Lorenc Vangjeli: Himara, Parajsa e dyshimt� e latifondist�ve t� rinj

18.08.2008, 06:37 PM (GMT+1)

Himara

Himara, Parajsa e dyshimt� e latifondist�ve t� rinj

Shkruan: Lorenc Vangjeli

T� shtun�n e kaluar, nj� podium i ngritur pak metra larg godin�s s� bashkis� s� Himar�s priti n� mbr�mje ritme t� nxehta afrikane. Dhjet� pjestar�t e nj� grupi me tambure karakteristike nga Kongo kryen nj� perfomanc� t� jasht�zakonshme. Kishin mb�rritur n� nj� turne shqiptar t� sponsorizuar nga deputeti Nikollaq Neranxi dhe Himara ishte nj� nga stacionet e turit. Ritmi i fort� t�rhoqi pushuesit dhe nj� pjes� e madhe e tyre v�rshoi n� sken�n e drunjt�. Ky ishte prologu i asaj q� do t� ndodhte, protest�s p�r pron�n, nd�rkoh� q� masakra mbi t� ka vite q� vazhdon. Jan� qindra hektar� pran� plazheve m� t� bukur n� vend, ku shum� shpejt nj� met�r katror do t� ket� �mimin e tok�s mbi vendburim nafte. Esht� nj� biznes dhjetra milion� eurosh, �sht� biznesi i t� ardhmes ku pronar�t her� t� rregullt, her� t� stisur, do t�u shesin shqiptar�ve dhe t� huajve me rroba banjoje diellin e nxeht�, detin e past�r dhe pastaj edhe kafen apo peshkun e rezervateve dhe at� t� eg�r. Pik�risht n� k�t� koh� jan� shfaqur dhe ata q� n� Himar� i quajn� latifondist�, ku vet�m, nj�ri prej tyre ka mundur t� siguroj� mbi 850 hektar� tok�. N� Himar� ka zem�rim, ka protest�, ka xhelozi, ka dhe �gjeopolitik� provinciale nga njeriu m� i njohur i zon�s, Vasil Bollano, kryetari i bashkis�. T� pakt�n sipas kritik�ve t� tij, ai �sht� njeriu q� �sht� n� qend�r t� k�saj masakre, sa me padijenin� e tij, po aq dhe me p�rfshirjen n� afera t� dyshimta. Porto Palermo, Jala, Gjipeja e Vunoi jan� pikat e nxehta ku ka nisur t� konturohet biznesi i t� ardhmes.

Tension i lart�, tension i ul�t

T� nes�rmen, t� diel�n, grupe polifonik� nga jugu do t� k�ndonin k�ng�n e Ali Pash�s, t� �er�iz Topullit, kurse n� sheshin e ngusht� t� qytetit, pushuesit do t�i shoq�ronin po duke k�nduar dhe vall�zuar. N� fund t� koncertit, dy deputet�t Nikollaq Neranxi dhe Spartak Ngjela do t� flisnin fort dhe do t� denonconin kryetarin e bashkis� s� Himar�s Vasil Bollano, si njeriun q� mban peng gjith� Himar�n. Vet� Bollano, n� nj� hakmarrje t� vog�l e meskine, n� m�ngjez her�t u kishte prishur podiumin, por nuk mundi t� pengoj� mitingun. N� t� nj�jtin miting atij ju paralajm�ruan probleme t� r�nda me drejt�sin�, por dhe me �djal�rin� vlonjate�, si� tha Ngjela. �Kjo tok� quhet Himar� dhe zot t� saj jan� himariot�t�, shkruhej n� sloganin e mitingut n� shqip. Protesta denonconte allishverishet me pronat n� Himar� dhe fajtor cil�sohej pik�risht eksentriku Bollano. Vet�m disa dhjetra metra m� tej, po t� diel�n, Bollano kishte mbledhur t� tijt� po n� miting. Me parrulla n� greqisht, protestohej po p�r pronat, por �udit�risht k�rkohej dhe hapje shkollash n� gjuh�n greke dhe natyrisht, nuk mund t� mungonte as shprehja p�r Vorio Epirin. Mbasdite nj� grup grek i ardhur nga Janina b�ri q� shum� qytetar� t� vall�zonin s�rish n� shesh. Dy mitingjet e shum�p�rfolur kishin ngritur n� ekstrem tensionin. Por t� tensionuar ishin vet�m pak njer�z; p�rtej tyre pushuesit e shumt�, kryesisht tiranas q� tradicionalisht vinin �do vit n� Himar�, vazhdonin t� rreziteshin krejt indiferent�. Pak punonj�s policie me uniform� q�ndronin rreth dy podiumeve. Edhe ata dukej se mezi prisnin q� ato t� mbaronin dhe t�i ktheheshin pun�s s� tyre t� zakont�: mbushjes s� flet�gjobave p�r parkim t� gabuar t� makinave dhe shpesh edhe heqjes s� targave t� tyre me ka�avida. Kryesisht Benz-a me targa Tirane, makina t� reja me targa italiane dhe t� tjera, p�rgjith�sisht shum� m� t� vjetra me targa greke. N� mbr�mje, ndoshta vet�m n� Himar� banor�t nuk mund�n t� shohin n� televizor �far� kishte ndodhur n� qytetin e tyre. Edhe ata t� cil�t mund t� kapnin me satelit programet e televizioneve t� kryeqytetit, kishin probleme me tensionin e ul�t t� energjis� elektrike. Aparatet ndizeshin dhe shuheshin vet�. Energjia nuk arrinte t� mbante ndezur as aparatet e televizor�ve. P�r kondicioner�t nuk b�hej fjal�.
�Ujin nuk e keni shum� t� ftoht�, nuk punon frigoriferi�, Jani kamarieri i buz�qeshur i lokalit �Magjia e Kimer�s�, ndjehej n� faj p�r �hesap� t� KESH-it. Nj� tavolin� me tutje Bollano nuk i ngrinte syt� nga filxhani i kafes�, por as nuk kishte hequr xhaket�n e tij me ngjyr� veze. Ndoshta edhe vet� e kishte kuptuar se sidomos n� mandatin e dyt� ka shkuar shum� larg. Disa ��shtje penale t� hapura ndaj tij dhe nj� armiq�si e thell�, gati personale me nj� pjes� t� deputet�ve t� r�nd�sish�m n� Tiran�, e b�jn� q� basti i tij p�r t� nes�rmen t� jet� krejt i paqart�. E v�shtir� t� kuptohet se �far� mendon; duket se thell�-thell� �sht� i bindur se kthimi mbrapa �sht� shum� m� i v�shtir� se t� ecurit p�rpara n� �trojet� e gjeopolitik�s ku kuturis t� l�viz�. Edhe me ndihm�n e nj� deputeti grek q� ndoqi me v�mendje mitingun e tij dhe at� q� ai e quajti Kuvendi mbar�komb�tar i shoqatave t� bregdetit.
N� mitingun e tij, organet e specializuara kishin v�n� re edhe pranin� e dy personave t� shpallur n� k�rkim q� prej 14 vjet�sh, por ato nuk nd�rhyn� p�r arrestimin e tyre.
�Bollano q�ndron mbas gjith� masakr�s q� po kryhet me pronat n� Himar�. Edhe mbas prishjeve t� paligjshme q� ndodh�n vitin e shkuar n� Jal�. Ai �sht� fytyra e korrupsionit dhe paaft�sis� n� k�t� vend�. Nikollaq Neranxi, biznesmeni i suksessh�m dhe deputeti energjik i Kuvendit t� Shqip�ris� �sht� nj� nga kritik�t m� t� ashp�r t� kryetarit t� bashkis�. �E kam denoncuar edhe nj� vit m� par� n� foltoren e Kuvendit dhe do ta b�j edhe m� tej p�r veprimtarin� e k�tij burri grotesk�, thot� Neranxi duke treguar dokumenta mbas dokumentash q� sipas tij v�rtetojn� bashk�komplicitetin e Bollanos me masakr�n e pronave n� bashkin� e Himar�s, por dhe me nd�rhyrjen e tij me �gur t� hedhur dhe dor� t� fshehur� n� prishjet e nd�rtimeve t� vitit t� kaluar n� Jal�. Nj� dit� mbas dy mitingjeve, Stefan Mato, n�nkryetar i bashkis� i dor�zoi Bollanos dor�heqjen. Ishte njeriu q� kishte d�rguar k�rkes�n zyrtare t� Neranxit p�r t� zhvilluar mitingun.

Denoncimi i Neranxit

Dy koncerte t� organizuar nj�ri pas tjetrit nga deputeti prish�n jet�n drejtvizore t� Himar�s. Ka paguar vet� p�r gjith�ka, ka mundur t� siguroj� edhe lejen p�r mitingun e tij, ka mundur dhe t� zbraps� policin� q� tentoi ta pengoj� duke i prishur podiumin e mitingut. Madje ai morri dijeni edhe p�r urdh�rin e kryetarit Bollano p�r nd�rprerjen e energjis� elektrike pik�risht n� koh�n kur do t� mbahej mitingu. �Kishim edhe gjenerator� me vete�, thot� duke qeshur vet� ai. Deputeti Neranxi tregon p�r t� pakt�n tre raste flagrante t� trajtimit t� pron�s, me dijenin� e plot� t� Bollanos dhe q� duket se kan� mb�rritur n� duar t� dyshimta. Fillimisht p�r nj� sip�rfaqe fantastike prej 856 hektar�sh n� Porto Palermo, pronar i t� cilave u b� Anastas Cani nga Kudh�si dhe 12 t� af�rm t� tij q� pretendojn� trash�gimin� e gjyshit t� tyre Mihal Cani. Jan� dhe 18 hektar� t� tjer� n� Jal�, q� jan� marr� n� pron�si nga Fane dhe Leonard Bala, bab� e bir nga Vunoi, i pari kryeplak i k�saj komune. Po k�tu �sht� dhe nj� individ tjet�r nga Tragjasi q� pretendon tok� dhe q� p�r momentin ka marr� nj� sip�rfaqe toke n� Gjipe, pothuaj 50 hektar�. Nj� tjet�r pretendim p�r pron� n� Vuno vjen nga Pipo Andoni i cili �sht� n� proces gjyq�sor p�r t� marr� 100 hektar� tok� q� thuhet se t� par�t e tij i kan� bler� nga Kisha.
�P�r t� mb�rritur n� plazhin e Gjipes�, Bollano ka paguar 500 mij� euro p�r nd�rtimin e rrug�s, nd�rkoh� q� vet� Himara ka aq shum� nevoj� p�r asfaltin e munguar�, thot� Neranxi. Sipas tij skema p�r t� marr� k�t� pron�si toke, ka shkuar q� nga sigurimi i dokumentave n� arkiv t� shtetit, njohjen e tyre me vendim gjykate e kthimin e tyre nga komisioni i kthimit dhe kompesimit t� pronave. �Kjo �sht� nj� luft� p�r t� drejt�n, kjo �sht� nj� luft� p�r shenjt�rin� e pron�s. K�tu jan� zot himariot�t dhe me pron�n e tyre nuk mund t� luaj� Bollano, q� po kryen n� k�t� m�nyr� misionin e dikujt�, thot� Neranxi. T� mart�n, megjithat�, ai mundi t� siguroj� nj� �aleat� t� papritur. Vet� kryeministri, n� mbledhjen e qeveris� foli p�r mafian e tokave. �Le ta dor�zojn� vet� tok�n ata q� e kan� marr� padrejt�sisht, n� t� kund�rt, do t� veprojn� fuqish�m t� gjitha prerogativat penale, si ndaj atyre q� e kan� dh�n� padrejt�sisht, si ndaj atyre q� e kan� marr� abuzivisht tok�n�, u shpreh Berisha. Me siguri, edhe k�to sip�rfaqe t� jasht�zakonshme toke do t� kalojn� n� sit�; natyrisht n�se kryeministri e ka seriozisht dhe n�se nuk �sht� e v�rtet� ajo q� qytetar� t� thjesht� t� Himar�s e p�rmendin qart�: �K�ta latifondist� t� rinj kan� v�n� vet�m emrin, ata jan� militant� t� PD-s� dhe mbas tyre q�ndrojn� t� tjer� nga zyrat e Tiran�s�. N� skajin tjet�r, n� Porto Palermo, pran� kalas� s� Ali Pash�s �sht� nd�rtuar nj� restorant i ri. Shet edhe peshk nga nj� rezervat i sapo ngritur n� gji. Rruga �sht� pothuaj n� p�rfundim dhe n� kodr�n p�rball� kalas�, dikush ka nd�rtuar nj� sht�pi dy kat�she dhe stalla bag�tish t� imta. �udit�risht, nga ana e detit nuk ka asnj� dritare. Ato shohin nga faqja e zhveshur e malit me ngjyr� t� trishtuar t� verdh� t� bim�sis� s� djegur nga dielli.

Pluhur dhe plehra

Himara ngjan si nj� ishull. N� nj� kuptim krejt tjet�r t� k�saj fjale. P�r t� mb�rritur aty duhet t� kesh nerva t� forta dhe amortizator� po t� fort� t� makin�s. Nj� rrug� e tmerrshme, nj�lloj si nj� mund�si p�r t� bindur njer�zit se rruga deri n� parajs� �sht� e v�shtir� dhe kalon nga sakrifica.
Rruga �sht� e shtruar deri n� Dh�rmi dhe m� pas fillon tmerri. Ndoshta askund tjet�r n� Shqip�ri nuk ka nj� rrug� aq t� tmerrshme si ajo q� t� �on n� Himar�. Vende-vende ajo �sht� e hapur, por askush nuk punon dhe tabelat q� paralajm�rojn� nd�rtimin, financuesin, drejgtorin� e rrug�ve dhe zbatuesit i ka mbytur pluhuri. E t� nj�jt�s situat� �sht� dhe rruga brenda Himar�s q� parakalon t� gjitha plazhet e saj. Rruga ka nisur t� shtrohet diku pran� kryq�zimit q� t� �on n� Pilur. ��far� b�n bashkia?�, ankohet nj� qytetar. Jan� jo m� shum� se 3 kilometra rrug� brenda p�r brenda q� nuk kan� par� asfalt q� nga koha e Enver Hoxh�s. Himarioti me banim n� Tiran�, me profesion inxhinier nd�rtimi thot� se nuk duhen m� shum� se 100 mij� euro p�r kilomet�r q� t� shtrohet nj� tapet asfalti mbi rrug�, i mjaftuesh�m p�r t� mbyllur gropat e frikshme dhe p�r t� shmangur pluhurin e p�rhersh�m. E nj�jta situat� dhe p�r plehrat. T� pakt�n n� dy jav�t e para t� gushtit n� asnj� rast ato nuk u t�rhoq�n nga kazan�t e rrall� dhe t� mbushur deri n� maj�. Po k�shtu, edhe rr�pirat an�s rrug�ve ishin mbushur me plehra q� kut�rbonin. �Sikur kan� ngordhur qen dhe mace bashk�, thot� inxhinieri. N� Himar� nuk prodhohet asgj� dhe gjith� qyteti jeton vet�m me sh�rbimet q� afron gjat� muajve t� ver�s. Portokallet jan� tharr� sepse askush nuk ju b�n sh�rbime, kurse ullinjt� e shumt� b�jn� kokrra �do vit, por sa vjedh�sit, sa mungesa e pun�s, i b�n pothuaj t� pavlefsh�m p�r himariot�t.
�Po t� mos na japin pron�n, un� them q� t� ndalojm� dh�nien me qera t� dhomave p�r tiransit. T� mos vij� asnj� k�tu ver�n tjet�r�, nj� nga p�rkrah�sit e Bollanos q� vazhdon t� komentoj� dhe tre dit� m� pas mitingun e kryetarit t� bashkis� jep �recet�n� absurde. Flet greqisht me z� t� lart�, por t� tjer�t e kund�rshtojn�. ��far� do t� ham� pastaj? Zhavor?�

Kulla e Babelit

Gjith� jav�n ishte mjaft nxeht� dhe suprina e detit ngjan se p�rton t� l�viz�. N� tarrac�n e nj� pensioni familjar n� Himar�, zhurmat e makinave q� l�vizin n� rrug� d�gjohen me v�shtir�si. N� rrug� ka shum� pluhur. Por vet�m pak metra mbi t�, n� nj� kodrin� t� thyer me banesa q� mbijn� shpatit t� saj, ajri �sht� krejt i past�r. Hoteli, p�r t� mb�rritur deri tek ai duhet t� ngjit�sh plot 98 shkallare, �sht� i rrethuar me gjelb�rim. Nj� pjeshk� �sht� mbushur plot me kokrra t� pjekura, por sa fruta ndodhen n� deg�t e saj, po aq jan� rr�zuar edhe p�rdhe. �Nuk ja mbajn� deg�t, mor bir�, Klementina Mato, e �ma e n�nkryetarit t� bashkis� s� Himar�s, Stefanit, nj� grua n� mosh�n e tret�, 74 vje� me nj� gjuh� plot metafora, thot� se edhe ky vend i ngjan nj� peme pjeshke. �Njer�zit shk�puten nga deg�t dhe bien n� k�mb� t� njer�zis� s� huaj�, thot� ajo. Nga ballkoni i hotelit ajo ndjek me v�shtrim tet� nip�rit dhe mbesat e saj; n� skaj t� hotelit �sht� nd�rtuar dhe nj� pishin� dhe f�mij�t lahen brenda saj me brohorima. �I kam rritur vet�, jan� f�mij�t e tre djemve t� mi. Dy jan� n� Amerik�, tre n� Greqi dhe dy k�tu n� Himar�, thot� Klementina, grua e nj� montatori t� vjet�r q� �ka nd�rtuar fabrika dhe uzina n� t� gjith� vendin. Q� nga Fierza e Komani n� veri e deri n� Fier tek Azotiku. Iku shpejt dhe m� la me rroba t� zeza, t� pakt�n t� shihte bijt� e bijve�, thot� ajo.
Dhe pik�risht k�tu z� fill dhe nj� �udi e jasht�zakonshme: komunikimi i shtat� kushurinjve t� par�. P�rgjith�sisht t� gjith� banor�t e Himar�s jan� dygjuh�sh, ata flasin shqip dhe greqisht, por n� k�t� rast di�ka ishte ndryshe. Dy nga nip�rit e Klementin�s, ata jan� edhe nip�rit e deputetit Nikollaq Neranxi, flisnin pothuaj vet�m anglisht, tre t� tjer�t t� rritur n� Athin� kishin v�shtir�si t� komunikonin n� shqip, kurse ata q� banonin n� Himar�, flisnin mrekullisht edhe shqipen, edhe greqishten. Dhe kjo dukej se ishte arsyeja q� p�r f�mij�t e nj� gjaku, komunikimi rridhte n� tre gjuh� dhe ata b�nin n� �do rast edhe p�rkthyesin e nj�ri-tjetrit. Kryesisht n� anglisht. N� hotel ndodhej dhe nj� �ift maqedonasish dhe tentativa e tyre p�r t� hyr� n� pishin�, u shoq�rua me nj� k�rkes� n� gjuh�n e tyre. Pastaj e nj�jta k�rkes� e p�rs�ritur n� anglishte t� varf�r. F�mij�t nuk i kuptuan fillimisht dhe qesh�n, por megjithat� u b�n� vend. Nj� kull� Babeli n� miniatur�. Nj� port� daljeje p�r t� gjith�; i bashkonte anglishtja. Klementina mbush nj� pjat� t� madhe me pjeshk�, i lan dhe ua afron t� gjith�ve n� an� t� pishin�s. �I kam rritur vet�, p�r Zotin nuk kan� par� kurr� doktor, sepse isha un� doktori i tyre q� kur ishin k�rthinj�, thot� ajo duke p�rmendur Zotin n� �do fjali. Edhe Klementina ka jetuar p�r pothuaj 16 vjet n� Greqi, nj�lloj si� kishte punuar t�r� jet�n n� �do skaj t� vendit, iku at�her� kur njer�zit u shp�rndan� si kokrrat e pjeshk�s sepse nuk i mbanin m� deg�t.

Rei, adoleshenti nga Tirana

Dy-tre disko dhe nj� shumic� baresh q� p�rgjith�sisht shesin frape dhe jo kafe ekspres, jan� arg�timet e vetme n� qytet. Esht� megjithat� nj� parajs� p�r adoleshent�t. Rei �sht� nj� nga ta. Djali i nj� pedagogu t� njohur t� historis�, q�ndron gjith� dit�n n� nj� nga lokalet e qendr�s s� Himar�s. Dy farmaci, butik�, restorante dhe ushqime t� shpejta sh�rbehen kudo. Librat shiten n� minimarkete, kinemaja mungon, godin�s s� spitalit i ka dal� pronari dhe �sht� braktisur. Lokalet i kan� tryezat n� buz� t� detit, kurse banaqet e bareve q� n� dark� sh�rbejn� dhe si restorant, ndodhen n� an�n tjet�r t� rrug�s. Ka hyr� n� bised� me kamarieren e tij, nj� vajz� simpatike me sy t� mrekulluesh�m. Ajo jeton n� Greqi gjith� vitin dhe kthehet t� punoj� n� lokalin e t� atit. Pothuaj nuk di fare shqip dhe me Rein komunikon n� anglisht. Ai e pret kur mbaron pun�n e lodhshme dhe m� pas shkojn� n� disko deri n� t� gdhir�. Sepse n� Himar� duket se sidomos t� rinjt� nuk flen� fare. Se �far� ndodh mes ritmeve t� �mendura t� ver�s, mes birrave dhe cigareve t� ndezura fshehur, kjo pastaj �sht� nj� pun� q� prind�rit do t� ishte mir� t� mos e m�sonin.
N� koh�n kur Rei nisej p�r n� disko, n� hotelin n� maj� t� kodr�s, tet� kushurinjt� e komunikimit n� tre gjuh�, shkojn� t� han� dark�. Han� di�ka t� shpejt� n� k�mb� t� pjeshk�s gjigante, deg�t e t� cil�s nuk i mbajn� dot kokrrat. Ashtu si dhe vet� Himara nuk mban dot bijt� e saj gjaknxeht�. Q� kan� aq shum� nevoj� p�r anglishten. Por q� n� m�ngjez mbajn� n� k�mb� atlete plazhi t� prodhuara n� Kin�, shtrihen n� peshqir� q� vijn� nga Turqia e shezlong� italian� dhe lahen pa shum� kok��arrje n� plazhet e mrekullueshme t� parajs�s himariote.