Isuf B. Bajrami: Kriza institucionale dhe zgjedhja e Presidentit të Republikës së Kosovës: Analizë kritike dhe perspektiva juridiko-politike

Kriza institucionale dhe zgjedhja e Presidentit të Republikës së Kosovës: Analizë kritike dhe perspektiva juridiko-politike

Nga Isuf B. Bajrami

Ne Kosovë po ndodh ajo që s'duhet të ndodhte kurrë: paaftësia për të zgjedhur Presidentin e Republikës, një fenomen që nxjerr në pah dobësitë e funksionimit institucional dhe përgjegjësisë politike.

1. Paaftësia politike dhe bojkotimi i deputetëve

• Opozita, e përbuzur nga populli i Kosovës, kërkon hakmarrje primitive duke mos nxjerrë një figurë alternative dhe me mosprezencë në sallën e Kuvendit, duke treguar papërgjegjshmëri totale politike e kombëtare. Ky veprim cenon funksionimin ligjor të institucionit, pasi Neni 83 i Kushtetutës së Kosovës përcakton se zgjedhja e Presidentit kërkon dy raunde me shumicë të dy të tretave dhe një raund të tretë me shumicë të thjeshtë[1]. Vendimet e Gjykatës Kushtetuese të Kosovës (GJK nr. 03/11, 2011; KI 63/20, 2020) konfirmojnë se bojkotet nuk mund të pengojnë vazhdimin e procedurës[2].

• Mazhoranca, e paaftë për të tejkaluar qejfmbetjet dhe për të koordinuar procedurat, e la çështjen për minutat e fundit, duke dëshmuar mungesë përgatitjeje dhe papërshtatshmëri për të finalizuar fitoren e saj spektakolare në zgjedhjet e fundit.

• Vjosa Osmani, e "dehur" nga arritjet në mandatin e saj të parë, nuk arriti të ndërtojë ura bashkëpunimi as me mazhorancën dhe as me opozitën. Edhe kur u përball me mungesë mbështetjeje, ajo insistoi të kandidonte për një mandat të dytë, padyshim të merituar, por pa llogaritur labirinthet dhe amoralitetin e politikës.

• Në këto kushte, në mënyrë krejt amatoreske, vetëm disa orë para votimit, kur kupton se nuk do të zgjidhet në krye të shtetit, ajo kërkon ndryshime kushtetuese ku të sanksionohet zgjedhja e Presidentit nga populli — ide pozitive, por e lansuar në kohën më të papërshtatshme të mundshme. Rezultati, sigurisht, ishte i ditur: refuzim i menjëhershëm i favorizuar edhe nga momenti i kësaj kërkese.

2. Problemet strukturore: Pakoja e Ahtisarit dhe roli i pakicës

Implementimi i Pakos së Ahtisarit është i vjetëruar, sidomos për rolin bllokues të 2% të pakicës serbe, e cila i jep ndikim Beogradit mbi proceset shtetformuese. Vendimet e Gjykatës Kushtetuese dhe rekomandimet e Komisionit të Venecias sugjerojnë rregullimin e rolit të pakicës për të shmangur pengimet artificiale, duke ruajtur të drejtat e pakicave, por pa lejuar shfrytëzimin e tyre për bllokime politike[3].

3. Pasojat e krizës dhe zgjedhjeve të parakohshme

• Pashmangshmërisht, Kosova do të shkojë në zgjedhje të parakohshme, duke shkaktuar lodhje elektorale, destabilizim politik dhe dëme ekonomike të konsiderueshme.

• Rezultatet e ardhshme nuk pritet të ndryshojnë rrënjësisht arkitekturën politike, duke e futur vendin në një cikël të vështirë zgjedhor, ku shmangia e bllokimeve do të kërkojë mekanizma ligjorë të fortë dhe vullnet politik.

4. Ide alternative juridiko-politike

Kriza aktuale institucionale tregon se bojkotimi i deputetëve dhe mungesa e koordinimit politik mund të çojnë në bllokim të zgjedhjes së Presidentit, duke rrezikuar funksionimin normal të shtetit. Bazuar në Kushtetutën e Republikës së Kosovës, Rregulloren e Punës së Kuvendit dhe vendimet e Gjykatës Kushtetuese, mund të propozohen mekanizma konkretë juridiko-politikë:

4.1 Përdorimi i shumicës së thjeshtë në raundin e tretë

Sipas Nenit 83 të Kushtetutës së Kosovës, zgjedhja e Presidentit kërkon shumicë të dy të tretave në dy raunde të para dhe shumicë të thjeshtë në raundin e tretë[1]. Vendimet e Gjykatës Kushtetuese (GJK nr. 03/11, 2011; KI 63/20, 2020) konfirmojnë se mungesa e pjesëmarrjes së plotë të deputetëve për shkak të bojkotit nuk mund të pengojë procedurën[2].

Propozim konkret: Kuvendi duhet të procedojë me votimin në raundin e tretë edhe në rastet kur opozita bojkoton, duke përdorur shumicën e thjeshtë të deputetëve të pranishëm.

4.2 Mekanizmat ndërkombëtarë për lehtësim dhe monitorim

Komisioni i Venecias dhe praktika ndërkombëtare sugjerojnë përdorimin e misioneve ndërkombëtare për ndërmjetësim në rast bllokimi institucional[3].

Propozim konkret: Angazhimi i një misioni ndërkombëtar të monitorimit për të garantuar pjesëmarrjen e opozitës, të harmonizuar me Kushtetutën dhe sovranitetin e vendit, duke ndihmuar në respektimin e procedurave dhe parandalimin e bllokimeve.

4.3 Rregullimi i rolit të pakicës dhe eliminimi i bllokimit të qëllimshëm

Pakica serbe ka mundësinë e bllokimit në kuadër të Pakos së Ahtisarit. Vendimet e GJK-së dhe rekomandimet ndërkombëtare sugjerojnë kufizimin e këtij ndikimi bllokues.

Propozim konkret: Amendimi i ligjit dhe rregullorës së Kuvendit për të sanksionuar që votat e pakicës të respektohen pa mundësi bllokimi të qëllimshëm. Kjo mund të përfshihet në Nenin 40-50 të Rregullores së Punës së Kuvendit, që rregullon procedurat e seancave dhe të votimit[4].

4.4 Afate dhe procedura të qarta për votimin e Presidentit

Rregullorja e Kuvendit përcakton afate ligjore për nominimin e kandidatëve, mbajtjen e seancave dhe raportimin e rezultateve.

Propozim konkret:

• Publikimi i afateve për nominim të paktën 30 ditë përpara seancës;

• Caktimi i datave të detajuara për raundet e votimit;

• Raportim i detajuar i rezultateve në kohë reale për të shmangur manipulimet dhe presionin politik.

4.5 Zgjedhja e drejtpërdrejtë e Presidentit si alternativë afatgjatë

Ekspertët ndërkombëtarë rekomandojnë zgjedhjen e drejtpërdrejtë të Presidentit nga qytetarët për të shmangur ndikimin e bllokimeve parlamentare[5].

Propozim konkret: Procedura të institucionalizohet përmes amendimeve kushtetuese, duke respektuar parimet e demokracisë përfaqësuese dhe standardet ndërkombëtare të zgjedhjeve.

5. Përfitimet juridiko-politike

• Siguron funksionim të pandërprerë të Kuvendit dhe institucioneve;

• Parandalon bllokimet artificiale dhe manipulimet politike;

• Rrit legjitimitetin institucional dhe besimin e qytetarëve;

• Përputhet me Kushtetutën, rregulloren e Kuvendit dhe standardet ndërkombëtare;

• Mban të balancuar të drejtat e pakicave dhe shumicën demokratike.

6. Përfundim

Megjithëse Kosova ka pasur mundësi për të rikonfirmuar Vjosa Osmanin si Presidente, kombinimi i bojkotit të opozitës, papërgatitjes së mazhorancës dhe dobësive strukturore të Pakos së Ahtisarit ka shkaktuar një krizë që dëmton funksionimin institucional, legjitimitetin demokratik dhe stabilitetin ekonomik.

Implementimi i ideve alternative juridiko-politike – përfshirë përdorimin e shumicës së thjeshtë, mekanizmat ndërkombëtarë të dialogut, rregullimin e rolit të pakicës, vendosjen e procedurave të qarta dhe zgjedhjen direkte të Presidentit si alternativë afatgjatë – mund të sigurojë funksionim të qëndrueshëm të institucioneve, respekt për ligjin dhe stabilitet politik. Në fund të fundit, qëndrimi i vendosur, legjitimiteti institucional dhe respektimi i Kushtetutës janë kriteret kryesore për një President të Republikës së Kosovës.

Fusnota ;

[1] Kushtetuta e Republikës së Kosovës, Neni 83, "Zgjedhja e Presidentit të Republikës".

[2] Gjykata Kushtetuese e Kosovës, Vendimet GJK nr. 03/11, 2011 dhe KI 63/20, 2020.

[3] Komisioni i Venecias, Opinion mbi Pakon e Ahtisarit dhe procesin zgjedhor, 2008.

[4] Rregullorja e Punës së Kuvendit të Republikës së Kosovës, Nenet 40–50, procedurat e votimit dhe pjesëmarrjes së deputetëve.

[5] Komisioni i Venecias, Sugjerime për amendamente kushtetuese mbi zgjedhjen direkte të Presidentit, 2020.

Vendi i Lekës: 08.03.2026