Asllan Dibrani - Luani: Nënëlokja 112-vjeçare që u bë legjendë familjare dhe simbol i kujtesës shqiptare

Vdiq Xhezide Hajdini, nënëlokja e shekullit nga Gllogovica e Gollakut që sfidoi kohën, luftërat dhe harresën

Nënëlokja 112-vjeçare që u bë legjendë familjare dhe simbol i kujtesës shqiptare

Shkruan: Luan-Asllan Dibrani

Në Malësinë e Gollakut, në fshatin Gllogovicë, aty ku kodrat ruajnë kujtime, ku toka flet me gjuhën e të parëve dhe ku çdo shteg mban gjurmë jete, u shua një nënë lokë e rrallë shqiptare: Xhezide Hajdini, gruaja jetëgjatë e familjes Hajdini, një emër që do të mbetet gjatë në kujtesën e Gllogovicës, të Gollakut dhe të të gjithë atyre që e njohën.

Sipas njoftimit mortor të familjes, Xhezide Hajdini ndërroi jetë më 02.07.2026, ndërsa në dokumente figuron e lindur më 01.01.1920. Por, sipas kujtesës familjare, rrëfimeve të të moshuarve dhe dëshmive të brezave, ajo besohet se ishte më e moshuar, rreth 112-vjeçare. Në kohët e vjetra, në fshatrat shqiptare, lindjet shpesh nuk regjistroheshin menjëherë, por me vonesë, me përafërsi ose sipas vullnetit të administratave të kohës. Kjo ndodhte sidomos në periudhat kur këto troje ishin nën administrata të huaja, ku shumë shqiptarëve iu regjistruan datat jo sipas realitetit të familjes, por sipas zyrave të pushteteve të kohës.

Prandaj, njoftimi zyrtar mbetet dëshmi dokumentare, ndërsa kujtesa familjare mbetet dëshmi shpirtërore. Dhe shpesh, në jetën e njerëzve të vjetër të fshatit, këto dy të vërteta ecin bashkë: ajo që shkruhet në letër dhe ajo që ruhet në zemrën e familjes.

Një jetë që kaloi përtej një shekulli

Xhezide Hajdini nuk ishte vetëm një nënë, gjyshe e stërgjyshe. Ajo ishte një shekull i gjallë kujtimesh, vuajtjesh, sakrificash, durimi dhe dashurie. Në jetën e saj u përplasën kohë të ndryshme, pushtime, luftëra, varfëri, frikëra, ringritje, ndryshime të mëdha shoqërore dhe breza që lindën, u rritën e u shpërndanë nëpër botë.

Ajo pa botën të ndryshonte para syve të saj: nga koha e oxhakut, sofrës së ulët, bukës së pjekur në shtëpi, punës së rëndë në arë dhe jetës së thjeshtë fshatare, deri te koha e telefonave, makinave, qyteteve moderne dhe jetës së shpejtë të sotme. Por edhe pse bota ndërroi shumë herë pamje, ajo mbeti e njëjtë në shpirt: e urtë, e butë, mikpritëse, e lidhur me familjen, me tokën, me bukën, me nderin dhe me Gllogovicën e saj.

Ajo ishte nga ato gra që nuk kishin nevojë të flisnin shumë për të qenë të mëdha. Madhështia e saj ishte te heshtja, te puna, te durimi, te buzëqeshja, te duart e lodhura dhe te zemra që gjithmonë gjente vend për njerëzit e vet.

Buka nga duart e saj — kujtimi që nuk harrohet

Ata që e njohën nënëloken Xhezide nuk e kujtojnë vetëm për moshën e saj të rrallë, por edhe për mikpritjen e saj të thjeshtë e të shenjtë. Ajo ishte grua e sofrës shqiptare, e asaj sofre ku nuk kishte luks, por kishte shpirt; ku nuk kishte pasuri të mëdha, por kishte zemër të hapur.

Në kujtimet tona të fëmijërisë, vizitat te dajat dhe takimet me nënëloken Xhezide janë të lidhura ngushtë me bukën e duarve të saj. Ajo na priste me një kulaç buke, pak djathë, një copë qepë dhe me një fjalë të ëmbël. Në atë copë bukë kishte më shumë se ushqim. Kishte dashuri, bekim, mikpritje, kujdes dhe një botë të tërë shqiptare.

Duart e saj ishin duar pune. Duar që kishin gatuar bukë, kishin ndezur zjarr, kishin rritur fëmijë, kishin pritur mysafirë, kishin fshirë lot dhe kishin mbajtur gjallë frymën e shtëpisë. Kur ajo të jepte bukë, nuk të jepte vetëm një kafshatë. Të jepte një pjesë të zemrës së saj.

Te nënëlokja Xhezide, buka nuk ishte vetëm bukë. Ishte nder. Ishte traditë. Ishte bekim. Ishte shenja më e bukur e mikpritjes shqiptare.

Zakonet e Gollakut që jetuan në shpirtin e saj

Xhezide Hajdini ishte bijë e një kohe kur zakonet nuk shkruheshin në libra, por ruheshin në jetë. Në shtëpitë e Gollakut, mysafiri pritej me bukë, me fjalë të mirë dhe me respekt. I moshuari nderohej, fjala peshonte, familja mbahej e bashkuar dhe toka nuk harrohej.

Ajo ishte pjesë e kësaj bote të vjetër shqiptare, ku nderi, puna, turpi, besa, durimi dhe mikpritja ishin ligje të pashkruara. Përmes jetës së saj, ajo i përcolli këto vlera te fëmijët, nipat, mbesat dhe brezat që erdhën pas saj.

Në figurën e saj jetonte një kulturë e tërë: kultura e nënës shqiptare që nuk ankohej, që duronte, që punonte, që lutej për fëmijët, që mbante shtëpinë dhe që edhe në varfëri nuk e humbte dinjitetin.

Ajo ishte një prej atyre grave të rralla që e bënin shtëpinë të ngrohtë edhe kur jeta ishte e ftohtë. E bënin sofrën të madhe edhe kur buka ishte e pakët. E bënin familjen të fortë edhe kur kohët ishin të vështira.

Gruaja që pa luftëra, pushtime dhe kohë të rënda

Jeta e Xhezide Hajdinit nuk ishte një rrugë e lehtë. Ajo jetoi në kohë kur populli shqiptar përjetoi tronditje të mëdha historike. Pa luftëra, pushtime, varfëri, mungesë, frikë, ndarje familjare dhe ditë të rënda, kur mbijetesa ishte betejë e përditshme.

Ajo i përkiste atij brezi që nuk pati komoditetin e jetës së sotme. Për ta, dita niste me punë dhe mbaronte me lodhje. Por pavarësisht vuajtjeve, ajo nuk e humbi butësinë. Pavarësisht varfërisë, nuk e humbi bujarinë. Pavarësisht dhimbjeve, nuk e humbi dashurinë për familjen.

Ajo nuk foli me libra për historinë, por e mbajti historinë në trupin e saj, në rrudhat e fytyrës, në duart e lodhura dhe në kujtesën e gjatë. Çdo rrudhë e saj dukej si një vit i jetuar, si një dimër i kaluar, si një plagë e duruar, si një gëzim i ruajtur në heshtje.

Xhezide Hajdini ishte dëshmitare e një kohe kur gratë shqiptare mbanin familjen mbi supe. Ato nuk kërkonin lavdi, por ndërtonin jetë. Nuk kërkonin tituj, por linin pas nder. Nuk bënin zhurmë, por bëheshin shtylla të shtëpisë.

Nënëlokja që u bë kujtesë e gjallë

Të jetosh mbi një shekull do të thotë të bëhesh vetë histori. Xhezide Hajdini ishte si një lis i vjetër në oborrin e Gllogovicës: i lodhur nga vitet, por i rrënjosur thellë në tokën e vet. Ajo pa pranvera, vera, vjeshta e dimra të panumërt. Pa fëmijë që lindën, u rritën, u martuan, u bënë prindër e gjyshër. Pa breza që ndërruan, por ajo mbeti aty, si pikë e fortë e kujtesës familjare.

Ajo ishte një arkiv i gjallë i familjes. Në jetën e saj ruheshin rrëfime për kohë të vjetra, për zakone, për dasma, për vdekje, për gëzime, për vuajtje, për rrugë të gjata dhe për njerëz që nuk janë më.

Me ikjen e saj, nuk u mbyll vetëm një jetë. U mbyll një epokë. U shua një zë i vjetër i Gollakut, por nuk u shua kujtimi. Sepse njerëzit si Xhezide Hajdini nuk ikin krejt. Ata mbeten në shtëpi, në sofër, në varre, në kujtime, në fjalë dhe në gjakun e pasardhësve.

Dëshmia e Gane Hajdinit: dashuri deri në frymën e fundit

Mbesa e saj, Gane Hajdini, e cila e publikoi dhe e ndau me publikun këtë histori, rrëfen me mall, dhimbje dhe krenari për nënëloken Xhezide. Ajo tregon se gjyshja ishte e dashur, e respektuar dhe e rrethuar me kujdes deri në çastet e fundit të jetës.

Gane Hajdini e deshi nënëloken me një përkushtim të rrallë. Ajo ishte pranë saj deri në momentin e fundit, bashkë me nipat, mbesat dhe familjarët e tjerë, duke mos e lënë vetëm në asnjë çast. Kjo është një dëshmi e bukur e dashurisë familjare shqiptare, ku i moshuari nuk shihet si barrë, por si bekim, si rrënjë, si kujtesë dhe si nder i shtëpisë.

Në ato çaste të fundit, Xhezide Hajdini nuk ishte vetëm. Ajo ishte në duart e njerëzve të saj, në duart e atyre që e deshën, e nderuan dhe e përcollën me lot, por edhe me krenari. Ajo u nda nga kjo botë e mbuluar me dashurinë e familjes, ashtu siç kishte dhënë dashuri gjatë gjithë jetës.

Amaneti i saj: të prehej në Gllogovicë

Edhe pse ndërroi jetë në Prishtinë, amaneti i saj ishte i qartë dhe i shenjtë: eshtrat e saj të ktheheshin dhe të preheshin në fshatin Gllogovicë, në tokën ku kishte kaluar jetën, në vendin ku kishte pritur për më shumë se një shekull lindje dielli e hëne, mëngjese të bardha, mbrëmje të qeta, muzgje të arta dhe perëndime mbi Malësinë e Gollakut.

Ajo deshi të prehej aty ku i kishte rrënjët. Aty ku e njohu jetën. Aty ku dëgjoi zërat e familjes, këngën e zogjve, frymën e maleve, zhurmën e fshatit dhe hapat e brezave që vinin e shkonin.

Varrimi i saj në varrezat e fshatit Gllogovicë ishte përmbushje e këtij amaneti. Nuk ishte vetëm një ceremoni lamtumire. Ishte kthim në tokën e saj. Ishte bashkimi i fundit i nënëlokes me vendlindjen, me dheun, me kujtimin dhe me rrënjën.

Në atë kthim kishte dhimbje, por kishte edhe madhështi. Sepse njeriu që kthehet në tokën e vet nuk humbet. Ai bëhet pjesë e saj.

Njoftimi mortor si dëshmi e një jete të rrallë

Në njoftimin mortor të familjes Hajdini, me fotografinë e saj të qetë e të bardhë, shkruhet se Xhezide Hajdini ndërroi jetë më 02.07.2026. Namazi i xhenazes u fal në xhaminë e Fushës së Pajtimit në Kolovicë të Prishtinës, ndërsa varrimi u bë në varrezat e fshatit Gllogovicë në orën 14:30.

Kjo fotografi nuk është vetëm një njoftim mortor. Është një dëshmi e një jete të gjatë. Është fytyra e një gruaje që i mbijetoi kohës. Është portreti i një nëne shqiptare që pa shumë, duroi shumë, dha shumë dhe në fund u kthye aty ku e thirri shpirti: në Gllogovicë.

Datat në njoftim flasin me gjuhën e dokumentit. Kujtesa familjare flet me gjuhën e shpirtit. Dhe kur këto dyja bashkohen, para nesh del figura e një gruaje të jashtëzakonshme, që jetoi gjatë, por mbi të gjitha jetoi me nder.

Një emër që mbetet në kujtesën e Gllogovicës

Xhezide Hajdini nuk iku si një njeri i zakonshëm. Ajo iku si një kujtesë e gjallë e një kohe të madhe. Iku si një grua që kishte mbartur mbi supe më shumë se një shekull jetë, punë, dhimbje, dashuri dhe qëndresë.

Në Gllogovicë dhe në Malësinë e Gollakut, emri i saj do të mbetet i lidhur me jetëgjatësinë, me urtësinë, me nënën shqiptare dhe me forcën e gruas që nuk e thyen koha.

Ajo ishte pasuri njerëzore për familjen Hajdini, krenari për fshatin Gllogovicë dhe shembull frymëzues për të gjithë ata që besojnë se njeriu jeton gjatë jo vetëm me vite, por me kujtime, vepra, dashuri dhe amanete.

Lamtumirë, nënëlokja jonë e dashur

Lamtumirë, nënëlokja jonë e dashur, Xhezide Hajdini.

Ti jetove gjatë, por mbi të gjitha jetove me nder. Ti ishe një shekull e më shumë kujtime. Ishe dritë në shtëpi, bekim për familjen, krenari për Gllogovicën dhe simbol i gruas shqiptare që sfidoi kohën.

Ti le pas bukën e duarve të tua, sofrën e mikpritjes, fjalën e ngrohtë, urtësinë e nënës, durimin e malësores dhe amanetin e fundit për t’u prehur në tokën që e deshe.

Sot, eshtrat e tua pushojnë në Gllogovicë, aty ku zemra jote ishte e lidhur me lindjet e diellit, me netët me hënë, me dimrat e gjatë, me pranverat e gjelbra, me fëmijët, nipat, mbesat dhe kujtimet e jetës.

Qoftë i lehtë dheu i Gllogovicës mbi trupin tënd të lodhur nga vitet, por të ndritur nga dashuria respekti dhe bujaria e traditave te Gollakut .

Kujtimi yt do të mbetet i përjetshëm.

Luan-Asllan Dibrani