Kulturë

Albert Vataj: Robert Elsie, udhërrëfyesi vullnetdritshëm i shpirtit shqiptar

Albert Vataj: Tef Palushit, ylli që nuk pranoi të shuhej në qiellin e humorit shkodran

Para se ta mbyllte sytë përgjithmonë, ai kishte fituar atë privilegj që pak njerëz e arrijnë, të mos jetojë vetëm në kujtesë, por në buzëqeshjen e një qyteti të tërë. Shtjefën Palushi – Tefa nuk ishte thjesht një humorist, një satirist apo një karikaturist. Ai ishte një mënyrë e të menduarit, një mënyrë e të jetuarit, një frymë...

Albert Vataj: I uroj ditëlindjen dajës tim, me të cilin ndamë prindërit dhe ëndrrat

?Ekzistojnë disa destinacione jetësore që nuk shkruhen në harta, por në gjeografinë e shpirtit. I tillë ishte fati im, i bekuar nën të njëjtën çati, në të njëjtin pallat ku muret nuk ndanin hapësira, por bashkonin jetë. Aty ku unë pata fatin e madh e të rrallë të rritesha mes dy botëve të ngrohta, mes prindërve të mi dhe prindërve të tij...

Albert Vataj: Oscar Wilde një gjeni i shkatërruar nga një shoqëri tepër e vogël për ta pranuar atë

Ai ishte ylli më i shndritshëm i Londrës Viktoriane, shpotitës, i famshëm, i dashur nga të gjithë. Pastaj mori një vendim katastrofik. paditi babanë e të dashurit të tij për shpifje. Gjyqi ekspozoi gjithçka. Dy vjet më vonë, ai ishte i thyer, i burgosur, i shkatërruar. Vdiq në mërgim në moshën 46-vjeçare...

Albert Vataj: Ne... dhe ju!

Nuk besoj se do të vijë ndonjëherë dita kur shkenca do të mund ta përkulë kohën aq sa të na vendosë përballë njëri-tjetrit, ne dhe ju, jo vetëm si breza, por si mënyra krejt të ndryshme të të jetuarit. Edhe sikur kjo të ishte e mundur, do ta kishim të vështirë të kuptonim njëri-tjetrin, sepse nuk na ndan vetëm koha; na ndajnë ritmet...

Albert Vataj: I vërteti dhe legjendari, List dhe Vagner, dy gjeni të muzikës, mbështetje, mirënjohje dhe hije

Marrëdhënia mes Franc Listit dhe Rihard Vagnerit është një nga aleancat më dramatike në muzikën e shekullit të nëntëmbëdhjetë. Ishte një miqësi, një lidhje familjare, një bashkëpunim artistik, një detyrim moral dhe, së fundi, një hije. Listi e ndihmoi Vagnerin në momente kur Vagneri kishte pak siguri, pak mbështetje...

Albert Vataj: Zemra, ajo që ne jemi, udha nga embrioni në dritë

?Ajo troket dhe rreh ritmikisht, pulson brenda kafazit të kraharorit si një zog i etur për fluturim, një krijesë e gjallë që refuzon të heshtë. Është forca e padukshme që na ngre drejt qiejve të dëshirave, motori sekret që na shtyn të sfidojmë thellësitë e dhimbjes dhe dallgët e harresës, të ngjitemi në lartësitë e emocioneve dhe të prekim majat e ëndrrave tona më të guximshme...

Albert Vataj: Valsi i artë i lulediellit, një Odise drite dhe shpirti që mrekullon në natyrë dhe na magjeps në art

Për shumicën prej nesh, luledielli shfaqet në përditshmëri nën petkun e thjeshtësisë praktike. E shohim të pranishme në tryezat tona përmes vajit të gatimit, e shijojmë në çastet e thjeshta të bisedave teksa hamë farat e saj, apo e blejmë të thurur nëpër buqeta festive për t’u falur buzëqeshje njerëzve të dashur. Por, pas këtij...

Albert Vataj: Pena e poetit, parmenda e shpirtjeve të pasionit dhe magjisë zjarmëtare të ndijimit

Kur penën poeti ngërthen gishtërinjve si majëpemët shoshoqen stuhisë, shpirtin ka thirrur në këtë akt përuljeje hyjnimi. Gjithë qenia e ngjizur në dëshirim, prek botën përmes kësaj majëpine dhe i kumton fjalën si një blatim krijimi. Gjithçka e tij që vërshimshëm shpërthen, dridhet në vijëzime që marrin trajtë e gërmëzohen...

Albert Vataj: Kur braktisja e mendimit e shndërron të keqen në normalitet, çdokohja e alarmit të Hannah Arendt

Çfarë ndodh kur e keqja pushon së pasuri fytyrën e përbindëshit dhe merr pamjen e njeriut të zakonshëm, të fqinjit të sjellshëm, të zyrtarit korrekt, të qytetarit që nuk ngre zërin dhe nuk shtron pyetje? Çfarë ndodh kur krimi nuk lind më nga urrejtja e verbër, por nga mungesa e mendimit? Pikërisht këtë paradoks tronditës Hannah Arendt...

Albert Vataj: Tri betejat e Sokratit

Sokrati u rrëfente shpesh miqve të tij mbi peshën e jetës: - Gjatë ekzistencës sime, më është dashur të luftoj kundër tri fatkeqësive të mëdha, gramatikës, varfërisë dhe gruas sime. Duke u ushtruar në të parën, arrita ta mposht, fati i mirë më shpëtoi nga e dyta, kurse nga e treta, mjerisht, ende nuk kam gjetur shpëtim...

Albert Vataj: 5 korrik 1946, erdhi bikini, veshja që tronditi botën, revolucioni i modës që Vatikani e shpalli akt heretik

Modelja ishte Micheline Bernardini, një kërcimtare ekzotike e Casino de Paris. Asnjë modele profesioniste nuk pranoi ta vishte krijimin e ri, sepse ai konsiderohej tepër provokues për kohën. Bernardini, e mësuar me skenën dhe me paragjykimet, pranoi sfidën. Fotografia e saj, duke buzëqeshur me vetëbesim ndërsa mban në dorë...

Albert Vataj: Shkodra dhe arti i të qeshurës

Më 3 korrik 1958 u përurua Estrada Profesioniste e Shkodrës. Në kronikat e kohës kjo u regjistrua si lindja e një institucioni artistik. Në të vërtetë, ishte shumë më tepër se kaq. Ishte dita kur një qytet i dha një emër, një skenë dhe një institucion një tradite që kishte jetuar prej shekujsh në gjuhën, zakonet, mendësinë dhe shpirtin e tij. Sepse humori shkodran nuk lindi më 1958...

Albert Vataj: Sot 36 vite nga 2 Korriku 1990

Krisja e Madhe kishte ndodhur. Muret e diktaturës pas plasaritjes në Shkodër me rrëzimin e torsit të Stalinit, më 14 janarit 1990, troket 2 korriku 1990, i cili shpërfaq si marsh funebër i një regjimi në agoni, i një zezone që po jepte shpirt. Kronika e një lirie të rrëmbyer, u ngjit mbi muret e ambasadave për të mbërritur qiellin e lirive të mohuara...

Albert Vataj: Zef Valentini, jezuiti që ia kushtoi jetën Shqipërisë, kolosi i albanologjisë

Ndërsa vetëdija dhe përkatësia jonë identitare si komb dhe si kulturë, na thërret, ishin të shumtë ata që e ngjitën në apogje thesarin tonë shpirtëror, dhe i’a dhanë dritës së njohjes atë çfarë rrezikohej nga harrimi ose tjetërsimi, At Zef Valentini mbetet zëri dhe vullnesa që arriti të inte një vend dominues...

Albert Vataj: Dëshmia e një fotoje, 1920, kur studentët shqiptarë në Vjenë i rezervonin një pritje solemne Aleksandër Moisiut

Kjo fotografi e 106 viteve më parë nuk ruan vetëm dritën e një çasti, por edhe frymën e një epoke. Ka imazhe që nuk dëshmojnë thjesht praninë e disa njerëzve në të njëjtën tavolinë, por bëhen kronikë e një ideali. Një fotografi e realizuar më 29 qershor 1920 përjetëson darkën solemne të organizuar nga studentët shqiptarë në Vjenë...

Albert Vataj: Dashuria për muzikën dhe adhurimi absolut për Shkodrën, për Prenkë Jakovën ishte një fat i paracaktuar

Shkodra, ajo që ai e adhuroi, muzika, së cilës ai i blatoi çdo çast dhe shpirtje, mbeten për Prenkë Jakovën yjësi në galaksinë e shpërthimtë të dritës, kah ai erdhi për të mbetur gjithmonshmëri përkatësie dhe krenimi. Sot, më 27 qershor 2026, kur drita e kësaj dite shënon 109-vjetorin e lindjes së...

Albert Vataj: Dr. Bedri Ramadani, historia e shqiptarit nga Kumanova, që u dha zemrave një tjetër mundësi për të rrahur

Është mbrëmje. Sirenat e ambulancës çajnë ajrin e ftohtë të qytetit, ndërsa dritat blu pulsojnë mbi asfaltin e lagur, duke përshkuar muzgun që bie ngadalë si një mantel mbi rrugët ku dritat nisin të ndizen dhe hijet u vihen pas njerëzve. Ambulanca ndalet me nxitim në hyrje të Qendrës Spitalore Kardiake në...

Albert Vataj: Historia e shndërruar në legjendë e 3 motrave që mbajtën në krahë një piano për 27 kilometra...

Tetor, viti 1903, malet Siskiyou, Oregon. Nëna e familjes, Ellie Cooper, 61 vjeç, po jepte shpirt në një spital të Medfordit, e tretur nga tuberkulozi. E ndërgjegjshme se ditët e saj ishin të numëruara, ajo pëshpëriti dëshirën e saj të fundit: "Dua t'i dëgjoj vajzat e mia të luajnë edhe një herë në piano këngën “Blessed Assurance” (Siguri e Bekuar). Por dua ta dëgjoj në shtëpi."...

Albert Vataj: Dita Botërore e Refugjatëve

A mund ta imagjinoni, qoftë edhe për një rrahje zemre, se si është të shkulësh rrënjët? Të lësh pas shtëpinë, ku çdo cep mban peng një kujtim, të paketosh ëndrrat në thasë të rreckosur dhe të marrësh me vete vetëm mallin e dhimbjen, për të ikur drejt të panjohurës? Drejt një "atyje" ku askush nuk të pret, në një tokë që mund të të misoranojë me të njëjtën pamëshirë si ai fat që të shpërnguli nga trualli i të...

Albert Vataj: Arizbeth Dionisio Ambrosio, një grua, një nënë, një zemër e madhe

Në mes të shkatërrimit që la pas uragani Otis, i cili goditi qytetin bregdetar të Acapulcos me intensitetin e tij të tmerrshëm Kategorisë 5, njerëzit e zakonshëm u bënë heronj. Por ndër këta heronj spikat historia e Arizbeth Dionisio Ambrosio, një polici 33-vjeçare, nënë dhe profesioniste, e cila përtej detyrës së saj, tregoi një dhembshuri dhe humanizëm të jashtëzakonshëm që preku zemrat e të gjithë komunitetit...

Albert Vataj: Një përballje e bukurisë në dy pasqyrime të të njëjtave tipare

Në muzeumin e kujtesës së artit shqiptar dhe atij europian, rrijnë ballë për ballë dy portrete, të heshtura, por rrëfimtarë të fuqishëm, “Motra Tone” e Kolë Idromenos dhe “Shqiptarja” e Jean-Baptiste Camille Corot. Të ndara nga kufij kohësh dhe përfytytimesh, këto dy figura femërore, të skalitura me penelë të ndryshëm, ndajnë një rrënjë të përbashkët, gruan shqiptare, të përjetësuar në një çast meditimi dhe...

Albert Vataj: Protesta si shkurorëzim i autoritetit të nënshtrimit, anatomia e një zgjimi

Sot dita e 17-të e protestës. E njëjta pjesmarrje, e njëjta energji, e njëjta narrativë. Historia e shoqërive shpesh shkruhet përmes thyerjeve dramatike në marrëdhënien midis pushtetit dhe individit. Megjithatë, kthesat më të rëndësishme nuk ndodhin kur ndryshojnë kodet ligjore, por kur përmbyset kodi psikologjik i një kombi. Ajo që po dëshmojmë sot në rrugët e Tiranës dhe në hapësirat ku frymon rinia shqiptare...

Albert Vataj: Moikom Zeqo, i shumëdituri, i vlerti i veprave krijuese dhe hulumtuese

Ai nuk është prej 6 vitesh, por vepra e tij e vëllimshme, puna e tij ngulmëtare, e epërmja e shpirtjes krijuese, janë në kohjen tonë, thesar dhe testament. E megjithatë, e vërshimshmja e së sotmes narciziste ka lënë të pakohë dikënd të kujtohët për të. Dhe, sot ai është një i ikur i dritur, që dot nuk mundi ta linte në ne të ndezur diellin e mirënjohjes dhe kujtesës...

Albert Vataj: T'falem nderës!

Imagjinojeni një burrë shtatlartë, të drejtë si lis, me një shprehje kalorsiake në fytyrë, thue sapo asht kthy prej nji lufte. Me sytë që i struken thellë në zgavrat e nji kafke të skalitun nga krijimi, kqyr sikur shigjeton me shndritje që i buron nga çdo pore e nerv, si nji çlirim. Hirin e njasaj ashpërsie ndriçuese që reflekton mirësi në fytyrë, mundesh me i'a...

Albert Vataj: Nadje, n'Shkodrën e andjeve e andrrave t'mija

Nadja e mirë, prej njaty ku me ditën lindin tana dritat e dielluna n'shpirtje! Prej njaty ku malli dhe andja, tue ju dhan dëshirimit, bahet i tamëlti mëkim qi n'za t'nji zogu bylbylshëm këndon. E mir’ u kjoft nadja tanve ju, qi t'bardhin shpirt ua dritt dita. E lumnue kjoft njajo andja, e gëzume njaj shend, për tankend që njiherash...

Albert Vataj: Princ Vidi përballë Haxhi Qamilit, përplasja e dy botëve që vuri në sprovë historike shtetin shqiptar

Përplasja ndërmjet Princ Vilhelm Vidi dhe Haxhi Qamili nuk mund të reduktohet në një episod të zakonshëm të historisë politike shqiptare. Ajo përfaqëson një nga ato momente rrallëherë të përsëritshme në historinë e kombeve, kur dy vizione të papajtueshme të botës përplasen me njëri-tjetrin dhe vendosin për dekada të tëra drejtimin e zhvillimit historik...

Albert Vataj: Vrapuesja e Prizrenit dhe Valltarja e Tetovës, një shpalosje estetike dhe mitologjike e shpirtit të lashtë dardan

Në dy cepa të Dardanisë së lashtë, në Prizren dhe Tetovë, arkeologjia na ka dorëzuar dy figura prej bronzi që bartin hijeshi, gjallëri dhe simbolikë të pashembullt: Vrapuesja e Prizrenit dhe Valltarja e Tetovës. Në përmasat modeste të trupave të tyre (11.4 cm dhe 9.4 cm), këto statuja përmbledhin një botë të tërë: estetikë e...

Albert Vataj: Konteksti historik dhe letrar i ditëve të fundit të Virginia Woolf

Viti 1941 ishte një periudhë tejet e errët për Britaninë e Madhe. Lufta e Dytë Botërore kishte përfshirë vendin dhe "The Blitz" (bombardimet gjermane) kishte shkatërruar dy shtëpitë e Virginia-s dhe bashkëshortit të saj, Leonard Woolf, në Londër. Ata ishin zhvendosur me kohë të plotë në Monk's House, shtëpinë e tyre...

Albert Vataj: Skënder Rusi, liriku buzëëmbël

Ai, Skënder Rusi, ai që na magjepsi me fjalën dhe poezinë e tij, prej dy vitesh ka marrë udhën e përjetësisë, për të hedhur farë shpirti në yjësitë e galaksisë e për t’i dëshmuar hapësirës etjen e këndshme të dashurisë. Në panteonin e letrave shqipe, në atë kreshtë të krenarisë dhe përkatësisë sonë...

Albert Vataj: Mira Murati, nga dallgët e brigjeve të Vlorës te matricat e inteligjencës artificiale, arkitektja e erës së re

?Sot, Shqipëria nuk është më një "nocion gjeografik", siç do ta përcaktonte ftohtë dhe me cinizëm gjeopolitik Otto von Bismarck në llogaritë e mëdha të kancelarive të vjetra. Ajo nuk është më as ajo njollë e errët në hartën e paragjykimeve, ku pas çdo krimi apo trazire, mediat e huaja nxitonin të skiconin identikidin e një shqiptari si autorin potencial...

1 2 3 4 5
Në Fokus