| E enjte, 17.11.2022, 08:55 PM |
Skënderbeu në objektivin e historianit kosovar nga Ostrovica e Novaberdës (Artanës së sotme). Dorëshkrimi zotëron 77 faqe dhe është shkruar midis viteve 1497 - 1501!
Nga
Jahja Drançolli
Kostadin
Mihali i Ostrovicës (rreth 1435-1501), historian ushtarak, është një dëshmitar
i rëndësishëm i dramës së pushtimeve osmane, veçanërisht në Novobërdë dhe
rrethinat e saj. Kostadini me librin e tij kujtimesh ka krijuar një vepër unike
humaniste të këtij zhanri. Sipas burimeve që disponojmë, Kostadini ka lindur në
Ostrovicë të Novobërdës rreth vitit 1435 në një familje minatorësh apo
tregtarësh, kështu që shkollën fillore do ta ketë kryer në vendlindje,
Novobërdë. Mori pjesë me një njësi të vogël vasalësh në rrethimin e
Kostandinopojës në vitin 1453 dhe më pas e ndeshim në mesin e mbrojtësve të
qytetit të Novobërdës, kur qyteti bie në duart e osmanëve (1 qershor 1455). Më
pas, në mesin e robërve ishte Kostadin Mihali, i cili u dërgua jeniçer dhe mori
pjesë në shumë ekspedita të Sulltan Mehmetit II: në Arbëri, Hungari, Peloponez.
Në Bosnje, në vitin 1463, ai komandonte repartin e qytetit të Zveçaj, ku u zu
rob nga ushtria e mbretit hungarez Matej Korvin. Pas lirimit të tij nga
hungarezët, Kostadini u vu në shërbim të planeve për të krijuar një aleancë
politike dhe për të nisur një fushatë kundër osmanëve. Së këtejmi, Kostandin
Mihali do të humbasë gjurmët për pak kohë, por dihet se ai kishte ikur nga
osmanët për t'u kthyer në mesin e të krishterëve, ku vdiq në Poloni pas vitit
1501. Midis viteve 1497 - 1501, shkruan “Kujtimet” e tij si një memorandum
politik - historik, kushtuar mbretit polak Jan Olbraht dhe mbretit hungarez
Vladisav II. Dorëshkrimi i veprës së tij më të famshme nuk është ruajtur në
origjinal për këtë arsye pyetja se në cilën gjuhë është shkruar origjinali
mbetet ende e paqartë. Një kopje (transkript) në polonisht e shekullit të 16-të
është ruajtur në bibliotekën Zamojski në Varshavë. Dorëshkrimi ka 77 faqe. Janë
ruajtur edhe kopje të tjera, si ato të Bibliotekës Kombëtare në Varshavë, Shën
Petersburg, Pragë e të tjera. Kopja e Pragës u botua në gjuhën çeke në vitin
1565 dhe ruan titullin: "Hystorya neb Kronyka Turecká od Michaala Konstantina
z Ostrowicze" ("Histori ose Kronikë Turke nga Mihal Kostadini i
Ostrovicës"). Aty gjejmë raporte për inkursione osmane në Hungari,
Peloponez dhe në këtë kuadër të fushatave osmane në Arbëri, ku ishte i spikatur
roli i Gjergj Kastrioti-Skënderbeut përball ushtrive të Sulltan Mehmetit II.
Një vend të rëndësishëm në historinë e përmendur zë rrethimi i Novobërdës në
vitin 1455, si dhe pushtimi i saj pas bombardimeve të fuqishme!