Isuf B. Bajrami: Vështrim juridik dhe faktik mbi ICC-në, OKB-në dhe Këshillin e Evropës

VËSHTRIM JURIDIK DHE FAKTIK PËR ICC, OKB DHE KËSHILLIN E EVROPËS

Mbi Ngjarjet e natës së 3 dhe 4 shkurtit 2000 në Mitrovicën e Veriut

Nga Isuf  B. Bajrami

Abstrakt

Ky dokument paraqet një analizë të plotë juridike dhe faktike të ngjarjeve të natës së 3–4 shkurtit 2000 në veri të Mitrovicës,Kosovë,ku u kryen vrasje, plagosje,dëbim masiv dhe shkatërrim prone. Analiza synon të përdoret nga ICC, OKB dhe Këshilli i Evropës, me fokus në:

- përgjegjësinë e autorëve (forcat serbe dhe paramilitare),

- rolin dhe dështimin e KFOR-it francez dhe UNMIK-ut,

- spastrimin etnik dhe pasojat demografike,

- të drejtën e rikthimit të të dëbuarve,

- rekomandime për hetim dhe ndjekje penale.

I. Konteksti historik dhe juridik

Pas përfundimit të konfliktit në Kosovë në qershor 1999, UNMIK dhe KFOR morën përgjegjësinë për sigurinë dhe mbrojtjen e civilëve. Mandati përfshinte ruajtjen e paqes, mbrojtjen e civilëve dhe lehtësimin e rikthimit të të shpërngulurve.¹

Në veri të Mitrovicës vazhduan tensionet etnike dhe strukturat paralele të sigurisë, përfshirë forca paramilitare dhe elementë të strukturave shtetërore serbe.

II. Përshkrimi i ngjarjeve (3–4 shkurt 2000)

2.1 Operacioni i dhunës

Në natën ndërmjet 3 dhe 4 shkurtit 2000, formacioni i njohur si “Rojat e Urës” ndërmori një operacion të dhunshëm në veri të Mitrovicës, duke përdorur armë dhe terror kundër civilëve shqiptarë.² Operacioni raportohet të ketë qenë i udhëhequr nga struktura e Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë, përfshirë ish-komandantin Dragan Delibašiç dhe Oliver Ivanovi?.³

2.2 Viktimat

Në natën e 3–4 shkurtit 2000 u vranë: Nezir Voca, Shqipe Voca, Niman Sejdiu, Bashkim Rrukeci, Sebiha Abrashi, Selime Berisha, Muharrem Sokoli, Nderim Ajeti, Nerimane Xhaka dhe Remzije Canhasi.?

Në total:

- 10 civilë shqiptarë të vrarë;?

- rreth 25 të plagosur rëndë;?

- të paktën 93 të keqtrajtuar fizikisht;?

- rreth 12,000 të dëbuar me forcë nga veri në jug të Mitrovicës;?

- shtëpi të djegura dhe pronë e shkatërruar.?

III. Roli i KFOR-it francez dhe UNMIK-ut

3.1 Prania e KFOR-it francez

Raportimet publike dhe organizata të të drejtave të njeriut theksojnë se krimet u kryen në prani të ushtarëve francezë të KFOR-it dhe të policisë ndërkombëtare të UNMIK-ut.?

Kjo ngre çështje të rëndësishme juridike mbi:

- detyrimin për parandalim (ndalimin e dhunës ndaj civilëve),

- detyrimin për hetim,

- përgjegjësinë për dështim të mbrojtjes së civilëve.¹?

3.2 Dështimi i ndërhyrjes

Pavarësisht pranishmërisë, raportimet tregojnë se KFOR/UNMIK nuk ndërhynë në mënyrë efektive për të ndaluar vrasjet, plagosjet dhe dëbimin masiv.¹¹

IV. Forcat serbe dhe paramilitare

4.1 Përfshirja e MPB-së dhe “Rojave të Urës”

Operacioni është raportuar të jetë koordinuar nga MPB e Serbisë dhe nga forcat paramilitare “Rojat e Urës”.³ Kjo tregon një përfshirje shtetërore dhe komanduesi në dhunë.

4.2 Përgjegjësia individuale

Figura të përmendura në raportimet publike:

- Oliver Ivanovi? — i akuzuar dhe më vonë i dënuar për krime lufte nga Gjykata Themelore në Mitrovicë;¹²

- Dragan Delibašiç — ish-komandant i MPB-së, i përmendur si udhëheqës i operacionit;¹³

- dhe figura të tjera të përmendura në raporte publike.¹?

V. Spastrimi etnik dhe dëbimi masiv

5.1 Kualifikimi juridik

Dëbimi i dhunshëm i rreth 12,000 shqiptarëve dhe shkatërrimi i pronës përbën:

- krim kundër njerëzimit (dëbim, persekutim),

- krim lufte (dëbim i paligjshëm, shkatërrim i pronës civile),

- dhe elementë të spastrimit etnik.¹?

5.2 Jurisprudenca përkatëse

Kualifikimi mbështetet në:

- Konventën IV të Gjenevës (neni 49),¹?

- jurisprudencën e ICTY (p.sh. Prosecutor v Krstic) dhe ICC (p.sh. Katanga), ku dëbimi i paligjshëm konsiderohet krim kundër njerëzimit dhe krim lufte.¹?

VI. E drejta e rikthimit

6.1 Bazat ligjore ndërkombëtare

E drejta e rikthimit është e njohur në:

- Konventën IV të Gjenevës (neni 49),¹?

- Rezolutat e OKB (p.sh. Rezoluta 1244 e KS),¹?

- ECHR dhe jurisprudencën e GJEDNJ-së, për të drejtat e pronës dhe familjes.¹?

6.2 Shkeljet e të drejtës së rikthimit në Mitrovicë

Dëbimi i dhunshëm, shkatërrimi i pronës dhe frika e vazhdueshme kanë penguar rikthimin e të dëbuarve, duke shkelur:

- të drejtën për të mos u dëbuar,

- të drejtën për të rikthyer në pronën e tyre,

- të drejtën për jetesë të sigurt.²?

VII. Pasojat humanitare dhe demografike

7.1 Pasojat humanitare

Ngjarjet shkaktuan trauma psikologjike, shkatërrim të pronës, dhe shpërbërje të komuniteteve shqiptare.²¹

7.2 Pasojat demografike

Dëbimi masiv shkaktoi ndryshime demografike dhe tensione të vazhdueshme etnike, duke penguar rikthimin e banorëve dhe krijuar një ambient të paqëndrueshëm.²²

VIII. Rekomandime për ICC, OKB dhe Këshillin e Evropës

8.1 Për ICC

1. Hapje hetimi paraprak;

2. Vlerësim i jurisdiksionit dhe komplementaritetit;

3. Hetim i përgjegjësisë komanduese;

4. Mbrojtje e dëshmitarëve dhe dokumentim i provave.

8.2 Për OKB

1. Krijim i mekanizmit të pavarur hetimor;

2. Rishikim i rolit të KFOR/UNMIK;

3. Raportim në Këshillin e Sigurimit.

8.3 Për Këshillin e Evropës

1. Monitorim i zbatimit të të drejtave të viktimave;

2. Rekomandim për hetim të pavarur;

3. Angazhim i GJEDNJ-së nëse plotësohen kushtet e jurisdiksionit.

IX. Përfundim

Ngjarjet e 3–4 shkurtit 2000 në Mitrovicën e Veriut përbëjnë krime ndërkombëtare me elemente të spastrimit etnik, krimeve kundër njerëzimit dhe krimeve të luftës. Dëbimi i dhunshëm dhe shkatërrimi i pronës shkelin të drejtën e rikthimit. Ky dokument kërkon hetim dhe ndjekje penale nga ICC, OKB dhe Këshilli i Evropës, si dhe zbatim të të drejtave të rikthimit për viktimat.

Fusnota

1. UNSC Res 1244 (1999) UN Doc S/RES/1244 (10 June 1999).

2. Klankosova.tv, ‘25 vjet nga nata e tmerrit në veri të Mitrovicës, ku 10 shqiptarë u vranë nga “Rojat e Ures”’ (3 February 2025).

3. Lajmi.net, ‘25 vjet nga nata e tmerrit në veri të Mitrovicës’ (3 February 2025).

4. Klankosova.tv, ibid.

5. GazetaBlic.com (2 March 2025) raporton plagosjet.

6. GazetaExpress.com (2019) raporton keqtrajtimet.

7. Kosova.info, ‘Nata e tmerrit: 24 vite nga masakra e 3 dhe 4 shkurtit’ (4 February 2024).

8. Klankosova.tv, ibid.

9. Syri.net, ‘Masakra në veri e kryer në prani të KFOR-it dhe UNMIK-ut’ (3 February 2019).

10. Ibid.

11. Amnesty International, Mitrovica Report (2000) për reagimin e KFOR/UNMIK.

12. Gjykata Themelore në Mitrovicë, Aktgjykim ndaj Oliver Ivanovi? (2014).

13. BalkanAcademia.com (2025) për përfshirjen e Delibašiçit.

14. BalkanAcademia.com (2025) për emra të tjerë të përfshirë.

15. Geneva Convention (IV) relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War (adopted 12 August 1949, entered into force 21 October 1950) 75 UNTS 287.

16. ICTY, Prosecutor v Krstic (IT-98-33-T) and ICC, Prosecutor v Katanga (ICC-01/04-01/07).

17. UNSC Res 1244 (1999) UN Doc S/RES/1244 (10 June 1999); Geneva Convention IV; ECHR jurisprudence.

18. Ibid.

19. Ibid.

20. Amnesty International, ibid.

21. GazetaExpress, ibid.

22. Amnesty International, ibid.

Vendi i Lekës; 03.02.2026