkojë vrasësin, d.m.th. vëllain e vet, mbretin e përtashëm - Klaudin, me të
cilin nëna e Hamletit, Gertruda, u martua menjëherë pas vdekjes së burrit të vet.
Hamleti është
një personazh fisnik dhe i ndjeshëm ndaj padrejtësive. I premton Fantazmës
hakmarrje të shpejtë, por në të njëjtën kohë dyshon dhe shtyn zbatimin e saj. Ai
hiqet si i çmendur, e përgatit shfaqjen "Vrasja e Gonzagës", e
ashtuquajtura “Kurth për minjtë” me të cilën dëshiron ta bindë veten për
fajin e mbretit. Nuk dëshiron ta vrasë mbretin kur është duke u lutur.
"Të jesh apo të mos jesh, kjo është çështja"
(këtu qëndron puna)
Konfliktet dramatike
1. Konflikti midis Hamletit dhe Klaudit
Klaud është
një vrasës, krimi i të cilit duhet të ndëshkohet. Ai është gjithashtu një
sundimtar i keq sepse oborri i tij drejtohet nga oborrtarë intrigantë. Me
ndihmën e oborrtarëve të vet e planifikon vrasjen e Hamletit.
- Në këtë
tragjedi e hasim citatin: "Diçka
është e kalbur në shtetin e Danimarkës"
2.
Konflikt midis Hamletit dhe nënës së tij
Hamleti e
përçmon nënën e vet për arsye se ajo e tradhtoi të atin. Për shkak të saj e
përbuz krejt racën femërore*.
Reflektimi i zhgënjimit të tij me të ëmën shihet në qëndrimin e tij ndaj
Ofelisë të cilën e çmend dhe e çon drejt vdekjes.
Në tragjedi e
hasim citatin: "Brishtësi, emri
yt është grua!"
Shënim: Filozofi dhe poeti
gjerman Fridrih Niçe (Friedrich
Nietzsche, 1844-1900), i zhgënjyer me gruan mendjendritur e cila i vuri bazat e
feminizmit, Lu Salome (Lou Andreas-Salomé), bërtiti: “Tradhti, e ke emrin grua!”
Shënim: Lu Salome (Lou Andreas-Salomé, Shën Petersburgu, Rusi, 12.02.1861 - Göttingen, Gjermani, 05.02. 1937) - psikanaliste, autore,
tregimtare dhe eseiste me prejardhje ruse; u shkollua në Universitetin e
Cyrihut. Vjen nga një familje hugenote franceze-gjermane.
* * *
3.
Konflikt midis Hamletit dhe botës apo njerëzve
Hamleti jeton
në një botë të papërsosur, ku mbizotërojnë padrejtësitë, konspiracioni,
hipokrizia, gënjeshtrat, tradhtia bashkëshortore, vrasja, etja për pushtet...
Në monologët
e tij, Hamleti flet për çështjet themelore të ekzistencës njerëzore: për
raportin midis drejtësisë dhe fajit, jetës dhe vdekjes, dashurisë dhe
urrejtjes, besnikërisë dhe tradhtisë.
Hamleti thellësisht është i zhgënjyer me botën dhe njerëzit.
4.Konflikti i brendshëm i Hamletit
Hamleti është
i vetmi që e kupton thelbin e vërtetë të botës dhe njeriut, por në të njëjtën
kohë e mundojnë dilemat si mund ta luftojë të keqen.
Me premtimin që
ia ka dhënë Shpirtit, ai dëshiron të korrigjojë padrejtësinë në botë dhe ta
ndëshkojë krimin, por ai është i vetëdijshëm se për këtë i duhet të kryejë
një krim të ri. Për këtë arsye është i pavendosur.
Kulmin e dilemave
të brendshme Hamleti e shpreh në monologun që fillon me: "Të
jesh apo të mos jesh, kjo është çështja"
Hamleti
mendon për vetëvrasje, por ka frikë nga vdekja, nga e panjohura.
Për shkak të
pavendosmërisë, pasivitetit dhe mosveprimit, Hamleti është i zhgënjyer me
vetveten.
Studiuesit e
Shekspirit flasin për dilemat
hamletiane apo për ambiciet
makbethiane. Personazhi kryesor,
Hamleti mendon nëse duhet të bëjë një hap të vështirë drejt hakmarrjes apo të
gjithë t’i lërë të qetë. Kuptohet, ai vendos të hakmerret kështu që e gjitha përfundon
me vdekje masive në oborr, me tradhti në dashuri dhe me rrëmujë.
Dilema është:
"Të jesh apo të mos jesh, kjo
është çështja"
Shënim: Sipas disa psikanalistëve,
Hamleti e dashuronte të ëmën. Kur i ati ia merrte çdo mbrëmje, ai xhelozonte.
Vrasjen e të atit nga Klaudi, ai e mirëpret dhe pikërisht për këtë arsye e
zvarrit hakmarrjen ndaj xhaxhait.
Shënim: Ka studiues që thonë: “Shekspiri
me qëllim ka krijuar një Hamlet që nguron të veprojë. Po të vepronte shpejt, si
do të ndërtohej drama?”
* * *
Fundi i shfaqjes – Për dilemën e Hamletit s’ka zgjidhje, ndaj
shfaqja përfundon tragjikisht. Laerti dhe Hamleti vdesin në dyluftim,
mbretëresha pi verë të helmuar, mbreti vdes nga goditja me thikë, të lyer me
helm, Ofelia dhe i ati Poloni, kishin përfunduar tragjikisht qysh më parë
* * *
Mesazhi i shfaqjes - Fundi tragjik i Hamletit
flet për pafuqinë e individit për të eliminuar të keqen në botë, por nëpërmjet
mikut të Hamletit, Horacit dhe sundimtarit të ri norvegjez Fortinbrasit, e
vërteta dhe drejtësia megjithëkëtë triumfojnë. Hamleti në shtratin e vdekjes i
kërkon Horacit t'ia tregojë botës të vërtetën për krimin e kryer nga Klaudi. Mbret
i ri do të bëhet Fortinbrasi i ri, gjë që do të korrigjojë padrejtësinë e kryer
shumë kohë më parë.
* * *
Analiza e dramës - Tragjedia ngre çështjen e të qenët apo e të
mos qenët të cilën secili prej nesh e ka përjetuar apo e ka ndjerë të
paktën një herë në jetë. Ajo shtron një sërë çështjesh dhe mendimesh filozofike.
Flet për hakmarrjen dhe luftën e pabesueshme për të ruajtur krenarinë. Hamleti
zbuloi se xhaxhai i tij ia kishte vrarë të atin dhe aty fillojnë shqetësimet e
tij. Ai e përçmon të ëmën ngase ajo e tradhtoi dashurinë e të atit dhe u martua
me vrasësin e tij. Ai i përçmon të gjitha femrat. Pastaj Hamleti u zhgënjye në
dashuri.
Kjo është një
tragjedi që i kapërcen të gjitha barrierat morale dhe flet për një luftë me vetveten,
sepse beteja më e madhe e Hamletit
është lufta me vetveten. Drama na flet për pyetjen brenda tij: të
jetë apo të mos jetë, të veprojë apo të mos veprojë, të vrasë apo të mos vrasë.
Shfaqja e
parë e Hamletit në skenë, i veshur me të zeza, bie ndesh me shkëlqimin, me
begatinë dhe pasurinë e oborrit danez.
Monologu i tij i parë e zbulon gjendjen e errët të
vetëdijes së tij para takimit të parë me Fantazmën. Hamleti mendon për vetëvrasje.
Hamleti zhgënjehet se Zoti e ka ndaluar vetëvrasjen. Ai nuk dëshiron të
jetojë në një botë që i duket e pashije, e mërzitshme dhe e padobishme. Si shkas
për dëshirën për vdekje, e merr vdekjen të atit, e mbi të gjitha martesën e
nxituar të së ëmës me xhaxhain e vet. Sipas pikëpamjeve elizabetiane, ky
veprim konsiderohej incest.
"Nuk mund t’i përmbahem gjithë
jetën një vije të drejtë. Nuk ka asgjë nga e cila do të doja të ndahesha, përveç jetës sime"
– thotë heroi i Shekspirit.
* * *
Monologu që fillon me pyetjen: "Të jesh apo të mos
jesh, kjo është çështja" është më i njohuri dhe më i famshmi nga të gjithë
monologët e Shekspirit, por edhe nga monologët e e dramave në letërsinë botërore. Fillimi i tij
"Të jesh apo të mos jesh" ka hyrë aq shumë në gjuhën dhe në letërsinë standarde angleze, por edhe në gjuhët
e tjera evropiane dhe botërore, saqë citohet shpesh edhe nga njerëz që as nuk e
kanë lexuar dramën. Përdoret në kuptimin "O sot, o kurrë", "Të
veprosh, e të mos veprosh", “O të rrosh, o të vdesësh" etj.
Në monologun "Të
jesh apo të mos jesh", përemrat unë, imja, mua Hamleti i
zëvendësoi me përemrat ne, tonët, neve. Me këtë, rastin e tij personal e
përgjithësoi. E ngritur atë në nivel më të lartë, universal. Fatin e tij e
barazoi me fatet e të gjithë njerëzve në këtë botë.
Hamleti
mendonte se njeriu mund t’u jepte fund vështirësive duke i dhënë fund jetës,
por nga ky akt kaq të tmerrshëm parandalohet nga frika e jetës pas vdekjes
"në një rrugë të panjohur nga e cila nuk kthehet asnjë udhëtar. Jeta
mund të jetë më e rëndë se e tashmja në të cilën personi duhet të vuajë.
“Dhe plaga apo përbuzja e botës, padrejtësia
e shkaktuar nga arrogantët, turpi që vjen nga mendjemëdhenjtë, përbuzja në
dashuri, zvarritja e drejtësisë, indiferenca e njerëzve ndaj pushtetit shtypës
dhe fyerjet e rënda që shpirti delikat i përjeton nga të pavlerët" – përsiatje të heroit
shekspirian.
Pikërisht në
këtë pikë e vërejmë gjykimin e Hamletit për frikën nga e ardhmja dhe për jetën e amshueshme, si arsye për të hequr
dorë nga vetëvrasja. Me vetëdije ose pa vetëdije duhet kujtuar fjalët e
Shpirtit që i flet të birit për tmerret e papërshkrueshme në botën tjetër, që
janë shumë më të rënda se mundimet dhe tmerret në jetën tokësore të njeriut.
T’i
përgjigjesh pyetjes se ç’kuptim ka në të vërtetë vargu "Të jesh apo të
mos jesh, kjo është çështja" do të thotë të zbulosh sekretin e zemrës
të Hamletit, rebusin humanist të tij, por kjo është e pamundur. Megjithëkëtë, është
e mundur të tregohen disa nga kuptimet e shumta që përmban dhe që tregon ky
varg, e që mund të na çojnë më afër kuptimit të dilemës hamletiane. Ja
ku janë: Ta vrasësh apo të mos e vrasësh (xhaxhain), domethënë të veprosh apo
të mos veprosh. Të kryesh vetëvrasje apo të mos kryesh. Të jetosh apo të
vdesësh? Ta pranosh jetën ashtu siç është, apo të mos e pranosh. Vargu "Të
jesh apo të mos jesh" i përmban të gjitha kuptimet e mësipërme por
edhe shumë të tjera.
* * *
Hamleti ka motivin, dëshirën, forcën dhe
mjetet për ta vrarë Klaudin. Megjithëkëtë, ai nuk e bën këtë, duke lënë
gjithçka të flejë. Asnjë rrethanë e jashtme
nuk e pengon Hamletin të hakmerret. Shkaqet
e hezitimit duhet të kërkohen brenda tij apo në botën e brendshme të tij.
Shekspiri e dëshmon këtë me shembullin e dy të rinjve, etërit e të cilëve u
vranë – Hamletit dhe Laertit, duke përdorur teknikën e tij të provuar të
pasqyrave paralele apo të shumëfishta. Duke vënë përballë dhe në kundërshti
rastin e dy të rinjve të sipërthënë, tragjediografi pyet tërthorazi, por qartas:
“Ç’do të kishte bërë Hamleti, trashëgimtari i fronit, i preferuari i
popullit danez, sikur vetëm ta kishte ngritur gishtin e vogël?”
Por ai nuk e
ngriti gishtin e vogël. Ai nuk mund ta planifikonte vrasjen. Sipas poetit dhe
kritikut anglez Kollrixh (Coleridge),
Hamleti vazhdimisht merr vendime për të bërë diçka, por s’bën tjetër pos që merr
vendime. Edhe kur në fund të tragjedisë e vret Mbretin, ai nuk e bën këtë sipas
një plani, por në një çast zemërimi, kur zbulon se Mbreti, pasi e fut në kurth,
harton plan për ta helmuar atë.
Pavarësisht
në e pranojmë apo jo interpretimin
frojdian të Hamletit, duhet kuptuar se kjo vepër si tragjedi assesi nuk
është mbyllur me analizën e motiveve të heroit të saj. Hamleti nuk është
personazh i ndonjë klinikë për analizën e historisë së sëmundjeve. Ai është hero
tragjik me përmasa të mëdha dhe të paharrueshme. Zhvillimi i tij nga bindja
tipike e epokës së Rilindjes (Renesancës) se bota mund disi të
përmirësohet, deri te pranimi filozofik, pothuajse fatalist i kufizimeve
njerëzore, i padijes njerëzore dhe faktit të tmerrshëm për ekzistimin e
vdekjes, nuk paraqet vetëm kritikë të pikëpamjes së Rilindjes së hershme, por
edhe koment ideor mbi gjendjen e njeriut në çdo kohë dhe në çdo vend.
* * *
Personazhet
Hamleti - princ i
Danimarkës, djalë i mbretit të ndjerë dhe nip i mbretit të tashëm;
Klaudi (Claudius) - Mbret i Danimarkës;
Gertruda - Mbretëresha e
Danimarkës dhe nëna e Hamletit;
Fantazma e babait të Hamletit
Poloni (Polonius) - kamerier i mbretit dhe sekretar kryesor i shtetit;
Laerti (Laertes) - djalë i Pollonit
Ofelia (Ophelia) - vajza e Pollonit;
Horaci (Horatio) - mik i Hamleti;
Ambasadorë danezë te mbreti norvegjez:
Voltimandi;
Korneli;
Ish-shokët universitarë të Hamletit:
Roenkranci (Rosencrantz);
Guildensterni;
Osrici - dendy kokëkrisur i oborrit;
Një fisnik;
Një prift;
Oficerët në roje:
Marceli;
Bernardi;
Francisko (Francisco);
Rejnaldo (Reynaldo) - shërbëtori i Pollonit;
Katër ose pesë aktorë;
Dy varrmihës;
Fortinbrasi, princ norvegjez;
Një kapiten norvegjez;
Ambasadorët anglezë;
Fisnikë, gra fisnike, ushtarë,
marinarë, lajmëtarë dhe shoqërues.
