Isuf B. Bajrami: Në Kosovë, duhet mbisundimi i ligjit si mbizotërim i normës juridike mbi arbitraritetin dhe presionin jashtëinstitucional

Në Kosovë, duhet mbisundimi i ligjit si mbizotërim i normës juridike mbi arbitraritetin dhe presionin jashtëinstitucional

Nga Isuf B. Bajrami

Sundimi i ligjit (rule of law) është vlerë themelore kushtetuese e Republikës së Kosovës dhe njëkohësisht parim universal i demokracive kushtetuese moderne. Në doktrinën klasike, Dicey e përkufizon sundimin e ligjit si mbizotërim të normës juridike mbi arbitraritetin dhe presionin jashtëinstitucional. Ky koncept është zhvilluar më tej nga teoricienë bashkëkohorë, të cilët theksojnë se sundimi i ligjit nënkupton zgjidhjen e konflikteve përmes procedurave të paracaktuara ligjore dhe institucioneve kompetente, e jo përmes presionit popullor apo mobilizimit rrugor.

Në këtë kuptim, thirrjet publike për protesta si mjet për imponimin e vullnetit ndaj institucioneve shtetërore përbëjnë devijim nga parimi i sundimit të ligjit, veçanërisht kur ato artikulohen nga persona që janë vetë pjesë e sistemit juridik.

Kushtetuta e Republikës së Kosovës përcakton se sovraniteti buron nga populli dhe ushtrohet përmes institucioneve kushtetuese. Kjo dispozitë është në përputhje të plotë me doktrinën kushtetuese evropiane, sipas së cilës demokracia përfaqësuese nuk lejon zëvendësimin e institucioneve me forma të presionit informal.

Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut ka theksuar vazhdimisht se, ndonëse protesta është formë e shprehjes së lirë, ajo nuk mund të shërbejë si instrument për të anashkaluar procedurat ligjore apo për të minuar autoritetin institucional. Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur thirrjet për protesta vijnë nga profesionistë të së drejtës, të cilët kanë njohuri të plota mbi mekanizmat juridikë në dispozicion.

Përgjegjësia disiplinore e Avokatit në raport me sundimin e Ligjit

Profesionit të avokatit, në një shtet kushtetues dhe demokratik, i ngarkohet një rol i veçantë publik, që shkon përtej përfaqësimit të interesave individuale të palëve. Avokati është pjesë përbërëse e sistemit të drejtësisë dhe bart përgjegjësi të shtuara juridike dhe etike për ruajtjen e rendit kushtetues, sundimit të ligjit dhe besimit publik në institucionet e drejtësisë¹.

Në këtë kontekst, veprimtaria publike e avokatit Arianit Koci, veçanërisht thirrjet për mobilizim qytetar dhe ushtrim presioni rrugor ndaj institucioneve shtetërore, ngre çështje serioze të përgjegjësisë profesionale dhe disiplinore, të cilat kërkojnë analizë të thelluar kushtetuese, ligjore dhe doktrinare.

Statusi juridik i avokatit dhe standardi i përgjegjësisë

Arianit Koci është avokat i licencuar, çka nënkupton se i nënshtrohet drejtpërdrejt:

- Kushtetutës së Republikës së Kosovës,

- Ligjit nr. 04/L-193 për Avokatinë,

- Kodit të Etikës Profesionale të Avokatëve të Kosovës,

- Standardeve ndërkombëtare për rolin e avokatëve².

Në doktrinën juridike krahasuese, avokati konsiderohet “officer of justice”, pra aktor institucional me detyrë stabilizuese dhe jo destabilizuese në rendin kushtetues³. Ky status e ngarkon avokatin me obligim pozitiv për të vepruar gjithmonë brenda kornizës institucionale dhe procedurale.

Përshkrimi i veprimeve relevante për vlerësim disiplinor

Veprimtaria publike e subjektit në fjalë karakterizohet nga:

- thirrje publike për protesta dhe mobilizim qytetar;

- paraqitje të presionit rrugor si mjet alternativ ndaj procedurave ligjore;

- relativizim të rolit të institucioneve kushtetuese;

- instrumentalizim të qytetarëve në rrethana të vështira socio-ekonomike.

Këto veprime nuk mund të trajtohen si shprehje private e mendimit, por si sjellje publike profesionale e një avokati, e cila duhet të vlerësohet sipas standardeve disiplinore.

Shkelja e parimeve kushtetuese

Sundimi i ligjit

Neni 7 i Kushtetutës së Republikës së Kosovës e përcakton sundimin e ligjit si vlerë themelore të rendit kushtetues?. Ky parim kërkon që:

- konfliktet të zgjidhen përmes institucioneve,

- procedurat ligjore të respektohen,

- presioni jashtëinstitucional të mos zëvendësojë normën juridike.

Thirrjet për presion rrugor, të artikuluara nga një avokat, përbëjnë cenim të drejtpërdrejtë të këtij parimi.

Ushtrimi i sovranitetit

Sipas nenit 2 të Kushtetutës, sovraniteti buron nga populli dhe ushtrohet përmes institucioneve kushtetuese?. Ky formulim përjashton zëvendësimin e institucioneve me presion informal dhe veprime jashtëprocedurale.

Shkelja e Ligjit nr. 04/L-193 për Avokatinë

Shkelja e Nenit 5 – Parimet e ushtrimit të profesionit

Neni 5 obligon avokatin që profesionin ta ushtrojë:

- në përputhje me ligjin,

- me ndershmëri,

- në funksion të sundimit të ligjit?.

Promovimi i presionit rrugor si mjet veprimi bie ndesh drejtpërdrejt me këtë dispozitë.

Shkelja e Nenit 6 – Detyrimet profesionale

Neni 6 kërkon që avokati:

- të ruajë dinjitetin e profesionit,

- të mos dëmtojë besimin e publikut në drejtësi?.

Diskursi publik që e paraqet ligjin si të pamjaftueshëm dhe rrugën si zgjidhje përbën diskreditim të profesionit të avokatit.

Aktivizimi i Nenit 52 – Përgjegjësia disiplinore

Sipas Nenit 52, avokati mban përgjegjësi disiplinore kur:

- shkel ligjin,

- shkel Kodin e Etikës,

- dëmton autoritetin e profesionit?.

Veprimet e analizuara i përmbushin të tria kriteret.

Shkelja e Kodit të Etikës Profesionale

Kodi i Etikës obligon avokatin të veprojë me:

- integritet profesional,

- maturi dhe proporcionalitet,

- respekt për besimin publik në drejtësi?.

Instrumentalizimi i qytetarëve dhe nxitja e veprimeve jashtëinstitucionale përbëjnë shkelje të rëndë etike, pasi:

- cenojnë neutralitetin profesional,

- krijojnë presion artificial,

- komprometojnë autoritetin e drejtësisë.

Standardet ndërkombëtare dhe doktrina krahasuese

Parimet Bazë të OKB-së për Rolin e Avokatëve kërkojnë që avokatët të kontribuojnë në forcimin e sundimit të ligjit¹?.

Kodi Evropian i Etikës së Avokatëve (CCBE) ndalon çdo sjellje që dëmton besimin publik ose ushtron presion të paligjshëm¹¹.

Doktrina klasike dhe bashkëkohore (Dicey, Bingham, Alexy) është unanime se profesionistët e së drejtës kanë rol stabilizues institucional dhe se presioni rrugor nuk është instrument juridik¹².

Instrumentalizimi i qytetarëve dhe parimi i proporcionalitetit

Sipas teorisë së proporcionalitetit, çdo veprim publik duhet të jetë:

- i domosdoshëm,

- i përshtatshëm,

- proporcional në kuptim të ngushtë¹³.

Mobilizimi i qytetarëve në kushte të rënda ekonomike, për qëllime që mund të adresohen institucionalisht, nuk i përmbush këto kritere dhe përbën sjellje profesionalisht të papranueshme.

Përfundim

Në dritën e Kushtetutës së Republikës së Kosovës, Ligjit për Avokatinë, Kodit të Etikës dhe standardeve ndërkombëtare, konstatohet se veprimtaria publike e avokatit Arianit Koci përbën:

- shkelje të parimeve kushtetuese,

- shkelje të ligjit për avokatinë,

- shkelje të rënda etike,

- bazë të plotë për përgjegjësi disiplinore.

Këto veprime cenojnë sundimin e ligjit, dëmtojnë dinjitetin e profesionit të avokatit dhe minojnë besimin publik në sistemin e drejtësisë.

Fusnota

1. Hazard, G. & Dondi, A., Legal Ethics: A Comparative Study.

2. Ligji nr. 04/L-193 për Avokatinë; Kodi i Etikës Profesionale.

3. Bingham, T., The Rule of Law.

4. Kushtetuta e Republikës së Kosovës, neni 7.

5. Po aty, neni 2.

6. Ligji për Avokatinë, neni 5.

7. Po aty, neni 6.

8. Po aty, neni 52.

9. Kodi i Etikës Profesionale të Avokatëve të Kosovës.

10. United Nations, Basic Principles on the Role of Lawyers.

11. CCBE, Code of Conduct for European Lawyers.

12. Dicey, A.V.; Bingham, T.; Alexy, R.

13. Alexy, R., A Theory of Constitutional Rights.

Vendi i Lekës; 31.01.2026