Editorial

Xhelal Zejneli: Liria e Shtypit

Në vendet me shkallë të ulët të zhvillimit ekonomik, edhe demokracia është në nivel të ulët. Këtu bëjnë pjesë të gjitha vendet e Ballkanit perëndimor, si: Maqedonia e Veriut, Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, Bosnja dhe Hercegovina dhe Serbia.Në vendet e sipërthëna, vështirëështë të flitet për lirinë e shtypit...

Xhelal Zejneli: I madh e i vogël, në këmbë për Shqipërinë

Fatkeqësia natyrore – tërmeti, që e goditi Shqipërinë, ishte tmerrshëm. Kudo u panë skena apokaliptike. Flamuri i Gjergj Kastriotit, si rrallë në historinë politike të kohës më të re, në hapësirat e NATO-s valoi hijerëndë, në gjysmë shtize.Që në çastin e goditjes, qeveria shqiptare u vu ...

Xhelal Zejneli: Përmasat e krimit shtetëror serb në Kosovë

Përmasat e krimeve makabre serbe në Kosovë, nuk mund të kuptohen mirë pa e lexuar librin “… edhe ne dëshmojmë” të autorëve Shaip Emërllahu, Ahmet Selmani e Salajdin Salihu. Libri është dëshmi e gjallë e kalvarit apo e golgotës shqiptare të viteve të fundit të shekullit XX. Vitet e fundit të shekullit XX ishin të kobshme për shqiptarët e ...

Xhelal Zejneli: Luftërat ballkanike - krimet serbe ndaj shqiptarëve

Ka kaluar një shekull nga luftërat ballkanike. Në vitin 1912 Mbretëria e Serbisë e pushtoi Kosovën. Menjëherë pas kësaj filloi politika e gjenocidit serb ndaj shqiptarëve, e përcjellë edhe me shpërnguljen e dhunshme të tyre nga trojet stërgjyshore. Krahas kësaj ka rrjedhur edhe procesi i kolonizimit të Kosovës me serbë. Pushtimi i Kosovës nga Serbia...

Xhelal Zejneli: Alfabeti i gjuhës shqipe - Kongresi i Manastirit

Shqipja e shkruar dokumentohet që nga shekulli XIV me alfabetin latin. shkronja cirilike. Po këtë alfabet, të plotësuar me ndonjë shenjë greke, e përdorën edhe shkrimtarët arbëreshë. Duke qenë se  greqishtja përdorej si gjuhë e kishës ortodokse, shqipja u shkrua edhe me shkronja greke. Nën trysninë e islamizmit dhe të pushtuesve osmanë...

Xhelal Zejneli: Rënia e Murit të Berlinit dhe konstelacioni i ri global

Pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore, d.m.th. më 1945, Gjermania u nda në katër zona të cilat zotëroheshin prej forcave të armatosura të shteteve - aleate të luftës së sapo përfunduar: ShBA-së, Britanisë së Madhe, Francës dhe Bashkimit Sovjetik. Në vitin 1949, zonat që zotëroheshin nga ShBA-ja, Britania e Madhe dhe Franca...

Xhelal Zejneli: Faktori politik shqiptar në Maqedoni dhe zgjedhjet e prillit

Për zgjedhjet parlamentare të parakohshme në Maqedoni kanë mbetur edhe rreth pesë muaj. Me fillimin e pluralizmit politik në vitin 1991, Maqedonia hyri në atë që quhet periudhë e tranzicionit. Që atëherë, kanë kaluar pothuajse tri dekada. Maqedonia ndërkaq, vazhdon të jetë në një tranzicion pa mbarim...

Xhelal Zejneli: Promemoria e Trebeshinës dërguar Enver Hoxhës

Kasëm Trebeshina është ndër figurat pak të njohura të letërsisë shqiptare të viteve të para të pasluftës. Më 5 tetor 1953, i dërgoi një “pro memorie” Enver Hoxhës, duke e paralajmëruar se politika e tij kulturore po e shpinte vendin në rrugën e shkatërrimit. Ishte ky një akt i rrallë disidence të hapur në jetën...

Xhelal Zejneli: Odiseu i kohës moderne - Xhejms Xhojsi

Xhejms Xhojsi (James Augustine Aloysius Joyce, 2.2.1882-13.1.1941) është shkrimtar irlandez. Lindi në Ratgard afër Dublinit, vdiq në Cyrih. Babai Xhon kishte dymbëdhjetë fëmijë. Dy djem i vdiqën nga tifoja. Pos tyre, Xhojsi kishte gjashtë motra dhe tre vëllezër. Xhojsi ishte më i madhi...

Xhelal Zejneli: Quo Vadis Çmimi Nobel

Vendimi i Akademisë Suedeze që Çmimi Nobel për letërsi për vitin 2019 t’i jepet shkrimtarit austriak Peter Handke, ngjalli reagime të shumta në botën e qytetëruar. Kur Çmimi Nobel për paqe u ndahet politikanëve, shpërthejnë reagime të shumta. Në vitin 1973, Nobeli iu nda Henri Kisingerit, i cili në atë kohë ishte këshilltar i presidentit amerikan...

Xhelal Zejneli: Çmimi Nobel për Letërsi - Olga Tokarçuk

Për shkak të një skandali seksual të një anëtari të jurisë të Komitetit të Nobelit, Çmimi Nobel për letërsi për vitin 2018 nuk u nda. Sot, më 10.10.2019, ky çmim për vitin 2019 iu nda shkrimtares dhe psikologes polake Olga Tokarçuk (Olga Tokarczuk), e lindur në vitin 1962. Diplomoi psikologjinë në Varshavë...

Xhelal Zejneli: Samuel Beketi - ndërtues i shkatërrimeve

Samuel Beketi (Samuel Barclay Beckett, Foxrock afër Dublinit, 13.4.1906 – Paris, 22.12.1989) është romancier dhe dramaturg. Është ndër shkrimtarët më të rëndësishëm të shekullit XX. Familja e tij i takonte shtresës së mesme. Babanë e kishte gjeometër, ndërsa të ëmën – infermiere. Pjesën më të madhe të veprave i shkroi në gjuhën ...

Xhelal Zejneli: Jonesko - poet i absurdit

“Vdiq një mbret”! Me këto fjalë u përcoll vdekja e njërit nga dramaturgët më të mëdhenj të këtij qindvjeçari – Ezhen Joneskos (Eugene Ionesco, 1909-1994).Sipas enciklopedive dhe leksikoneve, Jonesko lindi në vitin 1912. Por, sipas poetit me origjinë rumune të lindur në Vërshac të Serbisë...

Xhelal Zejneli: Kryetarit të Misionit të Republikës Çeke në Kosovë

Midis tyre ka edhe turistë nga Çekia mike.  Ashtu si turistët e vendeve të ndryshme të botës, edhe vizituesit e shtetit Tuaj, për vendin e Gjergj Kastriotit shprehen me fjalët më të mira. Të gjithë njëzëri, janë të impresionuar me mikpritjen dhe me bujarinë e popullit të Nënë Terezës...

Xhelal Zejneli: Shqiptarët dhe orientimi strategjik

Më 9 gusht 2019 mediumet shqiptare njoftuan se më 15 korrik të vitit në vazhdim është zhvilluar ceremonia e vendosjes së një pllake përkujtimore në një nga zonat e parkut të liqenit artificial të Tiranës. Kjo pllakë përkujtimore apo ky memorial përmban emrat e 251 të rënëve gjatë tentativës së grushtit të shtetit në Turqi që ndodhi...

Xhelal Zejneli: Gjuha shqipe dhe të shkruarit drejt

Gjuha mësohet nga nëna. Prandaj i thonë: gjuhë e nënës apo gjuhë amtare. Në raste të caktuara, fëmija e mëson gjuhën amtare, jo nga e ëma por nga gjyshja apo nga anëtarët e tjerë të familjes. Pas kësaj, fëmijët e mësojnë gjuhën amtare nga mjedisi ku jetojnë. Me një fjalë, e mësojnë gjuhën popullore. Në vitet e fundit, fëmijët e mësojnë ...

Xhelal Zejneli: Hapësirat shqiptare dhe kriza

Me nocionin krizë nënkuptohet kryesisht kriza ekonomike dhe sociale. Shumë shqiptarë në Maqedoni vazhdimisht flasin për ekzistimin e krizës. Por, ka edhe të tillë të cilët dyshojnë se ka krizë. Madje ka edhe prej atyre që thonë se krizë nuk ka. Këta pyesin: Si mund të thuhet se ka krizë...

Xhelal Zejneli: Dasmat glamuroze dhe varfëria shpirtërore

Për ceremonitë gazmore siç janë dasmat, kudo në hapësirat shqiptare shpenzohen shuma të mëdha parash. Dikur, një dasmë apo ceremoni martesore ka zgjatur një javë, në mos dhe më tepër. Në kohën e sotme ceremonitë martesore zgjasin më pak se një javë. Por, ka raste kur edhe sot dasmat zgjasin plot shtatë ditë...

Xhelal Zejneli: O tempora, o mores - krismat nëpër dasma

Dasmat në hapësirat shqiptare bëhen kryesisht në muajt korrik dhe gusht. Në këta dy muaj kthehen në vendlindje ata që punojnë apo që jetojnë në vendet e Perëndimit.Karakteristikë e dasmave shqiptare kanë qenë dhe vazhdojnë të jenë krismat. Kriset me revole, me pushkë, me pushkë automatike...

Xhelal Zejneli: Arsimi i mesëm - reforma e mundshme

Ndarja e arsimit të mesëm sot, në gjimnaze dhe në shkolla profesionale, figuron vetëm formalisht. Për nga cilësia dhe aftësia që kanë, rreth 50% e nxënësve të gjimnazeve nuk e kanë vendin aty. Po të bëhej regjistrimi me kritere të mirëfillta, kjo përqindje e nxënësve nuk do të mund të regjistrohej në gjimnaze...

Xhelal Zejneli: Snobizmi

Rrjedhat e kulturës gjithmonë kanë e kanë mbartur me vete snobizmin si një dukuri margjinale e cila paralajmëron për plasaritjet në kulturë. Në shekullin XXI, si kurrë më parë, me të madhe janë dobësuar shtyllat morale të jashtme. Mbizotërojnë orientimet materialiste dhe hedonistike...

Xhelal Zejneli: Almiri i vogël rritet në zemrat e çdo njeriu human

Më 25 qershor të vitit 2016, personi i quajtur BobanIliq, e shkeli me paramendim fëmijën 4-vjeçar, Almir Aliun. Tragjedia ndodhi në Kumanovë.Në përputhje me nenin 123 paragrafi 2 pika 3 të Kodit penal të Republikës s Maqedonisë, vrasjen e Almirit të vogël nga vrasësi BobanIliq, organet e drejtësisë e...

Xhelal Zejneli: Serbia – politika e vjetër e saj

Më 12 qershor të viti 1999, në saje të luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe ndërhyrjes së NATO-s kundër forcave pushtuese serbe, Kosova u çlirua. Me çlirimin e saj iu dha fund padrejtësisë më të madhe në Evropë. Ndërhyrja e Aleancës Veri-Atlantike parandaloi pastrimin etnik të Kosovës të planifikuar nga Beogradi ...

Xhelal Zejneli: Grushti i Shtetit

Grushti i shtetit (frëngjisht “Coupd’Etat”) është term që nënkupton ndërrimin e qeverisë të kryer me dhunë nga individë apo nga një grup njerëzish të cilët ndodhen në pozita të larta shtetërore apo ushtarake. Grushti i shtetit dallohet nga revolucioni për arsye se kryhet “nga lartë”. Grushtin e shtetit rëndom...

Xhelal Zejneli: Taksa mbi mallrat serbe – akt i drejtë

Në kohën e shpërbërjes së Jugosllavisë, ish-kryetari i Serbisë, Tomisllav Nikoliqi dhe kryetari i përtashëm, Aleksandër Vuçiqi, ishin mbështetësit kryesorë të kriminelit të luftës, VojisllavSheshelit. Në këtë kohë, ministri i Punëve të Jashtme i Serbisë, Ivica Daçiq, ishte në rrethin më të ngushtë të kriminelit të luftës – Sllobodan Millosheviqit...

Xhelal Zejneli: Shqipëria - kriza politike dhe fatkeqësia mendore

Shqipëria ballafaqohet me krizë politike. Pjesë përbërëse e krizës politike është edhe kriza sociale.Në vitin 1991, Shqipëria hyri në periudhën e pluralizmit politik. Hyri në pluralizëm, si vendi ekonomikisht më i pazhvilluar i rajonit. Që atëherë kanë kaluar pothuajse tri dekada. Tranzicioni në Shqipëri...

Xhelal Zejneli: Maqedonia e Veriut - raundi i dytë i zgjedhjeve presidenciale

Në periudhën e viteve 1991-2019, kryetar shteti në Maqedoni kanë qenë: Kiro Gligorovi, Boris Trajkovski, Branko Cërvemkovski, Gjorgji Ivanovi. Në zgjedhjet e 5 majit të viti 2019, kryetar i këtij vendi u zjgodh Stevo Pendarovski.Në vitet 1991-1994, kryetar shteti i Maqedonisë, i zgjedhur nga ...

Xhelal Zejneli: Koncepti qytetar dhe shqiptarët e ndershëm

Në vitet 1985-1990 shtypi i Beogradit vuri në përdorim shprehjen shqiptar i ndershëm. Sipas serbëve, i ndershëm quhej ai shqiptar i cili shante Shqipërinë dhe lëvdonte Jugosllavinë. Gjatë periudhës së pluralizmit, d.m.th. prej viti 1991...

Xhelal Zejneli: Maqedonia e Veriut - zgjedhjet presidenciale

Sipas Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve, lista e votuesve në Maqedoni përmban 1.808.131 votues. Ka që thonë se votues realë në Maqedoni janë diku rreth 1.500.000. Ka edhe të tillë që numrin e votuesve e ulin në 1.200.000. Dihet se një numër i madh votuesish jetojnë jashtë Maqedonisë...

Xhelal Zejneli: Serbia - rrënjët e një destruksioni politik

Në historinë politike të kohës më të re, Serbia ka pasur një qëllim të vetëm – të krijojë Serbinë e madhe. Kjo periudhë zgjat mbi 200 vjet. Me fjalë të tjera, ideja e krijimit të Serbisë së madhe është më e vjetër se Projekti i Garashaninit.Krijimi i Serbisë së madhe nënkuptonte rimëkëmbjen e perandorisë ...

Xhelal Zejneli: Thomas Stearns Eliot - Tradita dhe talenti individual

Kur ne anglezët shkruajmë, rrallë flasim për traditën, ndonëse herë pas herë na vjen keq për mungesën e saj. Nuk mund t'i referohemi nocionit "traditë" në ndonjë kuptim të përgjithshëm apo të veçantë; në rastin më të mirë e përdorim mbiemrin dhe për poezinë "e këtij apo të atij" themi se është "tradicionale" madje edhe "tejet ...

Xhelal Zejneli: Shqiptarët në studimet gjermane

Historia dhe gjuha e shqiptarëve, një "terra incognita" për Evropën shkencore të periudhës së Rilindjes evropiane, u bë relativisht vonë objekt i një interesimi të gjallë dhe hetimi shkencor, për arsye se Shqipëria ende nuk ishte një shtet i pavarur ose autonom, e rrjedhimisht...

Xhelal Zejneli: Stilistika dhe metrika

Figura, pasqyrimi figurativ i jetës, është veçoria kryesore e artit, pra edhe e letërsisë artistike si formë e veçantë e pasqyrimit të jetës.Figurë – të folurit e figurshëm, quhet çdo shprehje që i jep gjuhës bukuri, kolorit, forcë shprehëse, konkretësi (tropet). Për gjuhën poetike thonë se është gjuhë figurative...

Xhelal Zejneli: Shqiptarët dhe zgjedhjet presidenciale

Thuhet se me të hyrë në fuqi Ligji për përdorimin e gjuhëve, rrumbullakohet edhe implementimi i Marrëveshjes së Ohrit.Po qe se Marrëveshja e Ohrit qenkësh implementuar tërësisht, atëherë del se faktori politik shqiptar në Maqedoni, paska mbetur pa kauzë. I mbetur pa kauzë, faktori politik shqiptar...

Xhelal Zejneli: Protestat e Studentëve - Maj ’68

Në vitet ’60 të qindveçarit XX kishte një numër të madh trazirash studentore në mbarë botën. Më 1964, nga Universiteti Berkley i Kalifornisë nisi të përhapet lëvizja për lirinë e fjalës (Free Speech Movement).  Në ShBA, lufta në Vietnam ka qenë ...

9 10 11 12 13
Në Fokus