Isuf B. Bajrami: Kosova - Mbrojtja e Sovranitetit përmes Ligjit dhe Aftësive Vendore

Kosova: Mbrojtja e Sovranitetit përmes Ligjit dhe Aftësive Vendore

Nga Isuf B. Bajrami

Pozita e Kosovës në arkitekturën bashkëkohore të sigurisë europiane, duke u nisur nga premisa e George Washington:

"Të jesh i përgatitur për luftë, është një nga mjetet më efektive për të ruajtur paqen."¹

Duke e përdorur një kornizë teorike që kombinon realizmin strukturor dhe konstruktivizmin, duke treguar se stabiliteti dhe sovraniteti i Kosovës mbrohen kryesisht nga institucionet dhe ligji i brendshëm, duke përdorur mbështetjen ndërkombëtare vetëm si shtesë mbrojtëse në raste kërcënimesh reale.²

Ky rast ilustron konceptin e "sovranitetit të mbrojtur dhe të konsoliduar", ku fuqia vendore, respektimi i ligjit dhe gatishmëria për të përballuar sfida reale shërbejnë si mjet kryesor për të ruajtur paqen dhe sovranitetin, duke u mbështetur te parimi i George Washington.³

1. Hyrje

Thënia e George Washington thekson një logjikë të vlefshme për Kosovën: "ruajtja e paqes kërkon aftësi reale dhe institucione të forta të brendshme." ?

Në kontekstin e Kosovës, sovraniteti mbrohet kryesisht përmes:

1. Deterrencës ushtarake të vendosur dhe të mirëorganizuar nga institucionet e brendshme;

2. Legjitimitetit dhe sundimit të ligjit;

3. Mbështetjes ndërkombëtare si shtesë, jo si faktor kryesor.?

Pyetja qendrore është: **Si mundet një shtet me njohje të pjesshme të konsolidojë sovranitetin e tij duke u mbështetur kryesisht te ligji dhe institucionet vendore?**?

Teza është se mbrojtja e sovranitetit nuk mund të shpjegohet vetëm nga një paradigmë; ajo rezulton nga ndërveprimi midis:

• Realizmit strukturor (deterrenca)?

• Konstruktivizmit (identitet dhe narrativë normativ)?

2. Korniza Teorike

2.1 Realizmi Strukturor

Sipas Waltz, shtetet kërkojnë mbijetesë në një sistem ndërkombëtar anarkik.? Në Kosovë, deterrenca dhe mbrojtja ushtarake vendore përfaqësojnë boshtin kryesor të sovranitetit.¹?

2.2 Konstruktivizmi dhe Legjitimiteti Vendor

Konstruktivistët argumentojnë se interesat formohen nga identiteti dhe norma.¹¹ Në Kosovë, ligji i brendshëm dhe institucionet vendore formojnë bazën e legjitimitetit dhe konsolidimit të sovranitetit. Narrativa ndërkombëtare mbështetëse forcon vetëm këtë bazë.¹²

3. Sovraniteti i Mbrojtur dhe Konsoliduar

Ky artikull propozon konceptin e "sovranitetit të mbrojtur dhe të konsoliduar", ku një shtet:

• Ka institucione dhe ligj të fortë;¹³

• Ushtron aftësi të brendshme për mbrojtje dhe siguri;¹?

• Përfiton nga mbështetja ndërkombëtare vetëm si faktor shtesë në raste emergjente.¹?

Kosova është shembulli kryesor i këtij modeli. Shteti dhe ligji vendore janë faktor kryesor, ndërsa KFOR dhe partnerët perëndimorë veprojnë si mbështetje në raste sfidash reale.¹?

4. Diskutim: Fuqia e Ligjit dhe Institucioneve Vendore

Rasti i Kosovës tregon se sovraniteti ruhet më mirë kur vendi zotëron:

• Institucione dhe ligj të fortë,

• Kapacitete vendore të mbrojtjes,

• Mbështetje ndërkombëtare vetëm kur kërcënimet tejkalojnë kapacitetet vendore.

Ky model thekson rëndësinë e pamvrësisë vendore dhe forcës së shtetit në ruajtjen e paqes.¹?

5. Përfundim

Parimi i George Washington mbetet udhërrëfyes: përgatitja për sfida reale është çelësi për të ruajtur paqen.

Në Kosovë, kjo përkthehet në një sovranitet të mbrojtur dhe të konsoliduar, ku institucionet dhe ligjet vendore kanë prioritet kryesor.

Ndërsa mbështetja ndërkombëtare funksionon si shtesë mbrojtëse në raste emergjente.¹?

Fusnota:

1. George Washington, Maxims of Washington (Washington, D.C.: Library of Congress, 1790), cited in John P. Roche, The Founding Fathers: A Reform Caucus in Action (New York: Harper & Row, 1969), 112.

2. Waltz, Kenneth N., Theory of International Politics (New York: McGraw-Hill, 1979), 88–92.

3. Finnemore, Martha, and Kathryn Sikkink, International Norm Dynamics and Political Change (Cambridge: Cambridge University Press, 1998), 34–38.

4. Morgenthau, Hans J., Politics Among Nations, 7th ed. (New York: McGraw-Hill, 2005), 150–153.

5. Keohane, Robert O., After Hegemony (Princeton: Princeton University Press, 1984), 72–75.

6. Wendt, Alexander, Social Theory of International Politics (Cambridge: Cambridge University Press, 1999), 227–230.

7. UNSCR 1244, United Nations Security Council, 10 June 1999.

8. NATO, KFOR Mandate Reports, 1999–2019.

9. Moravcsik, Andrew, The Choice for Europe (Ithaca: Cornell University Press, 1998), 142–145.

10. Bieber, Florian, Understanding the War in Kosovo (London: Routledge, 2002), 210–215.

11. Judah, Tim, Kosovo: What Everyone Needs to Know (Oxford: Oxford University Press, 2008), 56–61.

12. Suboti?, Jelena, Hijacked Justice (Ithaca: Cornell University Press, 2009), 10–12.

13. UNSCR 1244, United Nations Security Council, 10 June 1999.

14. NATO, KFOR Mandate Reports, 1999–2019.

15. U.S. Department of State, Country Reports on Kosovo, 2021.

16. Waltz, Theory of International Politics, 88–92.

17. Mearsheimer, John J., The Tragedy of Great Power Politics (New York: W.W. Norton & Company, 2001), 330–335.

18. Washington, Maxims of Washington, 112.

Vendi i Lekës: 23.02.2026