Etiketë: kujtesa historike

Fahri Dahri: Njëqind e trembëdhjetë vitet e vetmisë së Çamërisë

Ne, çamët nuk kemi qenë minoritet shqiptar në Greqi. Mbas 1913 Fuqitë e Mëdha, padrejtësisht na shndërruan në pakicë kombëtare.Jemi pasardhës të thesprotëve. Ishim të zotët e vendit, kur nuk kishte as Greqi e as Romë. Ishim popull autokton denbabaden - Të hidhen poshtë sajesat mashtruese greke nga shteti shqiptar...

Albert Vataj: Shkodra dhe arti i të qeshurës

Më 3 korrik 1958 u përurua Estrada Profesioniste e Shkodrës. Në kronikat e kohës kjo u regjistrua si lindja e një institucioni artistik. Në të vërtetë, ishte shumë më tepër se kaq. Ishte dita kur një qytet i dha një emër, një skenë dhe një institucion një tradite që kishte jetuar prej shekujsh në gjuhën, zakonet, mendësinë dhe shpirtin e tij. Sepse humori shkodran nuk lindi më 1958...

Ndue Ukaj: Stublla e kujtimeve

“Botën e shohim vetëm një herë: në fëmijëri. Më pas, gjithçka është kujtesë”, thotë Louise Glück, laureate e Çmimit Nobel për Letërsi. Sot u ktheva në këtë mjedis, ku e kam shikuar botën për herë të parë, si fëmijë. Me këtë mjedis vërtet më lidhin shumë kujtime e ngjarje. Është Kisha e Shën Gjergjit...

Visar Zhiti: Festa e madhe! – 250 vjet

4 KORRIK- që nga Shtëpia e Bardhë në Washington e deri tek ambasada më e largët e saj në botë, nga kupola e Capitol-it hijerëndë e deri te duart e vogla të një fëmijë, kudo, nëpër dritare e ballkone deri në qiej e rrugëve e dyerve, mes pemëve kopshteve - Flamuri i bukur Amerikan… yjet dhe shiritat e kuq me të bardhë fërgëllojnë bashkë...

Ndue Dedaj: Shtëpia e Bardhë

E kishte andërr me e pasë shtëpinë të bardhë, por nuk kishte mujt me gjet gëlqere, me e lye kullën nga të katër anët, përveç portikut dhe qosheve që e stolisnin. Dikush i thoshte si me të qeshun se nji kusi gëlqere duhet me i ba bardhë si bilori krejt muret e nxime, dikush tjetër i thoshte se për të zbardhun gjithë atë gërdallë kulle...

Isuf B. Bajrami: 2 Korriku 1990 mbetet një nga datat më të dhimbshme në historinë moderne të Shqipërisë

Historia e një vendi nuk shkruhet vetëm me data të ftohta apo me ngjarje të renditura në kronika. Ajo jeton në kujtesën e njerëzve, në rrudhat e duarve që kanë punuar larg atdheut, në sytë e nënave që kanë pritur gjatë, dhe në heshtjen e atyre që kanë mbajtur brenda vetes më shumë dhimbje sesa fjalë...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (26)

Pikërisht për këtë arsye, ata argumentonin se vëmendja nuk duhej të përqendrohej në hipoteza se si do të ishte gjendja nëse Jugosllavia do të drejtohej nga një parti e vërtetë komuniste. Sipas tyre, detyra e kohës ishte analizimi i realitetit ekzistues dhe organizimi i përpjekjeve konkrete për të fituar të drejtat që shqiptarëve u...

Albert Vataj: Robert Elsie, udhërrëfyesi vullnetdritshëm i shpirtit shqiptar

Sot, në përvjetorin e lindjes së tij, drita e kujtimit kthehet pas te një njeri që nuk na përkiste me gjak, por që zgjodhi t’i përkiste Shqipërisë me shpirt. Robert Elsie ishte një udhëtar i amshuar i shpirtit shqiptar, një shtegtar i palodhur që i fali kombit tonë një pasuri të pamatshme, duke nxjerrë në dritë atë që shpesh ne vetë e kishim...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (24)

Një vend të rëndësishëm zë edhe çështja e pasurive të Kosovës. Traktshkruesi argumenton se resurset natyrore dhe ekonomike të vendit duhet t’i shërbejnë zhvillimit të popullsisë vendase dhe jo të shfrytëzohen në mënyrë të padrejtë. Kjo kërkesë pasqyron një nga debatet më të rëndësishme të kohës mbi raportet...

Gjon Marku: Varri nën dardhë

Ishte një natë sterrë e zezë. Binte një shi i furishëm. Qielli çahej nga vetëtimat që për një çast ndriçonin fytyrën e zbehtë të nënës, e cila thoshte me vete uratë të ulëta. - Mëshirë, o i Sh'Pal e i Sh'Pjetër! - dëgjoheshin mërmëritjet e saj pas çdo bubullime. Ne ishim shtrirë në krevat dhe ajo na kishte mbuluar me një batanije të leshtë...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (23)

Në këtë frymë, traktshkruesi i drejtohet proletariatit, inteligjencës përparimtare, rinisë revolucionare dhe forcave patriotike të të gjitha republikave jugosllave. Kjo thirrje përmban një mesazh të rëndësishëm: ai kërkon solidaritet dhe mirëkuptim, jo armiqësi. Sipas tij, shqiptarët nuk duhet të shihen si kundërshtarë të popujve të tjerë, por si një popull që kërkon ato të drejta që i konsideron legjitime dhe të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (22)

Nga këndvështrimi historik, trakti i referohet dy momenteve kyçe: Konferencës së Ambasadorëve në Londër më 1913 dhe Konferencës së Paqes në Versajë më 1919. Në vetëdijen kombëtare shqiptare këto ngjarje janë parë shpesh si momente kur çështja shqiptare nuk mori zgjidhjen e dëshiruar...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (19)

Në mesin e gjithë atyre fletëve të zverdhura nga koha, mes trakteve, thirrjeve dhe apeleve që mbanin ende erën e një epoke të trazuar, gjeta edhe një trakt tjetër, të mbushur me një frymë të fortë qëndrese dhe krenarie kombëtare. Ai nuk ishte thjesht një tekst politik, ishte një zë që vinte nga thellësia e mërgimit shqiptar...

Llesh Ndoj: Kur t’na duhet të ballafaqohemi me veten…

Ndonëse për nga përmasat dhe nga forma, protesta aktuale antiqeveritare është e pashoqe në historinë tonë relativisht të re, kthesat historike që kanë marrë zhvillimet në këtë vend, gjithnjë me përkrahje masive popullore, nuk janë të parat. Ndoshta nuk ia vlen të futem në historinë e largët, edhe sepse brezi i sotëm i protestuesve përgjithësisht nuk lexon...

Gjon Marku: Dom Anton Kçira - kur meshtaria bëhet shërbim ndaj kombit

Historia e klerit katolik shqiptar nuk është vetëm histori e jetës fetare. Në periudha të ndryshme të historisë sonë, meshtarët kanë qenë njëkohësisht mësues, shkrimtarë, mbrojtës të gjuhës, organizatorë të jetës kombëtare dhe zë i ndërgjegjes së popullit. Nga Pal Engjëlli e Gjon Buzuku deri te Pjetër Bogdani, At Gjergj Fishta e Dom Ndre Mjeda, kleri shqiptar ka krijuar një traditë ku shërbimi ndaj Zotit është ndërthurur me shërbimin ndaj kombit...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (17)

Dhimbja për ta ishte e thellë, sepse ata ishin pjesë e një brezi që jetonte mes mallit për atdheun dhe shpresës për liri. Dhe kur ranë, dukej sikur një copë e shpirtit shqiptar u rrëzua bashkë me ta. Por edhe në vdekje, ata mbetën simbol i lidhjes së fortë mes Kosovës dhe mërgatës — një lidhje që nuk mund ta këpuste as dhuna, as frika dhe as vrasjet politike...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (16)

Në përvjetorin e demonstratave studentore, atyre ditëve të zjarrta që një vit më parë kishin tronditur themelet e heshtjes së imponuar në Kosovë, zemra e mërgatës shqiptare rrihte me të njëjtin ritëm dhimbjeje dhe krenarie si zemra e atdheut të robëruar. Larg vendlindjes, në qytetet e huaja të Evropës, shqiptarët e mërguar nuk mund të gjenin qetësi. Netët e tyre ishin të mbushura me ankth, ndërsa mendimet...

Lekë Mrijaj: Mikel Suma, arkipeshkëv shqiptar në udhëkryqet e historisë ballkanike, sipas librit të Dom Frok Zefit

Dom Frok Zefin, përmes studimeve dhe hulumtimeve të tij historiko kombëtare e kishtare, e njoh qysh para më shumë se dy dekadash. Më konkretisht, e kam njohur përmes librit të tij të rëndësishëm Shqiptarët Kelmendas në Hrtkovc dhe Nikinc (1737–1997), mbi të cilin kam pasur rastin të realizoj edhe një reflektim të thellë analitik. Që nga ai takim i parë me veprën e tij, kam vërejtur se Dom Frok Zefi...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (15)

E megjithatë, përkundër gjithë kësaj dhune dhe errësire, populli shqiptar nuk e humbi besimin. Në shpirtin e tij mbeti e ndezur një dritë që nuk mund ta shuanin as burgjet, as kërcënimet, as frika. Rinia shqiptare vazhdoi të qëndrojë krenare, me ballin lart dhe me një vendosmëri që buronte nga bindja se liria është më e fortë se shtypja. Ata e dinin se dinjiteti nuk falet nga pushtetet, por...

Bedri Tahiri: Livadhi i Kolbibës

Ishte zgjuar herët, ende pa lindur dielli. Po të zuri drita e diellin në shtrat, të bëhet sëmundje! Kështu e kishte mësuar gjyshja, ndjesë pastë, që kur ishte kalama. Dhe, ashtu vepronte edhe sot e kësaj dite, si bari delesh. Ndonjëherë, që të mos i trazonte të tjerët, kambanën e madhe të ogiçit bridredhur, e mbushte me gjethe, dhe ia ndalte cingërimën, derisa dilte krye katundi...

Albert Zholi: Polifonia nuk shitet

Polifonia shqiptare nuk është thjesht një mënyrë të kënduari. Ajo është një univers më vete, një monument i gjallë i shpirtit kombëtar, një ADN kulturore që ka udhëtuar brez pas brezi deri në ditët tona. Ajo lindi dhe u rrit në trojet shqiptare, veçanërisht në Labëri, duke u bërë zemra dhe shpirti i maleve, i luginave, i jetës dhe i historisë sonë. Në këngën polifonike jetojnë kujtesa, dhimbja, krenaria, trimëria...

Lazim Miftari: Dëshmitarët e detit

Në horizont kaosi lindi detin, valët e larta nuk patën fund, Gjithësia e ruan mirë sekretin – çdo gjë në këtë botë u lëkund. Uji përplasi me vrull bregdetin, dallgët anijen e kanë përkund. - Kapiteni aspak nuk u përkul, edhe stuhitë u kthyen në lojë, rrebeshi i egër keq iu vërsul, por ai ekipën di si ta mbrojë. Dallga anijen s'mund ta shkul, as rrufeja s'guxon ta shpojë.

Gjon Keka: Heroinat e Shkëmbit të Vajës na flasin edhe sot

Shkëmbi i Vajës është vetëm një pjesë e gjithë asaj toke të përgjakur të Iliro-Arbërisë nga pushtuesi barbar otoman, sidomos pas vdekjes së engjëllit mbrojtës dhe udhëheqësit të bekuar, kryetrimit, vizionarit, strategut e patriotit arbëror Gjergj Kastrioti (Skënderbeut). Se populli ynë ka vuajtur përgjatë historisë dhe e ka larë pemën e tij të lirisë me gjak, kjo dëshmohet nga historia, e cila është dëshmitarja më e mirë për ta parë...

Lekë Mrijaj: Beteja e Kosovës 1389 - Kontributi shqiptar sipas prof. Qerim Dalipit

Punimi i shkencor  i prof. Qerim Dalipit, “Beteja e Kosovës (1389) dhe kontributi i shqiptarëve”, nuk duhet kuptuar thjeshtë si një artikull historik mbi një betejë të largët mesjetare, por si një ndërhyrje shkencore në një nga nyjat më të ndjeshme të kujtesës historike ballkanike. Beteja e Kosovës e vitit 1389, e zhvilluar në truallin e Kosovës, nuk mbeti vetëm ngjarje ushtarake; ajo u shndërrua në mit, kujtesë...

Albert Vataj: Moikom Zeqo, i shumëdituri, i vlerti i veprave krijuese dhe hulumtuese

Ai nuk është prej 6 vitesh, por vepra e tij e vëllimshme, puna e tij ngulmëtare, e epërmja e shpirtjes krijuese, janë në kohjen tonë, thesar dhe testament. E megjithatë, e vërshimshmja e së sotmes narciziste ka lënë të pakohë dikënd të kujtohët për të. Dhe, sot ai është një i ikur i dritur, që dot nuk mundi ta linte në ne të ndezur diellin e mirënjohjes dhe kujtesës...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (12)

Ai theksonte se përkundër gjithë asaj dhune, heroizmi i radhëve patriotiko-revolucionare shkëlqeu qartë dhe u bë i dukshëm për të gjithë. Ishte heroizmi i njerëzve të zakonshëm — studentëve, vajzave, djemve dhe punëtorëve — që dilnin në rrugë jo me armë, por me guximin për të kërkuar të drejtën e tyre. Në këtë përshkrim, demonstratat e vitit 1981...

Tahir Bezhani: Përurim librash të autorit Ragip Ballata

Me iniciativën e Drejtorisë për RKS e në bashkëpunim me Shoqatën e Intelektualëve “Jakova” në Gjakovë, sot,( 12.06.2026), në sallën solemne të Pallatin të kulturës “Asim Vokshi në Gjakovë, si dhe në kuadër të  ditës së Çlirimit të Kosovës, u përuruan dy libra të autorit tani të njohur për lexuesit anekënd vendit, z. Ragip Ballata, një studiues i dëshmuar që pesë dekada...

Mikel Gojani: Një roman me realizëm të fortë dhe ngarkesë emocionale

Letërsia dhe publicistika shqiptare kanë njohur shumë autorë që me përkushtim kanë kontribuar në ruajtjen dhe pasurimin e kulturës kombëtare. Ndër ta zë një vend të rëndësishëm shkrimtari, publicisti dhe studiuesi mirditor Gjon Marku, i cili me krijimtarinë e tij ka lënë gjurmë të dukshme në letërsinë, publicistikën dhe studimet kulturore shqiptare...

Xhelal Zejneli: Shqiptarët nuk duhet të lejojnë përmbysjen e sistemit të vlerave

- Shqiptarët janë pasardhës të ilirëve dhe janë një ndër popujt më të lashtë të gadishullit; - Gjuha shqipe është bijë e ilirishtes dhe është një ndër gjuhët më të vjetra të Evropës; - Shqipja i takon familjes së gjuhëve indoevropiane (indogjermane) dhe është gjuhë e veçantë, d.m.th. nuk ka motër. Të tilla janë edhe greqishtja dhe armenishtja...

Kadri Tarelli: Letërsi që flet, këndon e dëgjon shqip

Pak ditë më parë, në fillim Qershori, 2026, doli në qarkullim libri “Ka ndodhur e do të ndodhë”. Ese. Publicistikë. 5, të shkrimtares së mirënjohur vlonjate Vilhelme Vrana Haxhiraj. Me këtë libër të fundit plotësohet seria e 72 librave, të botuara në 30 vjet krijimtari, që nga viti 1996-2026. Përjetohet e shijohet si letërsi që flet, këndon dhe dëgjon shqip...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (10)

Trakti kujtonte me mall, respekt dhe admirim edhe fjalët e tyre atdhetare, të cilat kishin lënë gjurmë të pashlyeshme në ndërgjegjen e mërgatës shqiptare. Sa kuptimplota dhe frymëzuese ishin ato shprehje! Fjalët e tyre nuk paraqiteshin si slogane të zakonshme politike apo si thirrje të zbrazëta propagandistike, por si...

Isuf B. Bajrami: Shqiptari nuk ka nevojë të ngrihet në piedestal, sepse është i ngritur nga vetë natyra

"Bukën n'strajcë e shpi senjurin, Dyshek tokën, jastek gurin." At Gjergj Fishta Janë vetëm dy vargje. Dy rreshta të shkruar më shumë se një shekull më parë. Por në to gjendet një histori që nuk mund të përmblidhet as në qindra faqe librash. Në to gjendet portreti i një populli të tërë. Gjendet shqiptari. Sot dëgjojmë shpesh zëra që kërkojnë të na bindin se duhet të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (5)

Shkruhej se Fazli Grajçevci, bashkë me revolucionarë të tjerë shqiptarë, kishte kërkuar me këmbëngulje dhe pa u trembur që popullit shqiptar në Jugosllavi t’i njihej e drejta e Flamurit Kombëtar. Sot kjo kërkesë mund të duket e thjeshtë, pothuajse elementare. Por në atë kohë ajo ishte një akt i madh guximi dhe sfide...

Lazim Miftari: Unë jam kujtesari

Nga shpellat e heshtura dal unë, Kujtesari, me çelësin e lashtë, me gjakun në sy. Pa shpatë, pa mburojë, por me zjarrin e fshehtë që ndez gurin dhe zgjon eshtrat e vjetra...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (3)

Vëllezërit Gërvalla dhe Kadri Zeka – shtyllat e demonstratave shqiptare në mërgim - Sot, kur lexohen këta rreshta, ato duken si një përzierje e dhimbjes, idealizmit dhe guximit njerëzor. Në to dëgjohet jehona e një kohe kur demonstrata ishte më shumë se protestë — ishte akt besnikërie ndaj atdheut, ndaj të rënëve dhe ndaj shpresës se...

1 2
Në Fokus