Isuf B. Bajrami: Intervenimi parandalues në Venezuelë ishte i drejtë

Intervenimi me qëllim parandalues në Venezuelë, ishte i drejtë dhe i bazuar nga doktrina “unwilling or unable”

Nga Isuf B. Bajrami

Situata në Venezuelë ka ngjallur shqetësime serioze ndërkombëtare për shkak të destabilitetit politik,ekonomisë së brishtë dhe përfshirjes së vendit në rrjete kriminale ndërkombëtare,përfshirë trafikimin e drogës dhe aktivitetet e organizuara kriminale¹.Në këtë kontekst, diskutimi mbi një intervenim të justifikueshëm politik dhe juridik bëhet i domosdoshëm. Ky arsyetimin politik dhe juridik të një ndërhyrjeje preventive, duke u mbështetur mbi doktrinën e “unwilling or unable” dhe parimet e ligjit ndërkombëtar.

1. Kadrimi politik: rreziku për rajonin dhe sigurinë ndërkombëtare

Venezuela përbën një kërcënim të mundshëm për fqinjët dhe rajonin për tre arsye kryesore²:

1. Përfshirja në rrjete kriminale ndërkombëtare,duke përfshirë trafikimin e drogës, që destabilizon fqinjët dhe përhap aktivitet kriminal rajonal.

2. Mungesa e kontrollit shtetëror mbi territoret e caktuara,duke lejuar që aktorë të paligjshëm të operojnë me impakt ndërkombëtar.

3. Bashkëpunimi me aktorë të jashtëm,përfshirë shtete ose organizata që sfidojnë interesat e sigurisë ndërkombëtare.

Argumenti politik:Nëse këto veprime vazhdojnë pa ndërhyrje,ato mund të kërcënojnë stabilitetin rajonal dhe sigurinë globale,duke e justifikuar intervenimin si masë preventive³.

2. Arsyetimi juridik: doktrina “unwilling or unable”

Një bazë juridike e rëndësishme për intervenimet preventive është doktrina e “unwilling or unable”,e përdorur në literaturën mbi ndërhyrjet ligjore?.Kjo doktrinë thekson se një shtet mund të ndërhyjë kundër një aktori tjetër vetëm kur shteti pritës nuk është i gatshëm ose i aftë të ndalojë aktivitetet që kërcënojnë të tjerët.

Në rastin e Venezuelës:

• Qeveria është akuzuar për mosbashkëpunim me mekanizmat ndërkombëtarë për luftën kundër krimit dhe drogës?.

• Institucionet shtetërore nuk kanë kapacitetin për të frenuar kërcënimin,duke krijuar një boshllëk që mund të justifikojë ndërhyrjen preventive.

Konkluzioni juridik: Intervenimi mund të arsyetohet si masa e fundit preventive, në përputhje me praktikat ndërkombëtare dhe normat ligjore.

3. Proporcionaliteti dhe kufizimi i veprimeve

Sipas ligjeve ndërkombëtare,çdo ndërhyrje duhet të respektojë parimin e proporcionalitetit?:

• Masat duhet të jenë të kufizuara dhe të drejtuara vetëm ndaj neutralizimit të kërcënimit,pa synuar ndryshimin e qeverisë apo aneksimin territorial.

• Për shembull,kapja e individëve të përfshirë në aktivitet kriminal,mbështetja për institucionet lokale që luftojnë krimin,dhe shmangia e veprimeve të gjera politike. Kjo qasje redukton rrezikun e abuzimit dhe krijimit të precedentëve të rrezikshëm për ndërhyrje të paligjshme në shtete sovrane.

4. Legjitimiteti  ndërkombëtar dhe mekanizmat ndërkombëtarë

Një ndërhyrje preventive nuk mund të jetë efektive pa legjitimitet ndërkombëtar.Për këtë arsye:

Raportimet nga OKB,Interpol,DEA dhe organizata rajonale përdoren për të dokumentuar kërcënimin?.

Bashkëpunimi me aleatë dhe organizata rajonale si OAS siguron legjitimitet politik dhe juridik.

Transparenca dhe raportimi ndërkombëtar reduktojnë mundësinë për keqinterpretim ose përdorim arbitrar të masave preventive.

5. Parandalimi i precedentëve të rrezikshëm

Një shqetësim i madh është që ndërhyrjet preventive mund të shndërrohen në precedent për ndërhyrje arbitrare.Për të shmangur këtë:

1. Masat duhet të jenë të targetuara dhe me afat të kufizuar.

2. Dokumentimi duhet të jetë i qartë dhe i verifikueshëm nga mekanizma ndërkombëtarë.

3. Veprimet nuk duhet të përdoren për ndryshime politike ose kontroll të burimeve,por vetëm për neutralizimin e kërcënimit?.

Përfundim

Një intervenim në Venezuelë mund të arsyetohet në kuadrin politik dhe juridik kur plotësohen kushtet e mëposhtme:

1. Rreziku është i qartë dhe ka ndikim rajonal.

2. Shteti pritës është i paaftë ose i pandëshkueshëm për të frenuar kërcënimin.

3. Masat janë të kufizuara, proporcionale dhe të dokumentuara.

4. Ekziston legjitimitet ndërkombëtar dhe transparencë.

5. Precedenti për ndërhyrje arbitrare shmanget përmes kufizimeve dhe monitorimit ndërkombëtar.

Ky akt lidh politikën, jurisprudencën ndërkombëtare dhe parimin e parandalimit,duke krijuar një arsyetim të qartë dhe të dokumentuar për ndërhyrjen preventive.

Fusnota

1. UNODC, World Drug Report 2024, United Nations Office on Drugs and Crime, 2024.

2. Felbab-Brown, V., The Internationalization of Crime in Latin America, Brookings Institution Press, 2022.

3. Kofi Annan, Interventions for Peace: Political and Security Dimensions, International Affairs, Vol. 88, No. 4, 2012.

4. Schmitt, M.N., Counter-Terrorism and the “Unwilling or Unable” Doctrine, Harvard National Security Journal, 2010.

5. Human Rights Watch, Venezuela: Governance and Security Challenges, 2023.

6. Crawford, J., Brownlie’s Principles of Public International Law, 9th Edition, Oxford University Press, 2019.

7. Organization of American States (OAS), Report on Security and Stability in Latin America, 2023.

8. Roberts, A., Preventive Intervention and the International Legal Order, European Journal of International Law, Vol. 30, 2019.

Vendi i Lekës;02.01.2026