Etiketë: Sabile Basha

Sabile Basha: Politikanët shkojnë, popujt mbeten – Zelensky dhe çështja e njohjes së Kosovës

Me vëmendje të shtuar, por edhe me një ndjenjë të çuditshme habie, e përcolla deklaratën e presidentit të Ukrainës, Volodymyr Zelensky, lidhur me Kosovën. Thënë të drejtën, fjalët e tij më befasuan. Në një kohë kur Ukraina vetë po përjeton dramën e rëndë të luftës, pushtimit dhe cenimit të sovranitetit të saj, pohimi i hapur...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (62)

Krahas trakteve të hartuara dhe të shpërndara në gjuhën shqipe, veprimtaria e mërgatës shqiptare në vendet e Evropës Perëndimore shtrihej edhe në përgatitjen dhe shpërndarjen e materialeve propaganduese në gjuhët e vendeve ku ajo jetonte dhe vepronte. Kjo nuk ishte një zgjedhje e rastësishme, por një strategji e menduar...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (60)

Në vijim të traktit, autorët ndalen te pasojat që, sipas tyre, prodhoi vala e represionit të ushtruar nga aparati shtetëror jugosllav pas demonstratave. Ata shprehin bindjen se udhëheqja politike në Beograd besonte se përdorimi i forcës ushtarake dhe policore do të ishte i mjaftueshëm për ta thyer rezistencën shqiptare...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (59)

Në zarfin e përmendur më sipër nuk gjendeshin vetëm fletushka apo parulla të shpërndara nga organizatat ilegale shqiptare, por edhe një numër traktesh të hartuar nga veprimtarët e mërgatës shqiptare, të cilët, larg atdheut, vazhdonin ta mbanin të gjallë idealin e lirisë dhe të çlirimit kombëtar. Pjesa më e madhe e këtyre...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (58)

Duke shfletuar me kujdes fondin e dokumenteve të lëvizjes ilegale shqiptare, ndër materialet që më tërhoqën veçanërisht vëmendjen gjendej edhe një fletë e veçantë, e cila mbante në krye emrin e gazetës ilegale "Zëri i Kosovës", të identifikuar si Organ i Rezistencës Kombëtare të Kosovës. Përmes kësaj fletushke shprehej solidariteti...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (57)

Një nga pjesët më prekëse dhe emocionalisht më të ngarkuara të kësaj thirrjeje është ajo që u drejtohet shqiptarëve të shpërngulur me dhunë në Turqi. Pas polemikave politike dhe përcaktimeve ideologjike, autorët ndryshojnë krejtësisht tonin e rrëfimit, duke iu drejtuar kësaj pjese të mërgatës me një gjuhë të ngrohtë...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (56)

Në vazhdim, dokumenti merr karakterin e një apeli të përgjithshëm kombëtar. Autorët u bëjnë thirrje të gjithë atyre që ndihen shqiptarë të marrin pjesë në mitingjet protestuese të organizuara në qytetet kryesore të Evropës Perëndimore. Në këtë mënyrë, protestat nuk paraqiten vetëm si tubime politike të diasporës...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (55)

Thirrja hapet me një titull të shkurtër, por jashtëzakonisht mobilizues: "Të gjithë në miting protestues!". Që në fjalët e para, dokumenti nuk lë hapësirë për pasivitet apo indiferencë. Ai është konceptuar si një apel i drejtpërdrejtë drejtuar ndërgjegjes kombëtare të çdo shqiptari në mërgim, duke i ftuar ata të lënë mënjanë dallimet...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (54)

Edhe thirrja për protestën dhe demonstratën e organizuar në Bruksel ishte ndër dokumentet më domethënëse që hasa gjatë hulumtimeve të mia në arkivin e materialeve të ruajtura ndër vite. Kur e mora në duar atë fletë të zverdhur nga koha, krijova përshtypjen se po prekja jo vetëm një dokument të zakonshëm, por një...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (53)

Në përmbyllje të thirrjes, organizatorët i jepnin marshit protestues edhe një dimension të thellë ceremonial, moral dhe kombëtar, duke njoftuar se, pas përfundimit të protestës, pjesëmarrësit do të drejtoheshin drejt varreve të dëshmorëve për t’i nderuar me lule dhe kurora. Ky veprim nuk paraqitej si një gjest...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (52)

Njëkohësisht, përmes përkujtimit të Rexhep Malës dhe Nuhi Berishës, autorët synonin të përcillnin një mesazh të fuqishëm mobilizues për mërgatën shqiptare. Ata kërkonin që sakrifica e tyre të mos mbetej vetëm pjesë e kujtesës historike, por të shndërrohej në burim frymëzimi për vazhdimin e përpjekjeve politike dhe...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (51)

Me një ndjenjë përgjegjësie shkencore dhe me kujdes të veçantë vazhdoja të shfletoja dosjen me dokumente, duke e ditur se çdo fletë e saj mund të përmbante një dëshmi të re për historinë e rezistencës shqiptare. Çdo dokument që dilte para syve të mi kërkonte vëmendje të plotë, sepse përtej fjalëve të shkruara fshiheshin...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (50)

Me një ndjenjë përgjegjësie shkencore dhe me kujdes të veçantë vazhdoja të shfletoja dosjen me dokumente, duke e ditur se çdo fletë e saj mund të përmbante një dëshmi të re për historinë e rezistencës shqiptare. Çdo dokument që dilte para syve të mi kërkonte vëmendje të plotë, sepse përtej fjalëve të shkruara fshiheshin...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (49)

Pas kësaj analize politike dhe thirrjeve mobilizuese, dokumenti vazhdon me një pjesë të veçantë, të titulluar me shkronja të mëdha “NJOFTIMI”. Vetë përdorimi i këtij titulli tregon se autorët synonin të kalonin nga argumentimi politik në dhënien e informacionit konkret për një veprimtari të organizuar. Megjithatë, edhe kjo...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (48)

Në këtë frymë, autorët theksojnë se shtrirja dhe vazhdimësia e lëvizjes popullore ishin argumentet më të forta për të dëshmuar se kërkesat e shqiptarëve nuk lindnin nga manipulimi i disa individëve apo grupeve të veçanta, siç përpiqej t'i paraqiste propaganda zyrtare jugosllave. Përkundrazi, ato ishin shprehje e një pakënaqësie të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (46)

Gjatë viteve të hulumtimeve të mia në arkiva të ndryshme, kam pasur rastin të ndeshem me një numër të madh dokumentesh të dorës së parë, të cilat përbëjnë dëshmi autentike të një periudhe ndër më të ndërlikuarat të historisë sonë kombëtare. Secili prej këtyre burimeve arkivore, qoftë një raport administrativ...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (45)

Një pjesë tjetër e formularit i kushtohej fazës së ekzekutimit të dënimit. Me saktësi shënohej se ku do të vuante dënimin personi i dënuar dhe në cilin institucion korrektues do të transferohej. Kjo nuk ishte thjesht një e dhënë administrative, por një element me rëndësi të madhe historike, sepse burgjet ku dërgoheshin të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (44)

Pas këtij udhëzimi të hollësishëm, të mbushur me argumente, këshilla dhe thirrje për organizim, Komiteti i Përkohshëm Drejtues i Lëvizjes për Republikën Shqiptare në Jugosllavi (LRSHJ) nuk u mjaftua vetëm me orientime teorike. Për ta bërë këtë aksion sa më të organizuar dhe sa më funksional, ai bashkëngjiti edhe një dokument...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (43)

Në planin historik, ky apel dëshmon për një nivel të lartë organizimi dhe vetëdijeje politike të mërgatës shqiptare në fillim të viteve tetëdhjetë. Në një kohë kur regjimi jugosllav përpiqej të zhdukte gjurmët e represionit dhe të impononte heshtjen, shqiptarët në mërgim ndërtonin një rrjet të gjerë dokumentimi...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (42)

Në mënyrë domethënëse, dokumenti nuk ndalet vetëm te vetë të burgosurit. Ai tërheq vëmendjen edhe te pasojat e rënda që arrestimet politike sillnin për familjet e tyre. Shumë prej tyre mbeteshin pa burimin kryesor të të ardhurave, duke u përballur me varfëri, izolim dhe vështirësi të mëdha ekonomike. Për këtë arsye...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (41)

Në mesin e dokumenteve që ruheshin në atë zarf ndodheshin edhe materiale të tjera me një peshë të veçantë historike, të cilat dëshmojnë jo vetëm për dramën që po përjetonte populli shqiptar nën regjimin jugosllav, por edhe për përpjekjet e organizuara të mërgatës shqiptare për ta bërë të njohur këtë realitet para opinioni...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (40)

Më tej, sipas dokumentit, në organogram ishin evidentuar edhe kujdestarët pa shirita, përkatësisht: Jahiri, Qamili, Syla dhe Daja (si rezervë). Dokumentet organizative të demonstratave të shqiptarëve në mërgatë zbulojnë se çdo hallkë e organizimit ishte menduar me kujdes dhe se çdo pjesëmarrës kishte një rol të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (39)

Demonstratat e pranverës së vitit 1981, parullën “Kosova-Republikë”e shndërruan në kërkesën bosht dhe kryesore të artikulimit politik shqiptar. Kjo parulla u bë simboli më i njohur i asaj periudhe, ndërsa në mërgatë ajo u përkthye në gjuhët e vendeve perëndimore, përfshirë gjermanishten, me qëllim që mesazhi të kuptohej...

Sabile Basha: Kosova ecën përpara përballë nostalgjisë për të kaluarën

Zhvillimet politike në Serbi vazhdojnë herë pas here të prodhojnë deklarata dhe qëndrime që rikujtojnë retorikën e periudhës më të errët të historisë së saj moderne. Megjithatë, pavarësisht këtyre përpjekjeve për të ringjallur diskurse të së kaluarës, mbetet një realitet i pakthyeshëm se epoka e represionit sistematik ndaj...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (37)

Në mesin e një morie dokumentesh, procesverbalesh, korrespondencash dhe materialesh të ndryshme që hedhin dritë mbi veprimtarinë e lëvizjes kombëtare shqiptare, më ra në dorë edhe një fletë e veçantë, në dukje e thjeshtë, por me një vlerë të jashtëzakonshme historike. Nuk ishte një deklaratë politike, as një trakt ideologjik dhe as një raport...

Faik Shkodra: Krijuese dhe studiuese e denjë për respekt – Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha

Krijimtaria letrare dhe shkencore e prof. dr. Sabile Keçmezi – Basha shënon vlera të çmuara nga shumë rrafshe të botës artistike, estetike, shkencore dhe kombëtare. Autorja ka bërë emër të zëshëm, si në fushën e letërsisë ashtu edhe në atë të shkencës së historiografisë. Në këto fusha prof. dr. Sabile Keçmezi – Basha e ka derdhur tërë jetën në hartimin e librave e monografive...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (36)

Pas thirrjes “Rroftë Kosova e lirë!”, e cila përfaqësonte idealin më të lartë politik dhe kombëtar të shqiptarëve të asaj kohe, parulla vazhdonte me një tjetër mesazh të shkruar me shkronja të mëdha e të dukshme, sikur të dëshironte të vuloste përfundimisht frymën e saj mobilizuese...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (35)

Siç e kam theksuar edhe më parë, demonstratat dhe tubimet e mërgatës shqiptare nuk ishin thjesht grumbullime protestuese, por shndërroheshin në skena të gjalla të ndërgjegjësimit kombëtar. Në çdo manifestim, krahas thirrjeve dhe fjalimeve, shpërndaheshin trakte, ngriheshin pankarta dhe mbaheshin parulla që pasqyronin...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (34)

Si dokument historik, kjo pjesë e protestës nuk duhet parë vetëm si një deklaratë politike e momentit, por edhe si një dëshmi e mendimit politik të një segmenti të lëvizjes ilegale shqiptare në fillim të viteve tetëdhjetë. Ajo pasqyron aspiratat, perceptimet dhe strategjitë që qarkullonin në mesin e veprimtarëve të kohës, të cilët...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (33)

Duke shfletuar me kujdes dokumentet e ruajtura në një zarf të vjetër, të zverdhur nga koha dhe pesha e viteve, hasa në një material me rëndësi të veçantë historike. Mes faqeve të mbushura me gjurmë të së kaluarës, gjeta një dokument të titulluar “Protestë”, i cili përfaqësonte jo vetëm një tekst të shkruar, por edhe një dëshmi të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (32)

Një element i rëndësishëm i kësaj pjese të “Kushtrimit” është përpjekja për ta paraqitur demonstratën si zërin e atyre që nuk mund të flasin vetë. Demonstruesit nuk paraqiten si individë që mbrojnë interesat personale, por si përfaqësues të një populli të tërë që kërkon rikthimin e të drejtave të mohuara. Në këtë kuptim...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (30)

Në vazhdim të komunikatës, pas paraqitjes së programit politik, të qëndrimeve ideologjike dhe të objektivave strategjike, autorët ndaleshin edhe te çështjet organizative dhe te mesazhi që dëshironin t’i përcillnin opinionit ndërkombëtar. Këto pika përbëjnë një dëshmi të rëndësishme të përpjekjeve të lëvizjes për të ndërtuar jo vetëm një organizatë të qëndrueshme politike, por edhe një mekanizëm...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (29)

Nga këndvështrimi historik, këto tri pika programore përfaqësojnë një dokument me rëndësi të veçantë për studimin e lëvizjes ilegale shqiptare në fillim të viteve tetëdhjetë. Ato pasqyrojnë përpjekjen për të ndërtuar një organizatë të unifikuar, për të mobilizuar shqiptarët brenda dhe jashtë vendit, si dhe për të artikuluar në...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (28)

Në mesin e një morie dokumentesh ilegale që kisha gjetur në zarfin e ruajtur nga vitet, më ra në dorë një material që tërhoqi menjëherë vëmendjen time. Ai përbëhej nga katër faqe të daktilografuara dhe ndryshonte dukshëm nga dokumentet e tjera që zakonisht qarkullonin në rrethet ilegale. Nuk ishte një trakt i zakonshëm...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (25)

Në mesin e materialeve propaganduese që gjeta në zarfin e trakteve, hasa edhe në një trakt të veçantë, i cili tërhoqi menjëherë vëmendjen time si për përmbajtjen ashtu edhe për përmasat e tij. Ndryshe nga shumica e trakteve të kohës, të cilat zakonisht përbëheshin nga një ose dy faqe të shkruara shkurt e qartë, ky dokument...

1 2
Në Fokus