Fejzulla Berisha: Kosova u fitua me sakrificë dhe mbahet me kulturë kushtetuese e përgjegjësi shtetërore

KOSOVA U FITUA ME SAKRIFICË; REPUBLIKA E KOSOVËS MUND TË MBAHET VETËM ME KULTURË KUSHTETUESE, PËRGJEGJËSI INSTITUCIONALE DHE MENÇURI SHTETFORMUESE

Qasje diplomatike mbi konsolidimin e shtetësisë dhe qëndrueshmërinë e rendit republikan

Në perspektivën e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe diplomacisë moderne, shtetësia nuk përmbyllet me aktin e njohjes apo me shpalljen e pavarësisë. Ajo hyn në një fazë më të ndërlikuar dhe më të gjatë: fazën e konsolidimit të brendshëm dhe të legjitimimit funksional në sistemin ndërkombëtar.Në këtë kuptim, rasti i Kosovës përfaqëson një model tipik të shtetit post-konfliktual, i cili ka kaluar nga faza e çlirimit në fazën e ndërtimit institucional dhe të konsolidimit diplomatik.

Liria e Kosovës është rezultat i një procesi të gjatë historik, politik dhe ndërkombëtar, i mbështetur mbi të drejtën e vetëvendosjes, mbi ndërhyrjen humanitare të NATO në vitin 1999 dhe mbi zhvillimet e mëvonshme që kulmuan me shpalljen e pavarësisë në vitin 2008.Në këtë drejtim, Kosova përfaqëson një realitet të pakthyeshëm politik në Ballkanin Perëndimor dhe një subjekt të njohur nga një pjesë e konsiderueshme e bashkësisë ndërkombëtare.Megjithatë, nga këndvështrimi diplomatik, njohja ndërkombëtare nuk është fundi i procesit shtetformues, por fillimi i fazës së dytë: konsolidimit të brendshëm të shtetit dhe stabilizimit të tij në arenën ndërkombëtare.Kjo fazë kërkon tri elemente thelbësore:

1. Kulturë kushtetuese si bazë e kredibilitetit shtetëror

Në diplomacinë bashkëkohore, shtetet vlerësohen jo vetëm nga statusi i tyre juridik ndërkombëtar, por nga stabiliteti i brendshëm institucional. Kushtetuta e një shteti është "kartëvizita e tij juridike" në sistemin ndërkombëtar.Për këtë arsye, respektimi i rendit kushtetues në Kosovë nuk është vetëm çështje e brendshme politike, por faktor i drejtpërdrejtë i kredibilitetit ndërkombëtar.Një shtet me kulturë të dobët kushtetuese prodhon pasiguri diplomatike; një shtet me kulturë të fortë kushtetuese prodhon besueshmëri strategjike.

2. Përgjegjësi institucionale dhe stabilitet politik

Nga perspektiva e diplomacisë së shteteve, stabiliteti i brendshëm është parakusht i çdo politike të jashtme efektive.Institucionet e qëndrueshme, funksionale dhe të parashikueshme janë faktor kyç në perceptimin ndërkombëtar të një shteti.Në këtë kontekst, çdo krizë e brendshme institucionale në Kosovë reflektohet menjëherë në imazhin e saj diplomatik, në ritmin e njohjeve të reja dhe në fuqinë e saj negociuese.Prandaj, përgjegjësia institucionale nuk është vetëm kategori e brendshme politike, por instrument i drejtpërdrejtë i politikës së jashtme.

3. Mençuri shtetformuese në marrëdhëniet ndërkombëtare

Diplomacia moderne nuk funksionon mbi bazën e emocioneve politike, por mbi bazën e strategjisë, pragmatizmit dhe vazhdimësisë institucionale.Në këtë kuptim, mençuria shtetformuese nënkupton aftësinë e një shteti për të ndërtuar politika të qëndrueshme, për të ruajtur koherencën diplomatike dhe për të menaxhuar marrëdhëniet komplekse ndërkombëtare me aktorët kyç të sistemit global.Raporti ndërmjet Kosovës dhe Serbia mbetet boshti kryesor i stabilitetit rajonal në Ballkanin Perëndimor dhe një nga proceset më të ndjeshme të diplomacisë evropiane.Ky raport kërkon qasje të balancuar, të matur dhe të orientuar drejt normalizimit të plotë të marrëdhënieve, në përputhje me parimet e së drejtës ndërkombëtare dhe praktikat e diplomacisë multilaterale.Në këtë kuadër, dialogu i ndërmjetësuar ndërkombëtarisht nuk është vetëm mekanizëm politik, por instrument i paqes dhe stabilitetit afatgjatë.Nga këndvështrimi diplomatik, Kosova ndodhet në një fazë ku sfida kryesore nuk është më vetëm afirmimi i shtetësisë, por konsolidimi i saj i pakthyeshëm në sistemin ndërkombëtar.Ky konsolidim nuk arrihet vetëm përmes deklarimeve politike, por përmes ndërtimit të një shteti funksional, të parashikueshëm dhe të besueshëm.Në diplomaci, besueshmëria është kapital strategjik.Dhe ky kapital ndërtohet brenda vendit.Në përmbyllje, rasti i Kosovës dëshmon qartë një të vërtetë të diplomacisë moderne: shtetet nuk maten vetëm nga momenti i lindjes së tyre politike, por nga aftësia për të mbijetuar dhe funksionuar në kohë.

Kosova u fitua me sakrificë historike dhe me mbështetje të gjerë ndërkombëtare.Por Republika e Kosovës mund të mbahet dhe të forcohet vetëm përmes tri shtyllave të pandashme:kulturës kushtetuese,përgjegjësisë institucionale, dhe mençurisë shtetformuese në politikën e brendshme dhe të jashtme.Vetëm mbi këto themele mund të ndërtohet një shtet i qëndrueshëm, një partner i besueshëm ndërkombëtar dhe një faktor i stabilitetit në rajon.Sepse në diplomaci, ashtu si në histori, shtetet nuk maten me momentin e krijimit të tyre, por me aftësinë për të qëndruar.