Albert Zholi: Çelik Petriti dhe Fitim Çaushi - Qeveria shqiptare po shmang një problem me rëndësi mbarëkombëtare

Protesta e studentëve shqiptarë në Maqedoninë e Veriut për respektimin e të drejtave të tyre gjuhësore. Ja si shprehen Çelik Petriti dhe Fitim Çaushi:

- Qeveria shqiptare po fokusohet në prioritetet e brendshme dhe për turp, po shmang këtë problem me rëndësi mbarëkombëtare

- Nëse kjo do të ndodhte me pakicat maqedonase në Shqipëri qeveria Maqedonase nuk do të heshtëte.

- Qeveria jonë, qeveri frikacake ka frikë se mund të hapi debate të ndërlikuara në arenën ndërkombëtare.

- Studentët nuk kërkojnë një të drejtë të re, por zbatimin e një të drejte ekzistuese.

-Pankartat "Shqipja nuk negociohet" dhe "Respekto ligjin për gjuhët" janë më shumë se slogane – ato janë një akuzë direkte.

- Fakti që një e drejtë kërkohet me protesta tregon mungesë funksionimi të shtetit.

- Qeveria shqiptare ka zgjedhur të veprojë përmes kanaleve diplomatike dhe jo me deklarata publike.

Intervistoi: Albert Z. ZHOLI

Studentët shqiptarë nga disa qytete të Maqedonisë së Veriut janë ngritur në protestë në Shkup ditët e fundit, duke kërkuar respektimin e të drejtave të tyre gjuhësore dhe barazi në sistemin arsimor dhe profesional. Studentët theksojnë se, megjithëse gjuha shqipe është zyrtare dhe e garantuar me ligj, provimi që u hap rrugën profesioneve si avokat, gjyqtar, apo prokuror zhvillohet kryesisht në maqedonisht, duke krijuar pabarazi dhe pengesa reale për ta. Me pankarta si "Shqipja nuk negociohet" dhe "Respekto ligjin për gjuhët", ata kërkuan: zhvillimin e provimit në gjuhën shqipe, zbatim të plotë të ligjit për gjuhët, fund të diskriminimit institucional. Për më tepër në datën 9 Prill një përplasje e fortë mes partive shqiptare, në pushtet dhe në opozitë, ka ndodhur në seancën e fundit të kuvendit në Maqedoni të Veriut. Shkak është bërë pikërisht protesta e studentëve për përdorimin e gjuhës shqipe dhe protesta e studentëve që kërkojnë që provimi i jurisprudencës të bëhet edhe në shqip. Rina Ajdari, deputete e BDI, u shpreh: "Kur një e drejtë që është e shkruar në ligj kërkohet në rrugë, atëherë problemi nuk është te studentët, problemi është te institucionet, problemi është te ju. Dhe këtë radhë institucionet nga kjo qeveri pa legjitimitet etnik, e ju si përfaqësues shqiptar është dashur me kohë të merrni përgjegjësi nëse ju cënohen të drejtat e shqiptarëve në vend. Në fund të fundit çfarë kuptimi ka përfaqësimi politik, nëse qytetarët ende duhet të dalin në protestë për të drejtat e tyre elementare". Bekim Sali, zëvendëskryeministër i RMV-së, deklaroi:"Për informimin tuaj dhe të opinionit, studentët kanë qenë të pranuar nga unë, ditën e parë kur kanë marrë iniciativën me nënshkrimet dhe shqetësimi i tyre është dëgjuar dhe në mënyrë institucionale jemi përgjigj dhe kemi marrë masat e duhura për ta zgjidh atë problem dhe ai problem do të zgjidhet. Studentët shqiptarë do ta japin provimin e jurisprudencës në gjuhën shqipe".  -Por si qëndron e vërteta rreth këtij problemi?  Pse ky qëndrim i qeverisë së Maqedonisë së Veriut? Po qeveria shqiptare pse hesht?Ja si shprehen Çelik Petriti dhe Fitim Çaushi:

Çelik Petriti-shkrimtar

Pse shpërtheu debati për gjuhën shqipe në Maqedoninë e Veriut?

Protesta e studentëve shqiptarë në Shkup nuk është një reagim i rastësishëm, por një sinjal i qartë i një problemi të mbartur prej kohësh: hendeku mes ligjit dhe zbatimit të tij në praktikë. Edhe pse gjuha shqipe është e garantuar si gjuhë zyrtare në Maqedonia e Veriut, studentët pretendojnë se në sektorë kyç – si ai i drejtësisë – ajo mbetet e përjashtuar. Provimi i jurisprudencës, që hap rrugën për profesione si avokat, gjyqtar apo prokuror, zhvillohet kryesisht në maqedonisht. Kjo, sipas tyre, krijon një pabarazi reale dhe cënon konkurrencën e ndershme. Ligji ekziston, por a zbatohet? Në thelb të protestës qëndron pikërisht kjo pyetje. Studentët nuk kërkojnë një të drejtë të re, por zbatimin e një të drejte ekzistuese: përdorimin e gjuhës shqipe në institucionet shtetërore dhe në proceset , që lidhen me karrierën e tyre profesionale. Pankartat "Shqipja nuk negociohet" dhe "Respekto ligjin për gjuhët" janë më shumë se slogane – ato janë një akuzë direkte ndaj institucioneve për moszbatim dhe neglizhencë.

Përplasja politike: përgjegjësi apo retorikë?

Debati u zhvendos shpejt nga rruga në parlament. Në seancën e fundit të kuvendit në Maqedonia e Veriut, përplasja mes partive shqiptare në pushtet dhe opozitë nxori në pah një tjetër dimension të krizës: përdorimin politik të çështjes së gjuhës. Deputetja Rina Ajdari (BDI) e artikuloi problemin si dështim institucional, duke theksuar se fakti që një e drejtë kërkohet me protesta tregon mungesë funksionimi të shtetit. Ajo ngriti pikëpyetje mbi rolin e përfaqësimit politik shqiptar në qeveri. Nga ana tjetër, zëvendëskryeministri Bekim Sali u përpoq të qetësonte situatën, duke deklaruar se institucionet kanë reaguar dhe se problemi është në proces zgjidhjeje, madje duke premtuar se provimi do të zhvillohet edhe në shqip. Ky dualizëm – protestë në rrugë dhe premtime në institucione – lidhet me disa faktorë: Presioni publik: Reagimi i studentëve detyron institucionet të veprojnë më shpejt dhe të japin përgjigje konkrete.  Çështjet e gjuhës janë shumë të ndjeshme dhe ndikojnë drejtpërdrejt në elektoratin shqiptar. Zbatim selektiv i ligjit: Edhe kur ekzistojnë ligje progresive, mungesa e mekanizmave të fortë të zbatimit krijon boshllëqe që prodhojnë pakënaqësi. Gara politike mes partive shqiptare: Secila palë përpiqet të paraqitet si mbrojtësja më e fortë e të drejtave kombëtare. Premtimi për zhvillimin e provimit në gjuhën shqipe mund të shuajë përkohësisht tensionet, por thelbi i problemit mbetet: a do të zbatohet ligji në mënyrë të qëndrueshme dhe të barabartë? Nëse jo, protesta e sotme mund të jetë vetëm fillimi i një cikli të ri reagimesh qytetare. Sepse, siç treguan studentët në Shkup, kur e drejta nuk garantohen në institucione, ajo kërkohet në rrugë. Ndrësa Qeveria jonë për turp, po tregohet qeveri frikacake ka frikë se mund të hapi debate të ndërlikuara në arenën ndërkombëtare.

-Fitim Çaushi-shkrimtar

Heshtja e Qeverisë të Shqipërisë ndaj çështjes së studentëve shqiptarë në Maqedonin e Veriut nuk është thjesht neglizhencë e momentit, por pjesë e një qasjeje më të gjerë diplomatike dhe politike. Pse kjo heshtje? Mos vallë Parimi i mosndërhyrjes. Por ka një kufi. Në marrëdhëniet ndërkombëtare, shtetet shmangin komentet direkte mbi çështje të brendshme të një vendi tjetër, por jo kur shteti Maedonas vepron me dy standarte. Tirana zyrtare përpiqet të mos perceptohet si faktor presioni mbi Shkupin, sidomos për tema të ndjeshme etnike si gjuha, por edhe të heshtë është e dëmshme. Maqedonia e Veriut është një shtet me balanca të brishta ndëretnike. Çdo reagim i fortë nga Shqipëria mund të interpretohet si ndërhyrje dhe të përdoret nga qarqe nacionaliste për tensionim të situatës, por ka rrugë e forma që shteti ynë të ndërhyjë. Shpesh, qeveritë zgjedhin të veprojnë përmes kanaleve diplomatike dhe jo me deklarata publike. Mund të ketë komunikime të brendshme që nuk bëhen publike për të shmangur përshkallëzimin. Qeveritë, përfshirë atë të Shqipëria, shpesh fokusohen në prioritetet e brendshme dhe shmangin temat që mund të hapin debate të ndërlikuara në arenën ndërkombëtare. Por në fakt duhet të ketë një reagim të ashpër. Nëse kjo do të ndodhte me pakicat maqedonase në Shqipëri qeveria Maqedonase nuk do të heshtëte!