Isuf B. Bajrami: Në Ditën e Gjenocidit në Kosovë, nevoja e Kualifikimi Juridik Ndërkombëtar për Krimet e Kryera në Kosovë

Në Ditën e Gjenocidit në Kosovë, nevoja e Kualifikimi Juridik Ndërkombëtar për Krimet e Kryera në Kosovë (1998–1999)

Analizë e zgjeruar e formave të dhunës në kuadër të së drejtës ndërkombëtare humanitare dhe penale

Nga Isuf B. Bajrami

1. Konteksti juridik i konfliktit të armatosur

Ngjarjet e ndodhura në Kosovë gjatë viteve 1998–1999 zhvillohen në kuadër të një konflikti të armatosur jo-ndërkombëtar, i cili, për shkak të shkallës së kontrollit efektiv dhe përfshirjes direkte të Republikës Federale të Jugosllavisë (Serbisë), përmban elemente të konfliktit të armatosur ndërkombëtar, sipas standardeve të përcaktuara nga jurisprudenca e Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY)¹. Ky kualifikim juridik aktivizon zbatimin e Konventave të Gjenevës të vitit 1949, Protokollit Shtesë II dhe normave të së drejtës zakonore ndërkombëtare.

2. Arkitektura e dhunës shtetërore: karakteri sistematik dhe i organizuar

Dhuna e ushtruar në Kosovë nuk përbënte një seri incidentesh të izoluara, por një politikë shtetërore të mirëorganizuar, të zbatuar nga forcat ushtarake, policore dhe paramilitare, me mbështetje logjistike dhe hierarkike. Sipas jurisprudencës ndërkombëtare, një dhunë e tillë përmbush kriteret e një “sulmi të gjerë dhe sistematik” kundër popullsisë civile, element thelbësor për kualifikimin e krimeve kundër njerëzimit².

3. Format e dhunës dhe kualifikimi i tyre juridik

3.1. Vrasjet e qëllimshme dhe ekzekutimet jashtëgjyqësore

Vrasjet masive të civilëve shqiptarë, përfshirë ekzekutimet pa gjyq, përbëjnë shkelje të rënda të nenit 3 të përbashkët të Konventave të Gjenevës dhe krime lufte sipas së drejtës zakonore ndërkombëtare. Në kontekstin e një sulmi të gjerë dhe sistematik, këto vrasje përbëjnë gjithashtu krime kundër njerëzimit në kuptim të nenit 7(1)(a) të Statutit të Romës³.

Masakra e Reçakut përbën një shembull emblematic të kësaj forme dhune, ku viktimat ishin civilë të paarmatosur dhe të mbrojtur nga DIH.

3.2. Dëbimi, deportimi dhe spastrimi etnik

Dëbimi masiv i popullsisë shqiptare nga vendbanimet e tyre përbën deportim ose transferim të detyruar të popullsisë, i ndaluar shprehimisht nga e drejta ndërkombëtare humanitare. Këto veprime përbëjnë krime kundër njerëzimit sipas nenit 7(1)(d) të Statutit të Romës dhe shkelje të nenit 49 të Konventës së Katërt të Gjenevës?.

Jurisprudenca e ICTY-së ka konstatuar se dëbimi i popullsisë shqiptare ishte pjesë e një strategjie për ndryshimin e përbërjes etnike të Kosovës.

3.3. Zhdukjet me forcë

Zhdukjet me forcë përbëjnë një shkelje të shumëfishtë të së drejtës ndërkombëtare, duke përfshirë:

• shkeljen e së drejtës për jetë;

• shkeljen e ndalimit të torturës;

• shkeljen e së drejtës për njohjen si person para ligjit?.

Në kontekst penal ndërkombëtar, zhdukjet me forcë përbëjnë krime kundër njerëzimit sipas nenit 7(1)(i) të Statutit të Romës, kur kryhen si pjesë e një sulmi të gjerë dhe sistematik.

3.4. Tortura dhe trajtimi çnjerëzor

Tortura, keqtrajtimi dhe trajtimi poshtërues i civilëve dhe të ndaluarve përbëjnë shkelje të rënda të Konventave të Gjenevës dhe të Konventës kundër Torturës (CAT). Këto veprime janë të ndaluara absolutisht dhe nuk justifikohen në asnjë rrethanë, përfshirë konfliktin e armatosur?.

Në kuptim penal, tortura përbën krim lufte dhe krim kundër njerëzimit sipas nenit 7(1)(f) të Statutit të Romës.

3.5. Dhuna seksuale dhe dhuna me bazë gjinore

Dhuna seksuale, përfshirë përdhunimin, skllavërinë seksuale dhe forma të tjera të abuzimit seksual, përbën një nga format më të rënda të dhunës ndërkombëtare. Jurisprudenca e ICTY-së dhe ICC-së e ka njohur dhunën seksuale si:

• krim lufte;

• krim kundër njerëzimit;

• akt potencial gjenocidal, nëse kryhet me dolus specialis?.

Dhuna seksuale në Kosovë u përdor si mjet terrori, poshtërimi dhe shkatërrimi i strukturës shoqërore të komunitetit shqiptar.

3.6. Shkatërrimi i pronës civile dhe objekteve kulturore

Shkatërrimi i qëllimshëm i shtëpive, objekteve fetare dhe trashëgimisë kulturore përbën shkelje të nenit 53 të Protokollit Shtesë I dhe krim lufte sipas nenit 8(2)(a)(iv) të Statutit të Romës?. Ky shkatërrim kishte për qëllim eliminimin e pranisë fizike dhe kulturore të shqiptarëve në Kosovë.

3.7. Dhuna psikologjike dhe terrorizimi i popullsisë civile

Frikësimi, kërcënimet, rrethimet dhe terrorizimi sistematik i popullsisë civile përbëjnë shkelje të parimit të mbrojtjes së civilëve. Jurisprudenca ndërkombëtare e ka njohur dhunën psikologjike si element përbërës të persekutimit dhe trajtimit çnjerëzor?.

4. Gjenocidi: analiza e elementeve materiale dhe subjektive

Në kuptim të Konventës për Gjenocidin (1948), format e mësipërme të dhunës përmbushin elementet materiale të nenit II (a), (b) dhe (c). Çështja juridike qendrore mbetet prova e qëllimit specifik për shkatërrim, i cili analizohet në bazë të modelit të sjelljes, shkallës së dhunës dhe kontekstit shtetëror¹?.

5. Detyrimet ndërkombëtare për drejtësi, kujtesë dhe mos-përsëritje

Sipas së drejtës ndërkombëtare, shtetet kanë detyrime pozitive për:

• hetimin efektiv të krimeve ndërkombëtare;

• ndjekjen penale të autorëve;

• sigurimin e reparacioneve për viktimat;

• ruajtjen e kujtesës historike si garanci e mos-përsëritjes¹¹.

Fusnota

1. ICTY, Prosecutor v. Tadi?, 1995.

2. Statuti i Romës, neni 7.

3. Po aty, neni 7(1)(a).

4. Konventa IV e Gjenevës, neni 49.

5. ICCPR; Konventa për Zhdukjet me Forcë.

6. Konventa kundër Torturës (CAT).

7. ICTY, Furundžija; ICC, Ntaganda.

8. Statuti i Romës, neni 8.

9. ICTY, Kordi? and ?erkez.

10. ICJ, Bosnia v. Serbia, 2007.

11. UN Basic Principles on the Right to a Remedy and Reparation, 2005.

Vendi i Lekës;15.01.2026

On Kosovo Genocide Day, the need for International Legal Qualification for the Crimes Committed in Kosovo (1998–1999)

Isuf B.Bajrami

An Expanded Analysis of Forms of Violence under International Humanitarian and Criminal Law

1. Legal Context of the Armed Conflict

The events that occurred in Kosovo during the period 1998–1999 took place within the framework of a non-international armed conflict, which, due to the degree of effective control and direct involvement exercised by the Federal Republic of Yugoslavia (Serbia), contained elements of an international armed conflict within the meaning of international humanitarian law (IHL)¹. This legal classification triggers the application of the 1949 Geneva Conventions, Additional Protocol II, and relevant norms of customary international law.

According to the established jurisprudence of the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY), the existence of an armed conflict is determined by the intensity of hostilities and the level of organization of the parties involved². Both criteria were clearly met in Kosovo, thereby activating the full applicability of IHL.

2. Architecture of State Violence: Systematic and Organized Character

The violence perpetrated in Kosovo did not constitute a series of isolated or spontaneous acts. Rather, it formed part of a coordinated state policy, implemented by military, police, and paramilitary forces through hierarchical command structures and logistical support. Under international jurisprudence, such conduct satisfies the criteria of a “widespread or systematic attack directed against a civilian population”, a core contextual element for crimes against humanity³.

3. Forms of Violence and Their International Legal Qualification

3.1. Wilful Killings and Extrajudicial Executions

The large-scale killing of Kosovo Albanian civilians, including extrajudicial executions, constitutes a grave breach of Common Article 3 of the Geneva Conventions and a war crime under customary international law. When committed as part of a widespread or systematic attack against a civilian population, such killings also amount to crimes against humanity pursuant to Article 7(1)(a) of the Rome Statute?.

The Ra?ak Massacre of 15 January 1999 exemplifies this form of violence, as the victims were unarmed civilians protected under IHL.

3.2. Forced Displacement, Deportation, and Ethnic Cleansing

The mass expulsion of Kosovo Albanians from their homes constitutes deportation or forcible transfer of population, expressly prohibited under international law. Such acts qualify as crimes against humanity under Article 7(1)(d) of the Rome Statute and as violations of Article 49 of the Fourth Geneva Convention?.

ICTY jurisprudence has confirmed that forced displacement in Kosovo formed part of a deliberate strategy aimed at altering the ethnic composition of the territory.

3.3. Enforced Disappearances

Enforced disappearances constitute a multiple violation of international law, including:

• the right to life;

• the prohibition of torture and cruel treatment;

• the right to recognition as a person before the law?.

Under international criminal law, enforced disappearance qualifies as a crime against humanity under Article 7(1)(i) of the Rome Statute when committed as part of a widespread or systematic attack.

3.4. Torture and Inhuman or Degrading Treatment

Acts of torture, severe ill-treatment, and degrading treatment of civilians and detainees constitute grave breaches of the Geneva Conventions and violations of the Convention against Torture (CAT). The prohibition of torture is absolute and non-derogable, even in times of armed conflict or public emergency?.

Under international criminal law, torture constitutes both a war crime and a crime against humanity pursuant to Article 7(1)(f) of the Rome Statute.

3.5. Sexual Violence and Gender-Based Crimes

Sexual violence, including rape, sexual slavery, and other forms of sexual abuse, represents one of the most severe violations of international law. International jurisprudence has recognized sexual violence as:

• a war crime;

• a crime against humanity;

• a potential act of genocide when committed with **specific intent (dolus specialis)**?.

In Kosovo, sexual violence was used as a method of terror, humiliation, and destruction of the social fabric of the Kosovo Albanian community.

3.6. Destruction of Civilian Property and Cultural Heritage

The deliberate destruction of civilian homes, religious buildings, and cultural heritage sites constitutes a violation of Article 53 of Additional Protocol I and a war crime under Article 8(2)(a)(iv) of the Rome Statute?. Such destruction aimed at eliminating both the physical presence and cultural identity of the Kosovo Albanian population.

3.7. Psychological Violence and Terrorization of the Civilian Population

Systematic intimidation, threats, sieges, and terrorization of civilians constitute violations of the fundamental principle of civilian protection. International jurisprudence has recognized psychological violence as an element of persecution and inhuman treatment under crimes against humanity¹?.

4. Genocide: Analysis of Material and Mental Elements

Within the meaning of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (1948), the forms of violence outlined above satisfy the material elements of Article II (a), (b), and (c). The central legal issue remains the establishment of specific intent (dolus specialis) to destroy, in whole or in part, a protected national group¹¹.

While the ICTY did not issue a genocide conviction specific to Kosovo, the pattern of conduct, scale of violence, and state-organized nature of the crimes remain subject to serious legal and scholarly analysis.

5. International Obligations of Justice, Memory, and Non-Recurrence

Under international law, states bear positive obligations to:

• conduct effective investigations into international crimes;

• prosecute those responsible; • provide reparations to victims;

• preserve historical memory as a guarantee of non-repetition¹².

The legal remembrance of crimes committed in Kosovo is not a political exercise but a binding obligation under international law, rooted in the principles of accountability, justice, and the rule of law.

Legal References

1. ICTY, Prosecutor v. Tadi?, Jurisdiction Decision (1995).

2. Ibid.

3. Rome Statute of the ICC, Article 7.

4. Ibid., Article 7(1)(a).

5. Fourth Geneva Convention, Article 49.

6. ICCPR; International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance.

7. Convention against Torture (CAT).

8. ICTY, Furundžija; ICC, Ntaganda.

9. Rome Statute, Article 8.

10. ICTY, Kordi? and ?erkez.

11. ICJ, Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro (2007).

12. UN Basic Principles and Guidelines on the Right to a Remedy and Reparation (2005).

The Land of Leka; 15.01.2026