Faton Krasniqi: Midis kujtesës dhe mërgimit

MIDIS KUJTESËS DHE MËRGIMIT, NJË LEXIM I RRËFIMEVE NGA NORVEGJIA

(Bajram Kabashi, Rrëfime nga Norvegjia, , LENA Graphic, Prishtinë, 2024, f. 344)

Nga Prof. Dr. Faton KRASNIQI

Libri Rrëfime nga Norvegjia i autorit Bajram Kabashi përbën një vepër me karakter të theksuar autobiografik, dokumentar dhe reflektues, ku përvoja personale e autorit në mërgim shndërrohet në një dëshmi të gjerë historike, shoqërore dhe kulturore për fatin e individit dhe të kolektivitetit shqiptar në rrethana të vështira politike e ekzistenciale. Që nga titulli, vepra sinjalizon një ligjërim rrëfimor, ku Norvegjia nuk shfaqet vetëm si hapësirë gjeografike, por si kontekst jetësor, ideor dhe shpirtëror i përballjeve të autorit me mërgimin, identitetin dhe kujtesën.

Struktura e librit, e pasqyruar në përmbajtje, është e ndërtuar mbi një kronologji të zgjeruar kohore, e cila nis me reflektime të përgjithshme dhe recensione, për të vijuar me rrëfime të organizuara sipas viteve, ngjarjeve dhe etapave jetësore të autorit. Në këtë mënyrë, libri fiton koherencë narrative dhe funksionon si një ditar i zgjeruar jetësor, ku përzihen kujtimet personale, analizat shoqërore, komentet politike dhe qëndrimet ideologjike.

Struktura e librit është e ndarë në një numër të madh kapitujsh dhe nënkapitujsh, të renditur kronologjikisht dhe tematikisht, çka i jep veprës karakterin e një ditari të zgjeruar jetësor. Autori ndalet në periudha të ndryshme kohore, që nga vitet 1999–2000 e deri në vitet më të fundit (2023 –2024), duke ofruar një panoramë të gjerë të zhvillimeve personale, shoqërore dhe politike, si në Norvegji ashtu edhe në Kosovë.

Një nga boshtet tematike kryesore të veprës është beteja e intelektualit të pambrojtur, siç edhe artikulohet qartë në pjesën hyrëse. Autori e vendos veten në pozitën e intelektualit kritik, shpesh të përjashtuar, të margjinalizuar ose të keqkuptuar, duke trajtuar me guxim çështje të ndjeshme si përndjekja politike, raportet me strukturat e pushtetit, zhgënjimet nga elitat, si dhe përplasjet ideologjike brenda shoqërisë shqiptare. Rrëfimi personal shndërrohet kështu në një akt rezistence morale dhe intelektuale.

Një rëndësi të veçantë në libër zënë temat e mërgimit dhe identitetit, ku Norvegjia paraqitet si hapësirë e punës së rëndë, e përpjekjeve për integrim dhe e ruajtjes së dinjitetit personal e kombëtar. Autori trajton me ndjeshmëri përvojat e punës fizike, jetën familjare, përballjen me burokracinë dhe realitetin social të vendit pritës, duke i ndërthurur këto me reflektime të vazhdueshme për Kosovën, Shqipërinë dhe çështjen shqiptare në përgjithësi.

Libri përmban gjithashtu një dimension të fuqishëm politiko-publicistik, ku autori shpreh qëndrime të drejtpërdrejta për zhvillimet në Kosovë, pavarësinë e saj, partitë politike, proceset e privatizimit, si dhe figura e fenomene të caktuara ndërkombëtare. Këto pjesë e afrojnë veprën me zhanrin e eseistikës politike dhe të publicistikës kritike, duke i dhënë asaj një funksion dëshmues dhe polemik.

Në aspektin stilistik, gjuha e përdorur nga Bajram Kabashi është e drejtpërdrejtë, herë-herë emocionale, por gjithnjë e ngarkuar me sinqeritet rrëfimor. Autori nuk synon zbukurimin estetik, por qartësinë e dëshmisë dhe fuqinë e mesazhit. Kjo e bën librin të lexueshëm, por njëkohësisht edhe sfidues për lexuesin, pasi kërkon përfshirje kritike dhe reflektim.

Një tjetër shtyllë e veprës është angazhimi publik dhe politik i autorit. Në shumë pjesë të librit, Kabashi shfaqet si intelektual kritik, që reflekton mbi zhvillimet në Kosovë, mbi pavarësinë e saj, mbi partitë politike, privatizimin, median, si dhe mbi figura e ngjarje konkrete të jetës publike shqiptare. Këto rrëfime shpesh marrin trajtën e eseve publicistike, ku autori shpreh hapur qëndrimet e tij, duke mos iu shmangur polemikës dhe gjykimit kritik.

Libri përmban gjithashtu elemente të kujtesës historike dhe personale, përfshirë përjetime të dhimbshme, ndjenja zhgënjimi, momente reflektimi mbi besimin, identitetin dhe kuptimin e jetës. Rrëfimet për kthimet në Kosovë, për vendlindjen, për kopshtin e shtëpisë dhe për lidhjen emocionale me tokën amtare, i japin veprës një dimension intim dhe emocional, që e pasuron diskursin dokumentues me ndjeshmëri letrare.

Në përfundim, Rrëfime nga Norvegjia paraqitet si një vepër me vlerë të shumëfishtë dokumentare, autobiografike dhe kulturore, e cila e tejkalon funksionin e një rrëfimi personal për t’u shndërruar në një dëshmi kolektive të përvojës së mërgimit shqiptar në fund të shekullit XX dhe fillim të shekullit XXI. Libri i Bajram Kabashit kontribuon ndjeshëm në pasurimin e letërsisë e publicistikës së mërgimit, duke sjellë një perspektivë autentike, të sinqertë dhe kritike mbi jetën e individit shqiptar në diasporë, përballë sfidave ekzistenciale, politike dhe identitare.

Nëpërmjet një ligjërimi rrëfimor të drejtpërdrejtë dhe reflektiv, autori ndërton një kujtesë alternative, që shpesh mungon në diskursin zyrtar historiografik dhe politik. Kjo kujtesë individuale, e mbështetur në përjetime konkrete dhe në qëndrime të artikuluara hapur, e bën veprën të vlefshme jo vetëm si dokument personal, por edhe si burim për studime kulturore, sociologjike dhe historike mbi diasporën shqiptare dhe rolin e intelektualit në kushte mërgimi.

Në këtë kuptim, Rrëfime nga Norvegjia dëshmon për qëndrueshmërinë morale dhe intelektuale të individit përballë padrejtësive, zhgënjimeve dhe sfidave të historisë, duke afirmuar fjalën e lirë, kujtesën kritike dhe përgjegjësinë intelektuale si vlera themelore të diskursit bashkëkohor shqiptar. Si e tillë, kjo vepër mbetet një kontribut i rëndësishëm në korpusin e prozës dokumentare dhe autobiografike shqiptare, si dhe një thirrje për reflektim të thelluar mbi raportin midis kujtesës, mërgimit dhe identitetit kombëtar.

Prof. Dr. Faton KRASNIQI

Prishtinë,

Janar 2026