Etiketë: demonstratat e vitit 1981

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (63)

Në vazhdim, autorët e traktit ndërtonin një lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet ngjarjeve të vitit 1981 dhe gjendjes së minatorëve në kohën kur dokumenti ishte hartuar. Sipas tyre, minatorët po përjetonin të njëjtin model të dhunës shtetërore, të njëjtën logjikë të presionit policor dhe të njëjtën përpjekje për të shuar me forcë...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (62)

Krahas trakteve të hartuara dhe të shpërndara në gjuhën shqipe, veprimtaria e mërgatës shqiptare në vendet e Evropës Perëndimore shtrihej edhe në përgatitjen dhe shpërndarjen e materialeve propaganduese në gjuhët e vendeve ku ajo jetonte dhe vepronte. Kjo nuk ishte një zgjedhje e rastësishme, por një strategji e menduar...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (60)

Në vijim të traktit, autorët ndalen te pasojat që, sipas tyre, prodhoi vala e represionit të ushtruar nga aparati shtetëror jugosllav pas demonstratave. Ata shprehin bindjen se udhëheqja politike në Beograd besonte se përdorimi i forcës ushtarake dhe policore do të ishte i mjaftueshëm për ta thyer rezistencën shqiptare...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (59)

Në zarfin e përmendur më sipër nuk gjendeshin vetëm fletushka apo parulla të shpërndara nga organizatat ilegale shqiptare, por edhe një numër traktesh të hartuar nga veprimtarët e mërgatës shqiptare, të cilët, larg atdheut, vazhdonin ta mbanin të gjallë idealin e lirisë dhe të çlirimit kombëtar. Pjesa më e madhe e këtyre...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (58)

Duke shfletuar me kujdes fondin e dokumenteve të lëvizjes ilegale shqiptare, ndër materialet që më tërhoqën veçanërisht vëmendjen gjendej edhe një fletë e veçantë, e cila mbante në krye emrin e gazetës ilegale "Zëri i Kosovës", të identifikuar si Organ i Rezistencës Kombëtare të Kosovës. Përmes kësaj fletushke shprehej solidariteti...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (56)

Në vazhdim, dokumenti merr karakterin e një apeli të përgjithshëm kombëtar. Autorët u bëjnë thirrje të gjithë atyre që ndihen shqiptarë të marrin pjesë në mitingjet protestuese të organizuara në qytetet kryesore të Evropës Perëndimore. Në këtë mënyrë, protestat nuk paraqiten vetëm si tubime politike të diasporës...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (55)

Thirrja hapet me një titull të shkurtër, por jashtëzakonisht mobilizues: "Të gjithë në miting protestues!". Që në fjalët e para, dokumenti nuk lë hapësirë për pasivitet apo indiferencë. Ai është konceptuar si një apel i drejtpërdrejtë drejtuar ndërgjegjes kombëtare të çdo shqiptari në mërgim, duke i ftuar ata të lënë mënjanë dallimet...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (41)

Në mesin e dokumenteve që ruheshin në atë zarf ndodheshin edhe materiale të tjera me një peshë të veçantë historike, të cilat dëshmojnë jo vetëm për dramën që po përjetonte populli shqiptar nën regjimin jugosllav, por edhe për përpjekjet e organizuara të mërgatës shqiptare për ta bërë të njohur këtë realitet para opinioni...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (40)

Më tej, sipas dokumentit, në organogram ishin evidentuar edhe kujdestarët pa shirita, përkatësisht: Jahiri, Qamili, Syla dhe Daja (si rezervë). Dokumentet organizative të demonstratave të shqiptarëve në mërgatë zbulojnë se çdo hallkë e organizimit ishte menduar me kujdes dhe se çdo pjesëmarrës kishte një rol të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (39)

Demonstratat e pranverës së vitit 1981, parullën “Kosova-Republikë”e shndërruan në kërkesën bosht dhe kryesore të artikulimit politik shqiptar. Kjo parulla u bë simboli më i njohur i asaj periudhe, ndërsa në mërgatë ajo u përkthye në gjuhët e vendeve perëndimore, përfshirë gjermanishten, me qëllim që mesazhi të kuptohej...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (38)

Në mesin e dokumenteve arkivore që pata mundësinë të shqyrtoj, gjeta edhe një material me vlerë të veçantë historike. Bëhej fjalë për tekstet e parullave të hartuara në gjuhën gjermane, të cilat ishin planifikuar të shpaloseshin gjatë marshimit protestues. Në pamje të parë, ato mund të duken vetëm si slogane të përkthyera në...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (37)

Në mesin e një morie dokumentesh, procesverbalesh, korrespondencash dhe materialesh të ndryshme që hedhin dritë mbi veprimtarinë e lëvizjes kombëtare shqiptare, më ra në dorë edhe një fletë e veçantë, në dukje e thjeshtë, por me një vlerë të jashtëzakonshme historike. Nuk ishte një deklaratë politike, as një trakt ideologjik dhe as një raport...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (36)

Pas thirrjes “Rroftë Kosova e lirë!”, e cila përfaqësonte idealin më të lartë politik dhe kombëtar të shqiptarëve të asaj kohe, parulla vazhdonte me një tjetër mesazh të shkruar me shkronja të mëdha e të dukshme, sikur të dëshironte të vuloste përfundimisht frymën e saj mobilizuese...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (35)

Siç e kam theksuar edhe më parë, demonstratat dhe tubimet e mërgatës shqiptare nuk ishin thjesht grumbullime protestuese, por shndërroheshin në skena të gjalla të ndërgjegjësimit kombëtar. Në çdo manifestim, krahas thirrjeve dhe fjalimeve, shpërndaheshin trakte, ngriheshin pankarta dhe mbaheshin parulla që pasqyronin...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (34)

Si dokument historik, kjo pjesë e protestës nuk duhet parë vetëm si një deklaratë politike e momentit, por edhe si një dëshmi e mendimit politik të një segmenti të lëvizjes ilegale shqiptare në fillim të viteve tetëdhjetë. Ajo pasqyron aspiratat, perceptimet dhe strategjitë që qarkullonin në mesin e veprimtarëve të kohës, të cilët...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (33)

Duke shfletuar me kujdes dokumentet e ruajtura në një zarf të vjetër, të zverdhur nga koha dhe pesha e viteve, hasa në një material me rëndësi të veçantë historike. Mes faqeve të mbushura me gjurmë të së kaluarës, gjeta një dokument të titulluar “Protestë”, i cili përfaqësonte jo vetëm një tekst të shkruar, por edhe një dëshmi të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (32)

Një element i rëndësishëm i kësaj pjese të “Kushtrimit” është përpjekja për ta paraqitur demonstratën si zërin e atyre që nuk mund të flasin vetë. Demonstruesit nuk paraqiten si individë që mbrojnë interesat personale, por si përfaqësues të një populli të tërë që kërkon rikthimin e të drejtave të mohuara. Në këtë kuptim...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (31)

Pas përfundimit të komunikatës, e cila në mënyrë të strukturuar paraqiste programin politik, organizimin dhe qëndrimet e Lëvizjes për Republikën Shqiptare në Jugosllavi, dokumenti vazhdonte me një tekst tjetër, krejtësisht të ndryshëm në frymë, në stil dhe në mënyrën e komunikimit me lexuesin. Në dy faqet pasuese...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (28)

Në mesin e një morie dokumentesh ilegale që kisha gjetur në zarfin e ruajtur nga vitet, më ra në dorë një material që tërhoqi menjëherë vëmendjen time. Ai përbëhej nga katër faqe të daktilografuara dhe ndryshonte dukshëm nga dokumentet e tjera që zakonisht qarkullonin në rrethet ilegale. Nuk ishte një trakt i zakonshëm...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (17)

Dhimbja për ta ishte e thellë, sepse ata ishin pjesë e një brezi që jetonte mes mallit për atdheun dhe shpresës për liri. Dhe kur ranë, dukej sikur një copë e shpirtit shqiptar u rrëzua bashkë me ta. Por edhe në vdekje, ata mbetën simbol i lidhjes së fortë mes Kosovës dhe mërgatës — një lidhje që nuk mund ta këpuste as dhuna, as frika dhe as vrasjet politike...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (16)

Në përvjetorin e demonstratave studentore, atyre ditëve të zjarrta që një vit më parë kishin tronditur themelet e heshtjes së imponuar në Kosovë, zemra e mërgatës shqiptare rrihte me të njëjtin ritëm dhimbjeje dhe krenarie si zemra e atdheut të robëruar. Larg vendlindjes, në qytetet e huaja të Evropës, shqiptarët e mërguar nuk mund të gjenin qetësi. Netët e tyre ishin të mbushura me ankth, ndërsa mendimet...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (15)

E megjithatë, përkundër gjithë kësaj dhune dhe errësire, populli shqiptar nuk e humbi besimin. Në shpirtin e tij mbeti e ndezur një dritë që nuk mund ta shuanin as burgjet, as kërcënimet, as frika. Rinia shqiptare vazhdoi të qëndrojë krenare, me ballin lart dhe me një vendosmëri që buronte nga bindja se liria është më e fortë se shtypja. Ata e dinin se dinjiteti nuk falet nga pushtetet, por...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (14)

Që në fillim të veprimtarisë së saj patriotike, mërgata shqiptare nuk u mjaftua vetëm me shpërndarjen e trakteve dhe thirrjeve në gjuhën shqipe, të cilat synonin të zgjonin ndërgjegjen kombëtare të bashkatdhetarëve të shpërndarë nëpër botë. Ajo e kuptonte se drama e Kosovës nuk mund të mbetej e mbyllur vetëm brenda rrethit shqiptar, dhimbja dhe kërkesa për liri duhej të dëgjoheshin edhe nga popujt e tjerë...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (13)

Qëllimi i këtyre demonstratave nuk paraqitej vetëm si revoltë politike, por si mision moral për ta informuar opinionin ndërkombëtar mbi atë që po ndodhte në Kosovë. Trakti kërkonte që populli gjerman dhe bota perëndimore të mësonin për “masakrat fashiste” të regjimit titist të Beogradit dhe të bashkëpunëtorëve të tij në...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (12)

Ai theksonte se përkundër gjithë asaj dhune, heroizmi i radhëve patriotiko-revolucionare shkëlqeu qartë dhe u bë i dukshëm për të gjithë. Ishte heroizmi i njerëzve të zakonshëm — studentëve, vajzave, djemve dhe punëtorëve — që dilnin në rrugë jo me armë, por me guximin për të kërkuar të drejtën e tyre. Në këtë përshkrim, demonstratat e vitit 1981...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (11)

Në mesin e atyre trakteve të fshehta, të renditura me kujdes brenda zarfit sikur copëza të një ndërgjegjeje të plagosur kombëtare, gjendej edhe thirrja e fuqishme me titullin kumbues: “Të gjithë në miting protestues!”. Ai trakt nuk ishte thjesht një copë letër e shtypur fshehurazi në errësirën e kohës, ai ishte një britmë kolektive...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (6)

Është mjaft domethënëse dhe njëkohësisht prekëse se, mes gjithë atyre shkrimeve, trakteve dhe dokumenteve të zverdhura nga koha, gjeta edhe një trakt tjetër të shpërndarë nga Lëvizja për Republikën Shqiptare në Jugosllavi. Ai trakt mbante mbi vete jo vetëm frymën politike të kohës, por edhe dhimbjen e heshtur të...

Sabile Basha: Anatomia e krizës dhe demonstratat e 1981-it si artikulim i kërkesave kombëtare (14)

Në përmbyllje të broshurës, autori përpiqet ta vendosë të gjithë argumentimin e mëparshëm në një kornizë të përmbledhur, duke i radhitur në mënyrë të shkurtër arsyet, shkaqet dhe pasojat e zhvillimit të dobët ekonomik të Kosovës. Në thelb, përfundimi e shtrin tezën se prapambetja ekonomike nuk ishte një gjendje...

Në Fokus