| E enjte, 30.11.2023, 09:04 PM |
T’I KUJTOJMË ATDHETARËT TANË:
HOXHË VISOKA- SHAQIR (HALIL) VISOKA-“UNË DHE
POPULLI IM NUK JEMI TURQ, NE NË PAZAR NUK KA MUNDUR TË NA QES EVROPA E LERE MË BOGOLUB JEFTIQI, NE JEMI
SHQIPTAR DHE SHTETI JONË ËSHTË SHQIPËRIA
(1881- u likuidua në janar 1945)
Nga Prof.
Dr. Sabile Keçmezi-Basha
Atdhetari i madh Hoxhë
Visoka (Shaqir Halil Visoka), u lind më 1881, në fshatin Ballovcë të Podujevës.
Ishte i biri i Halil Visokës, i një atdhetari dhe një burri, i cili
karakterizohej me ndershmëri dhe trimëri të rrallë. Si i vogël, Shaqiri pati
rastin që në shtëpinë e tij, të takojë dhe të njihej me njerëz atdhetar dhe të mençur
të kohës. Si i vogël e më vonë, me kujdesin më të madh i përcillte bisedat e
tyre dhe merrte mësime që më vonë ishin shumë të vlefshme për jetën. Ai herët e
kuptoi se për shqiptarët dhe Kosovën, liria ishte e largët, por për ta arritur
atë duhet angazhim permanentë, mençuri e hollë dhe trimëri e madhe. Shaqiri vinte
nga një familje mesatarisht e kamur dhe dëshira që fëmijët e tij të jenë të
shkolluar, për babain Halil ishte prioritet. Andaj, në moshë të vogël e dërgoi
te hoxha në mejtepin e fshatit. Pas përfundimit me sukses të mejtepit, ai
vazhdoi studimet në Stamboll dhe në Kajro.
Pushtetarëve e
pushteteve okupuese në Kosovë iu pengonin shqiptaret e shkolluar, atyre iu
kishin frikën. Andaj shkollimi i Shaqirit jashtë vendit, okupuesit i futi tmerrin.
Shaqirin filluan ta përcjellin dhe bënin plane për likuidimin e tij. Kthimi i
tij në familje i shqetësoi pushtetarët serb dhe nuk ishin të qet. Djaloshi nga
Llapi ishte burrëruar, ishte i pjekur dhe çdo gjë analizonte me qetësi dhe
konsultohej me shokët e shumtë që kishte. Armën më të fortë të karakterit të
tij e kishte durimin.
Si i shkolluar që
ishte, fitoi besimin e fshatarëve, dhe duke e parë se vendi i tij: Kosova,
Podujeve e Ballovca e tij po lëngonin në okupimin e hekurt. Në atë kohë, analfabetizmi
ishte i madh, varfëria ishte e tejskajshme, ai rreth vetes grumbulloi njerëzit
më të ngritur dhe më trima të kohës. Shoqërohej dhe trajtonte tema nga më të
ndryshmet. Bashkërisht kërkonin një zgjidhje për të dal nga ky okupim. Në
fshatra propagonte për shkollimin e fëmijëve pa dallim gjinie, kërkonte nga ata
që mos të shpërngulën për Turqi, ngase vendi i tyre ashtë aty ku kanë lind dhe
ku flitet gjuha shqipe. Aktiviteti i tij, nuk iu pëlqente pushtuesve serb. Me
aktivitetin e shtuar të Hoxhë Visokës, shtohej edhe ndjekja e tij nga
pushtetarët. Serbo çetnikët ishin të vetëdijshëm se intelektuali i Ballovcit,
me kohë por sigurt do iu prish hesapet në këtë pjesë të Kosovës. U ndoq dhe u
arrestua nga organet e pushtetit okupues serb më 1914, më 1935, më 1939 dhe më 1941.
E dërguan dhe e mbajtën të burgosur në kazamatet më të rënda e më të pista të
këtij pushtuesi. Burgosjet e shpeshta Hoxhë Visokën nuk e dobësonin, por
përkundrazi ai ishte edhe më i fortë dhe më këmbëngulës në kërkesat e tij.
Qeveria jugosllave,
siç dihet, më 1926 kishte përfunduar një Marrëveshje me Turqinë për
riatdhesimin e popullsisë turke nga Mbretëria Serbo-Kroate-Sllovene. Por, në
fakt, dispozitat e kësaj Marrëveshje u shfrytëzuan për të dëbuar popullsinë
shqiptare nga Kosova për në Turqi, duke e konsideruar atë si turke. Sipas
shtypit turk të datës 7 prill 1926, nga Jugosllavia për në Turqi, në bazë të
kësaj marrëveshje, duhet të emigronin 300-400 000 vetë. Ndërsa, sipas një
llogaritje të bërë nga Legata Shqiptare e Ankarasë, në vitin 1928 në Turqi
gjendeshin 27-30 000 mijë familje shqiptare të shpërngulura nga Kosova
duke përfshirë edhe ata shqiptarë që kishin emigruar pas vitit 1913.
Më 1938, u nënshkrua
edhe një tjetër marrëveshje midis Jugosllavisë dhe Turqisë, në bazë të së cilës
parashikohej riatdhesimi i 250 000 vetave të ashtuquajtur turq. Gazeta turke
“Vatan” e datës 12 korrik 1938 me rastin e mbylljes së kësaj marrëveshje
publikonte një komunikatë zyrtare si dhe një artikull në të cilën thuhej se:
“250 000 emigrantë do të arrinin nga Jugosllavia dhe se transporti i tyre do të
fillonte pas 6 muajsh”. E njëjta gazetë botonte edhe një deklaratë të
delegacionit jugosllav që nënshkroi marrëveshjen, në të cilën gjithashtu
përmendej shifra e lartë përmendur si dhe njoftime të tjera mbi përmbajtjen e
kësaj marrëveshje. Nga të dhënat që dispononte qeveria shqiptare emigrimet më
të shumta të shqiptareve për Turqi bëheshin nga krahinat e Maqedonisë e nga
Kosova (rrethi i Prizrenit, Gjilanit, i Prishtinës, Mitrovicës, Pejës) etj.
Ndryshimet politike
në prag dhe gjatë LDB-së, shovinistët serbë e malazezë i shfrytëzuan që të
shpërngulin dhe të zhdukin sa më shumë shqiptarë. Me rastin e mobilizimit të
fshehtë e të përgjithshëm të ushtrisë jugosllave shqiptarët kurrë nuk u
trajtuan si qytetar të barabartë të Jugosllavisë. Me ushtaret shqiptarë u
sollën si ndaj armikut. Në ditët e para të luftës shumë ushtar shqiptar u vranë
nga eprorët ushtarak dhe ushtaret serbë.
Për të dëbuar sa më
shumë shqiptar serbo çetnikët shpikën lloj-lloj formash e mënyrash presionesh,
vetëm e vetëm t’iu bëjë sa më të zezë qëndrimin në trojet e tyre. Aksioni i
dytë i mbledhjes së armëve në Kosovë u organizua më 1938-1941, qëllimi dihej, dëbimi dhe
serbizimi i tyre. E tërë kjo kishte për bazë Elaboratin e njohur të Vasa
Qubrilloviqit, të vitit 1937 “Shpërngulja e shqiptarëve” që kërkonte nga
monarkia që të përdor ndaj shqiptarëve metodat e mëhershme të presionit dhe të
shpërnguljes së shqiptarëve.
Në elaboratin e tij të
parë, Vasa Qubrilloviqi shkruante: “Një masë tjetër është detyrimi me zor, i
ushtruar nga aparati i shtetit. Ky i fundit duhet të shfrytëzojë ligje të egra,
në mënyrë që t’ua bëjë shqiptarëve të padurueshëm qëndrimin në vendin tonë, si
gjuha, burgimi, zbatimi me ashpërsi të madhe i të gjitha masave konceptive të
policisë, dënime për çfarëdolloj kontrabande, shpyllëzime, dëme të shkaktuara
në bujqësi, kundërvajtje për mos mbajtjen e qenve lidhur, marrja e një mase sa
më të madhe njerëzish në punë angari, përdorimi i të gjitha mjeteve që mund të
bëjë një politik e zgjuar... “ për të vazhduar më vonë duke thënë se
“Shqiptarët janë shumë të ndjeshëm në çështje fetare, prandaj duhet që të
preken edhe në këtë pikë. Do të rrihen dhe do të persekutohen hoxhallarët, duke
prishur varrezat, duke iu ndaluar rreptësishtë poligamia, dhe sidomos duke
zbatuar pa mëshirë ligjin e regjistrimit të detyrueshëm të vajzave në shkollë a
fillore apo kudo tjetër Andaj, nën këtë trysni u aktivizua aksioni i mbledhjes
së armëve tek shqiptaret. Vetëm gjatë vitit 1938-1941 sa edhe zgjati aksioni u
vranë 3.000 veta, u rrahën 20.000 veta, u lënduan dhe që patën pasoja të rënda
fizike 5.000 veta, u malltretuan 20.000 veta, u burgosën 5.000 veta dhe u
dëbuan mbi 21.195 veta thuhej në dokument.
Me punën e palodhur
dhe me angazhimin e madh të tij, Hoxhë Visoka në fshatrat e Llapit dhe jo
vetëm, tek populli i kësaj ane fitoi një respekt dhe një besim të madh. Duke e
parë fshataret se tek ai gjenin mbrojtësin e tyre, e propozuan dhe e zgjodhën deputet të parlamentit të Mbretërisë
jugosllave më 1934. Intelektuali dhe atdhetari i shquar, duke e parë se
shqiptaret po shpërngulen me të madhe për Turqi duke u deklaruar se ishin turq,
ai kishte reaguar ashpër në parlament duke kërkuar që kjo dukuri të ndërpritet
sa më parë. Në një seancë parlamentare kishte deklaruar: “Unë dhe populli im nuk jemi turq. Ne në pazar nuk ka mundur të na
qes Evropa e lere më Bogolub Jeftiqi, ne jemi shqiptar dhe shteti jonë
është Shqipëria ”.
Pas këtij fjalimi,
Hoxhë Visoka e trazoi Serbin dhe Beogradin. Shovenistët serb, morën masa
urgjente për ta larguar atdhetarin e madh llapjan. Megjithatë, për ta larguar
kërkoheshin zgjedhje popullore, andaj me propagandën e madhe dhe me angazhimin
e klubeve serbe, organet e pushtetit serb penguan rizgjedhjen e tij në
zgjedhjet parlamentare të vitit 1935.
Hoxhë Visoka, krahas
aktivitetit politik legal, ilegalisht ishte veprimtar i Komitetit të Kosovës. Komiteti “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës” ishte themelua në ilegalitet të
plotë, më 1 maj 1918 dhe më 7 nëntor 1918 u vendos
përfundimisht në Shkodër nga figurat të
shquara atdhetare si: Bajram Curri, Hoxha Kadri Prishtina, Sali Nivica, Niman Ferizi, Hasan Prishtina, Bedri Pejani, Qamil Bala, Sali Rama, Hafiz
Ismet Dibra etj.
Qëllimi parësor i kësaj organizate politike kombëtare ishte mbrojtja e shtetit
të pavarur shqiptar, për demokratizimin e tij, për çlirimin e Kosovës dhe të
viseve të tjera shqiptare të Jugosllavisë, që ishin të shkëputura padrejtësisht
më 1913 dhe për bashkimin e tyre me Shqipërinë.
Më 21 prill të vitit
1941 mori pjesë në takimin e krerëve shqiptarë të Mitrovicës, Podujevës,
Vushtrrisë, Pazarit të Ri, Drenicës dhe të Podgurit me komandantin gjerman të
Divizionit 60-t të këmbësorisë, Fridrih Gregor Eberhard. U zgjodh nënprefekt i Podujevës
(1941-1943) dhe deputet i Kuvendit të Shqipërisë edhe pse Podujeva ishte jashtë
kufijve politik të shtetit shqiptar, e cila i takonte zonës gjermane të
pushtimit.
Duke e parë se
gjakmarrja ishte e madhe në tokat shqiptare, Hoxhë Visoka angazhohej si anëtar
i Këshillit të Pajtimit të Gjaqeve (Islihatit) për Nënprefekturën e Podujevës. Gjatë
Kohës sa veproi në këtë këshill, pajtoi disa ngatërresa, u falen disa gjaqe dhe
u pajtuan shumë familje për mosmarrëveshje të vogla dhe e tëra kjo ishte meritë
e jashtëzakonshme e Hoxhë Visokës.
Dihej se, arsimi shqip në Kosovë gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore
pati një zhvillim të hovshëm, sidomos nga viti 1941. Prandaj me të drejtë mund
të konkludojmë se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë në gusht të vitit 1941 është
arsyeja kryesore dhe më e fuqishme që ndihmoi në zhvillimin e shpejt të arsimit
shqip në Kosovë. Po ashtu, afër 300 mësues të ardhur nga Shqipëria, jo vetëm që
hapën shkollat, por dhe mbanin kurse për zhdukjen e analfabetizmit në të gjitha
qendrat e Kosovës, me grup-mosha të ndryshme. Në këtë vazhdë, Hoxhë Visoka u
angazhua me të madhe edhe për
shkollën shqipe në fshatrat e Llapit, duke sjell rreth 50-60 mësues nga
Shqipëria.
Popullata e Llapit
duke e parë punën e palodhur të Hoxhë Visokës, më 1943, 16-20 shtator, trimin e
madh të tyre e caktojnë që bashkë me Jahja Fushën të jenë delegat në Kuvendin Themelues
të Lidhjes së Dytë të Prizrenit. Jahja Fusha dhe Hoxhë Visoka merren vesh që të
përgatisin një fjalë për kuvend. Fjalën e mbajti Jahja Fusha dhe me të, bëri bujë
të madhe duke kërkua që edhe kjo pjesë e Kosovës ti bashkëngjitet Shqipërisë.
Më 18-19 nëntor 1944
forcat gjermane largohen nga Kosova, dhe në vend të tyre u vendosën çetnikët që
ishin konvertuar në partizan. Siç dihej pjesa më e rrezikuar në Kosovë ishte
zona e Llapit ngase ajo ndodhej në pjesën kufitare me Serbin, andaj çetniket i
kishin duart e lira që të vrisnin e të plaçkitnin shqiptaret dhe pasurin e
tyre. Me qëllime të caktuara ndaj shqiptarëve Titoja kishte shpall amnisti më 21.11.1944, për të
gjithë ata që nuk kishin bërë krime, të kthehen në shtëpitë e tyre dhe se atyre
nuk do iu ndodhë asnjë e keqe. E qëllimi dihej. Në këtë mënyrë mendonin se do i
joshin patriotet dhe brenda një kohe të shkurtër do i likuidonin ata. Qëllimi
ishte që në mënyrën më të lehtë ta arrestonin Jahja Fushën e Hoxhë Visokën e
shumë të tjerë.
Hoxhë Visoka ishte komandant i zonës
verilindore të kufirit etnik shqiptar me Serbinë. Mbas vitit 1944 mbeti në Podujevë.
Edhe pse u shpall amnistia, Hoxhë Visoka nuk pranoi që të dorëzohej në
pushtetin partizano- çetnik. Synimi i pushtetarëve serbë ishte
që të inskenonin ndonjë rast që kishin për qëllim arrestimin dhe nxënien
të gjallë të Hoxhë Visokës dhe Jahja Fushës, Shaban Tenezhdollit e shumë
bashkëmendimtarëve të tyre, të cilët bashkë me shumë llapjan ndodheshin në
Prishtinë.
Qarqet shoviniste serbe që udhëhiqnin
Podujevën kërkuan kthimin e llapjanëve në Podujevë të cilëve duhet tu
prinin Hoxhë Visoka e Jahja Fusha. Gjatë kthimit, në janar të vitit 1945 OZN-a (OZN-a-Odeljenje za zastitu naroda-Dega e Mbrojtjes së Popullit
(Sigurimi i Shtetit ) u formua më 14 maj 1944. Ajo veproi në kuadrin e
Seksionit të Mbrojtjes Popullore të Këshillit Antifashist Nacionalçlirimtar të
Jugosllavisë (KANÇJ), e cila kishte të drejtat dhe detyrat e Qeverisë. OZN-a
ishte e organizuar në parime ushtarake. Pas formimit të të ashtuquajturës
Qeveri e Jugosllavisë Demokratike, në mars të vitit 1945, OZN-a hyri në
përbërjen e Ministrisë së Punëve të Brendshme, kurse më 1946 u shndërrua në
UDB-a (Uprava drzavne bezbednosti-Drejtoria e Sigurimit të Shtetit), që tani
quhet DB (Drzavna bezbednost-Sigurimi i Shtetit ). OZN-a qe dhe mbeti një
mekanizëm monstruoz për luftimin e veprimtarëve liridashës të të gjithë popujve
të Jugosllavisë pa përjashtim, por në mënyrë të veçantë kundër atyre
shqiptarë). e arrestoi dhe e mbyti pa gjurmë të varrit, ndërsa Jahja Fusha
arratiset për një kohë.