Editorial

Xhelal Zejneli: Epi i Gilgameshit

Letërsia e Mesopotamisë, aq sa është rikonstruktuar deri më sot, në bazë të pllakave argjile të gjetura në Ninivë, në Nipur, në Mari si dhe në qytete të tjera, është tejet e pasur. Në radhë të parë, këtu bëjnë pjesë epet, mitet, legjendat, skenat religjioze, himnet kushtuar perëndive, këngët e vajtimit...

Xhelal Zejneli: Homeri - “Odisea”

Sikundër “Iliada”, edhe “Odisea” fillon me një figurë retorike, me një apostrofë. Në të dyja poemat, poeti thërret hyjneshën, muzën për t’i dhënë frymëzim të këndoj në të parën, mërinë e Akilit, ndërsa në të dytën, bredhjet e pafund e plot rreziqe të Odisesë. Epopeja luftarake “Iliada” ka 24 këngë...

Xhelal Zejneli: Shqiptarët dhe Amerika

Puna e Kosovës është çështje amerikane. Puna e Kosovës, nuk është çështje e kryeqendrave të fuqive historike të Evropës – Londrës, Berlinit dhe Parisit. Shqiptarët janë populli më proamerikan në botë. Të tillë do të mbeten deri në jetë të jetëve. Shqiptarët si komb, duhet t’i drejtojnë sytë, jo nga fuqitë evropiane ...

Xhelal Zejneli: Aristoteli - 'Poetika''

Aristoteli (384-322 para K.) Është filozof grek më i gjithanshëm dhe teoricien i letërsisë i periudhës antike. Një nga figurat më të mëdha të të gjitha kohëve. Lindi në Stragirë, qytet në bregdetin trak të Greqisë. Një kohë të gjatë jetoi në Athinë. Ishte nxënës i filozofit të madh grek Platonit (427-347 para K.). Me fjalë të...

Xhelal Zejneli: Poezia epike antike greke

Letërsia klasike greke fillon me dy poemat e mëdha epike, me “Iliadën” dhe “Odisenë”, të cilat bota antike mendonte se i kishte krijuar Homeri, ndonëse për të nuk dinte pothuajse asgjë. Për shumë qytete greke është thënë se janë vendlindja e poetit. Duke u nisur nga veçoritë gjuhësore të poemave...

Xhelal Zejneli: Poezia lirike antike greke

Poezia lirike lindi dhe u zhvillua në shekujt VII dhe VI para K. Është koha kur në gjirin e rendit të aristokracisë fisnore u poqën elementet e shoqërisë skllavopronare. Ndryshimet sollën shkatërrimin e mbretërive, dikur të fuqishme, të epokës heroike që këndoi “Iliada” dhe “Odisea”. Mbretëritë u ...

Xhelal Zejneli: Komedia klasike greke

Komedia klasike greke, pas tragjedisë, është degëzimi i dytë i poezisë dramatike. Paraqitja e komedisë ndërlidhet me kultin e perëndisë së vreshtit dhe të rrushit, Dionisit, të cilit i faleshin, sidomos fshatarët. Për nder të tij organizoheshin festat dionisiane në të cilat këndoheshin këngë...

Xhelal Zejneli: Tragjedia antike greke

Pas poezisë epike dhe asaj lirike, kushtet e reja shoqërore kërkonin një formë të re të shprehjes artistike dhe kjo ishte poezia dramatike. Ajo e nisi rrugën e zhvillimit të saj në Athinë, para mesit të shekullit V para K. Ajo shënoi një nga majat më të larta të letërsisë klasike greke. Ashtu si poezia epike...

Xhelal Zejneli: Krijimet letrare të arbëreshëve

Ngulimet masive të shqiptarëve në Itali filluan me pushtimin e Ballkanit nga Turqia. Ky eksod u shtua pas vdekjes së Skënderbeut (1468). Në vitet 1468-1478 valë refugjatësh braktisën Shqipërinë jugore, kaluan detin për t’u ngulitur në Basilikatë, Molize, Pulje, Kalabri...

Xhelal Zejneli: Pjesë nga gramatika e gjuhës shqipe

GJUHA – Shkenca që merret me studimin e gjuhës quhet gjuhësi (linguistikë). Degë të gjuhësisë janë: fonetika, leksikologjia dhe gramatika. Fonetika i studion tingujt e gjuhës. Leksikologjia merret me studimin e fjalëve të një gjuhe. Gramatika studion strukturën e gjuhës. Ndahet në dy pjesë: në morfologji dhe në ...

Xhelal Zejneli: Doruntina dhe zvarritja e formimit të qeverisë

Nga dita e zgjedhjeve të mbajtura në Kosovë kanë kaluar rreth tre muaj. Që atëherë, qeveria ende nuk është formuar. Rezultatet e zgjedhjeve, në një pjesë të shoqërisë u pritën me entuziazëm. Zvarritja e formimit të qeverisë duket sikur e ka zbehur entuziazmin. Arsyetimet për prolongimin e formimit...

Xhelal Zejneli: Mefistofeli i Ballkanit dhe Minishengeni

Në të ashtuquajturin mini Shengen, marrin pjesë:- shqiptarët, dhe- sllavët e jugutSikundër shihet, në takimet e mini Shengenit, shqiptarët marrin pjesë me popujt, me të cilët historikisht kanë qenë në konflikt. Me sllavët e jugut, d.m.th. me serbët, me malazeztë dhe me sllavo-maqedonasit, shqiptarët edhe sot janë në konflikt...

Xhelal Zejneli: Afera e Drajfusit - Zola në mbrojtje të së vërtetës

Në vitet e fundit të shekullit XIX ndodhi në Francë një ngjarje e cila e tronditi, jo vetëm vendin, por edhe mbarë Evropën. Ngjarja u quajt Afera e Drajfusit.Ngjarjet kryesore gjatë kësaj afere të famshme që e tronditi jo vetëm tërë vendin e Volterit, por edhe një pjesë të madhe të opinionit publik botëror, kanë  qenë, si vijon...

Xhelal Zejneli: Albert Camus - Shkrimtari i absurdit dhe i revoltës

Alber Kamy (Albert Camus) ka lindur në Mondovi të Algjerisë më 7 nëntor 1913. Vdiq në aksident rrugor në Villeblevin, afër Parisit, më 4 janar 1960. Është romancier, eseist, dramaturg dhe filozof francez. Rrjedh nga një familje e varfër punëtorësh. Babai i tij ishte francez...

Xhelal Zejneli: Liria e Shtypit

Në vendet me shkallë të ulët të zhvillimit ekonomik, edhe demokracia është në nivel të ulët. Këtu bëjnë pjesë të gjitha vendet e Ballkanit perëndimor, si: Maqedonia e Veriut, Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, Bosnja dhe Hercegovina dhe Serbia.Në vendet e sipërthëna, vështirëështë të flitet për lirinë e shtypit...

Xhelal Zejneli: I madh e i vogël, në këmbë për Shqipërinë

Fatkeqësia natyrore – tërmeti, që e goditi Shqipërinë, ishte tmerrshëm. Kudo u panë skena apokaliptike. Flamuri i Gjergj Kastriotit, si rrallë në historinë politike të kohës më të re, në hapësirat e NATO-s valoi hijerëndë, në gjysmë shtize.Që në çastin e goditjes, qeveria shqiptare u vu ...

Xhelal Zejneli: Përmasat e krimit shtetëror serb në Kosovë

Përmasat e krimeve makabre serbe në Kosovë, nuk mund të kuptohen mirë pa e lexuar librin “… edhe ne dëshmojmë” të autorëve Shaip Emërllahu, Ahmet Selmani e Salajdin Salihu. Libri është dëshmi e gjallë e kalvarit apo e golgotës shqiptare të viteve të fundit të shekullit XX. Vitet e fundit të shekullit XX ishin të kobshme për shqiptarët e ...

Xhelal Zejneli: Luftërat ballkanike - krimet serbe ndaj shqiptarëve

Ka kaluar një shekull nga luftërat ballkanike. Në vitin 1912 Mbretëria e Serbisë e pushtoi Kosovën. Menjëherë pas kësaj filloi politika e gjenocidit serb ndaj shqiptarëve, e përcjellë edhe me shpërnguljen e dhunshme të tyre nga trojet stërgjyshore. Krahas kësaj ka rrjedhur edhe procesi i kolonizimit të Kosovës me serbë. Pushtimi i Kosovës nga Serbia...

Xhelal Zejneli: Alfabeti i gjuhës shqipe - Kongresi i Manastirit

Shqipja e shkruar dokumentohet që nga shekulli XIV me alfabetin latin. shkronja cirilike. Po këtë alfabet, të plotësuar me ndonjë shenjë greke, e përdorën edhe shkrimtarët arbëreshë. Duke qenë se  greqishtja përdorej si gjuhë e kishës ortodokse, shqipja u shkrua edhe me shkronja greke. Nën trysninë e islamizmit dhe të pushtuesve osmanë...

Xhelal Zejneli: Rënia e Murit të Berlinit dhe konstelacioni i ri global

Pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore, d.m.th. më 1945, Gjermania u nda në katër zona të cilat zotëroheshin prej forcave të armatosura të shteteve - aleate të luftës së sapo përfunduar: ShBA-së, Britanisë së Madhe, Francës dhe Bashkimit Sovjetik. Në vitin 1949, zonat që zotëroheshin nga ShBA-ja, Britania e Madhe dhe Franca...

Xhelal Zejneli: Faktori politik shqiptar në Maqedoni dhe zgjedhjet e prillit

Për zgjedhjet parlamentare të parakohshme në Maqedoni kanë mbetur edhe rreth pesë muaj. Me fillimin e pluralizmit politik në vitin 1991, Maqedonia hyri në atë që quhet periudhë e tranzicionit. Që atëherë, kanë kaluar pothuajse tri dekada. Maqedonia ndërkaq, vazhdon të jetë në një tranzicion pa mbarim...

Xhelal Zejneli: Promemoria e Trebeshinës dërguar Enver Hoxhës

Kasëm Trebeshina është ndër figurat pak të njohura të letërsisë shqiptare të viteve të para të pasluftës. Më 5 tetor 1953, i dërgoi një “pro memorie” Enver Hoxhës, duke e paralajmëruar se politika e tij kulturore po e shpinte vendin në rrugën e shkatërrimit. Ishte ky një akt i rrallë disidence të hapur në jetën...

Xhelal Zejneli: Odiseu i kohës moderne - Xhejms Xhojsi

Xhejms Xhojsi (James Augustine Aloysius Joyce, 2.2.1882-13.1.1941) është shkrimtar irlandez. Lindi në Ratgard afër Dublinit, vdiq në Cyrih. Babai Xhon kishte dymbëdhjetë fëmijë. Dy djem i vdiqën nga tifoja. Pos tyre, Xhojsi kishte gjashtë motra dhe tre vëllezër. Xhojsi ishte më i madhi...

Xhelal Zejneli: Quo Vadis Çmimi Nobel

Vendimi i Akademisë Suedeze që Çmimi Nobel për letërsi për vitin 2019 t’i jepet shkrimtarit austriak Peter Handke, ngjalli reagime të shumta në botën e qytetëruar. Kur Çmimi Nobel për paqe u ndahet politikanëve, shpërthejnë reagime të shumta. Në vitin 1973, Nobeli iu nda Henri Kisingerit, i cili në atë kohë ishte këshilltar i presidentit amerikan...

Xhelal Zejneli: Çmimi Nobel për Letërsi - Olga Tokarçuk

Për shkak të një skandali seksual të një anëtari të jurisë të Komitetit të Nobelit, Çmimi Nobel për letërsi për vitin 2018 nuk u nda. Sot, më 10.10.2019, ky çmim për vitin 2019 iu nda shkrimtares dhe psikologes polake Olga Tokarçuk (Olga Tokarczuk), e lindur në vitin 1962. Diplomoi psikologjinë në Varshavë...

Xhelal Zejneli: Samuel Beketi - ndërtues i shkatërrimeve

Samuel Beketi (Samuel Barclay Beckett, Foxrock afër Dublinit, 13.4.1906 – Paris, 22.12.1989) është romancier dhe dramaturg. Është ndër shkrimtarët më të rëndësishëm të shekullit XX. Familja e tij i takonte shtresës së mesme. Babanë e kishte gjeometër, ndërsa të ëmën – infermiere. Pjesën më të madhe të veprave i shkroi në gjuhën ...

Xhelal Zejneli: Jonesko - poet i absurdit

“Vdiq një mbret”! Me këto fjalë u përcoll vdekja e njërit nga dramaturgët më të mëdhenj të këtij qindvjeçari – Ezhen Joneskos (Eugene Ionesco, 1909-1994).Sipas enciklopedive dhe leksikoneve, Jonesko lindi në vitin 1912. Por, sipas poetit me origjinë rumune të lindur në Vërshac të Serbisë...

Xhelal Zejneli: Kryetarit të Misionit të Republikës Çeke në Kosovë

Midis tyre ka edhe turistë nga Çekia mike.  Ashtu si turistët e vendeve të ndryshme të botës, edhe vizituesit e shtetit Tuaj, për vendin e Gjergj Kastriotit shprehen me fjalët më të mira. Të gjithë njëzëri, janë të impresionuar me mikpritjen dhe me bujarinë e popullit të Nënë Terezës...

Xhelal Zejneli: Shqiptarët dhe orientimi strategjik

Më 9 gusht 2019 mediumet shqiptare njoftuan se më 15 korrik të vitit në vazhdim është zhvilluar ceremonia e vendosjes së një pllake përkujtimore në një nga zonat e parkut të liqenit artificial të Tiranës. Kjo pllakë përkujtimore apo ky memorial përmban emrat e 251 të rënëve gjatë tentativës së grushtit të shtetit në Turqi që ndodhi...

Xhelal Zejneli: Gjuha shqipe dhe të shkruarit drejt

Gjuha mësohet nga nëna. Prandaj i thonë: gjuhë e nënës apo gjuhë amtare. Në raste të caktuara, fëmija e mëson gjuhën amtare, jo nga e ëma por nga gjyshja apo nga anëtarët e tjerë të familjes. Pas kësaj, fëmijët e mësojnë gjuhën amtare nga mjedisi ku jetojnë. Me një fjalë, e mësojnë gjuhën popullore. Në vitet e fundit, fëmijët e mësojnë ...

Xhelal Zejneli: Hapësirat shqiptare dhe kriza

Me nocionin krizë nënkuptohet kryesisht kriza ekonomike dhe sociale. Shumë shqiptarë në Maqedoni vazhdimisht flasin për ekzistimin e krizës. Por, ka edhe të tillë të cilët dyshojnë se ka krizë. Madje ka edhe prej atyre që thonë se krizë nuk ka. Këta pyesin: Si mund të thuhet se ka krizë...

Xhelal Zejneli: Dasmat glamuroze dhe varfëria shpirtërore

Për ceremonitë gazmore siç janë dasmat, kudo në hapësirat shqiptare shpenzohen shuma të mëdha parash. Dikur, një dasmë apo ceremoni martesore ka zgjatur një javë, në mos dhe më tepër. Në kohën e sotme ceremonitë martesore zgjasin më pak se një javë. Por, ka raste kur edhe sot dasmat zgjasin plot shtatë ditë...

Xhelal Zejneli: O tempora, o mores - krismat nëpër dasma

Dasmat në hapësirat shqiptare bëhen kryesisht në muajt korrik dhe gusht. Në këta dy muaj kthehen në vendlindje ata që punojnë apo që jetojnë në vendet e Perëndimit.Karakteristikë e dasmave shqiptare kanë qenë dhe vazhdojnë të jenë krismat. Kriset me revole, me pushkë, me pushkë automatike...

Xhelal Zejneli: Arsimi i mesëm - reforma e mundshme

Ndarja e arsimit të mesëm sot, në gjimnaze dhe në shkolla profesionale, figuron vetëm formalisht. Për nga cilësia dhe aftësia që kanë, rreth 50% e nxënësve të gjimnazeve nuk e kanë vendin aty. Po të bëhej regjistrimi me kritere të mirëfillta, kjo përqindje e nxënësve nuk do të mund të regjistrohej në gjimnaze...

Xhelal Zejneli: Snobizmi

Rrjedhat e kulturës gjithmonë kanë e kanë mbartur me vete snobizmin si një dukuri margjinale e cila paralajmëron për plasaritjet në kulturë. Në shekullin XXI, si kurrë më parë, me të madhe janë dobësuar shtyllat morale të jashtme. Mbizotërojnë orientimet materialiste dhe hedonistike...

9 10 11 12 13
Në Fokus