Fahri Xharra: Pse nuk kishte albanofobi serbe para shekullit 19-të?

Pse nuk kishte albanofobi serbe para shekullit 19-të?

Shkruan Fahri Xharra

Albanofobia fillon në gjysmën e dytë të shekullit XIX sepse deri atëherë nuk kishte shtet serb të konsoliduar dhe as projekt shtetëror serb për zgjerim territorial.

Para shek. XIX, hapësirat e Kosovës, Maqedonisë Perëndimore dhe veriut të Shqipërisë ishin pjesë e Perandorisë Osmane dhe shqiptarët ishin popullsi autoktone dhe shumicë në shumë prej tyre.

Me krijimin e Principatës së Serbisë dhe sidomos pas vitit 1878, Serbia filloi të synojë territore të banuara nga shqiptarë.

Për ta justifikuar këtë zgjerim, u ndërtua një propagandë politike dhe kulturore që i paraqiste shqiptarët si "të huaj", "dhunues" apo "pengesë historike".

Pra, albanofobia nuk lind nga bashkëjetesa e hershme, por nga nevoja politike për ta zhdukur ose larguar popullsinë shqiptare nga territoret e synuara.

Me një fjali të fortë përmbyllëse:

Albanofobia nuk është trashëgimi e lashtë, por produkt i nacionalizmit serb të shekullit XIX, i lindur bashkë me projektin shtetëror serb.

Nga Toplica në Kosovë (1878–1912): vazhdimësia e modelit albanofob

Dëbimet dhe spastrimi etnik i shqiptarëve nga Toplica në vitet 1877–1878 nuk përbëjnë një episod të izoluar, por shënojnë fillimin e një modeli politik dhe ideologjik që më pas u aplikua në mënyrë të qëndrueshme në Kosovë.

Pas Kongresit të Berlinit (1878), Kosova u shndërrua në objektivin kryesor të politikës ekspansioniste serbe, si në planin diplomatik ashtu edhe në atë ideologjik. Ndryshe nga Toplica, ku Serbia kishte sovranitet të drejtpërdrejtë, në Kosovë kjo politikë u zhvillua fillimisht përmes propagandës, presionit ndërkombëtar dhe veprimtarisë së strukturave paraushtarake.

Diskursi i përdorur ndaj shqiptarëve në Kosovë ishte thelbësisht i njëjtë me atë të përdorur në Toplicë: shqiptarët paraqiteshin si element i dhunshëm, i prapambetur dhe i papajtueshëm me rendin shtetëror serb. Në këtë mënyrë, albanofobia shërbeu si bazë ideologjike për justifikimin e ndërhyrjeve të ardhshme politike dhe ushtarake. Autorë dhe intelektualë serbë e përshkruan popullsinë shqiptare të Kosovës si "uzurpatore" dhe "të ardhur", duke mohuar karakterin e saj autokton dhe duke ndërtuar një narrativë historike të rreme për legjitimimin e pretendimeve territoriale.

Në periudhën 1878–1912, Kosova u trajtua si faza e dytë e projektit të zbatuar fillimisht në Toplicë: fillimisht delegjitimim historik dhe kulturor, më pas presion demografik dhe dhunë strukturore, e në fund ndërhyrje ushtarake. Ky proces kulmoi me pushtimin e Kosovës gjatë Luftërave Ballkanike të vitit 1912, kur praktikat e spastrimit etnik, të njohura tashmë nga përvoja e Toplicës, u aplikuan në një shkallë shumë më të gjerë ndaj popullsisë shqiptare.

Në këtë kuptim, Toplica dhe Kosova nuk përfaqësojnë dy raste të ndara, por dy faza të së njëjtës strategji shtetërore. Toplica shërbeu si laborator politik dhe demografik, ndërsa Kosova si hapësira kryesore e realizimit afatgjatë të projektit ekspansionist serb, të artikuluar që herët në Na?ertanije. Kështu, albanofobia duhet kuptuar si element strukturor i kësaj politike, dhe jo si reagim spontan ndaj realiteteve lokale.