Zemra Shqiptare

  http://www.zemrashqiptare.net/


Rrustem Geci: Mërgimi nuk prodhon shqiptar!

| E hene, 22.06.2015, 07:39 PM |


MËRGIMI NUK PRODHON SHQIPTAR!

Ese nga libri i Rrustem Gecit, "Atdhetarët"

Çdo njeri në këtë botë ka një mëmë dhe një baba, një motër dhe një vëlla, një xhaxha dhe një tete, një adresë ku është lindur. Ndryshe nga gjithë të tjerët, njeriu i mërguar, ose i shkulur dhe i dëbuar, ( nga ata që vrasjen kishin mësim ) gjithë jetën do të vuajë këputjen nga atdheu, nga vendlindja, nga të afërmit, nga dashuria e pemës dhe lules. Jeta në atdhe është e bukur, por, aq sa është e bukur jeta, aq është e bukur edhe vdekja. Vdekja në atdhe ka kuptim kur njeriu pas lë të lirë fëmijët, shtëpinë dhe çdo gjë tjetër. Në një ditë të gjatë jete ( në mërgim ) ,nuk ka gjë më të vështirë, se sa malli për prindërit, malli për të afërmit, për festat dhe dasmat, për varret e për çka jo. Që  nga  ajo ditë  kur  m´ i  thyen  dritaret  e diellit,  unë  s ´ jam  më ai që isha , s´jam më  ai  që jam. E vërteta, tek  unë s´fle ajo më mban mëri. Që  nga  ajo kohë kur plasën xhamat e dritareve, më  thotë  miku  im  B.B. në  kraharorin tim bëhet   luftë, beteja nga më të ndryshmet; debate e mendime,  puse gjaku, tërmete.

Vuajtja në mua nis nga përmallimi, nga  dhimbja, nga streset e përditshme, nga e sotmja me luftë. Sa  herë  s´ fle  e vërteta, s´fle as malli, s´fle as  dëshira , s´fle as  mëndja . Mesazhin    ma  thotë   zemra  s´e  botoj  asgjëkundi . Kupën  time  unë  do  ta  pi  se  s´bën. Në   këtë   tokë-jetë , mërgimi    ka  ligështuar. Malli për  gjithçka timen më mban trazuar, më  gërryen, më  zhgërryn, më gërricë, më zvogëlon. Ky libër s´është as fillim as mbarim, por, një ditar shënimesh, portretesh  dhe mbresash të jetës në mërgim.  Itaka e vuajtjeve, ka  ngjyrën  e saj   të trazimit. Malli është dhimbje e atyre që  janë larg e që s´mund  të shihen. Mbi  këtë  trazim , shumëzohet malli, rend nga zemra në zemër, nga  shpirti në shpirt , nga  kujtesa  në kujtesë. Sa herë jam i mërzitur,  më thotë Arbri, turbullimi më vjen nga malli. Shpirti që qan,  shpirti që seizmon , është   pjesë   e  mallit     pa   thënë, pjesë e lirisë së paliri. Në këtë  tokë-jetë    huaj,  malli gërryen, gërricë, ndëshkon. Evropa, e bukura e vetes,  e  di të vërtetën tonë, por pak flet, dhe pak bën!

Kosovë, shpirti më dhemb për ty! Unë s´jam  mërguar se desha    mërgohem, thotë Arbëri ; por, liria e shkelur në vendin tim më bëri    degëdisem  në këtë vend krejt të huaj. Kosova e pushtuar nga serbi, dhe ca veprimtari të mia kundër pushtuesit më bën të   këputem nga miqtë, shokët, të afërmit. Dënimet për hiçgjë në vendlindje, dhe ekzekutimet aty për aty, popullin e Kosovës e detyruan    përjetojë dy mërgime të  rënda, dy hemorragji në të njëjtën kohë; mërgimin ekonomik dhe mërgimin  e luftës. Pra, për njeriun e mërguar, malli është vuatje, dhimbje, që ditën  thuase nuk hetohet, por, në mbrëmje tek rendin kujtimet, emri vendlindje, emri atdhe, merr një kuptim krejt tjetër; më lë pagjumë, më lë pa ëndrra, më terratisë në pafundësi të pamatshme. Shpirt, malli, jo  rrallë    jep  stres, frigë, trishtim. malli domosdoshmërisht shumëzuaka  nevojën për    punuar, dhe krijuar. Në  shumësinë  e  kërkesave    presin në radhë, malli bëka një udhë shtesë që vazhdimisht më ngacmon.

Në shpirtin  e së bukurës kush s´është plagosur. Në shpirtin e së  bukurës kush s´është vrarë. Çdo humbje e së bukurës  është  mall, është dhimbje, është  Itakë që djeg dhe përvëlon. Në fjalorin e të jetuarit, i mërguari gjakon përtej shijes së dhimbjes, përtej shijes së vuajtjes, të gjejë të pagjendëshmen, atë që s´do ta arrij kurrë. Posa fryma të merr frymë, jam betuar se do të shkruaj më të pashkruarën, atë që më dhemb dhe më dërmon. Në këtë monodramë për mallin, unë zgjidhjen e shoh tek fjala,tek miqtë e saj. Lufta kudo bëhet në fushëbetejë. Posa fryma të takohet me fjalën, dhe fjala të merr frymën, unë do përpiqem që ta gjejë veten, të takohem me të, dhe së bashku me mallin të ngritëm mbi humnerat gërryese. Pyetjet në këtë botë janë më shumë se përgjigjet. Në shumë raste, pyetja pyet, po përgjigjja s´përgjigjet. Këtë e kam provuar disa herë në jetën time. Shumë janë shumëzuar varret në Kosovë. Fati i atyre varreve herë-herë më tronditë. Pyes, kur do të vdesë vdekja, apo jeta do të rrjedhë përherë në shtrati e saj. Nuk bien përmbys të guximshmit. Jeta e heronjëve do  ecën.

Shkrimtarët, me shkronjat më të nxehta, do  të shkruajnë në librat e tyre, për ujin e së fshehtës, për dhimbjet e pazëshme, për takimet e frymës me fjalën. Në brendinë e mërgimit, çdo njeri veç e veç artikulon mallin, dhimbjen, idetë në vlerat e së bukurës. Po të mos jetoja poetikisht, më thotë Arbri, dhe me frymën e së bukurës, unë s´do kisha arsye të jetoj më. Në këtë ese-monolog, unë dua të shpaloj diçka të pamundshme, për ëndërrat e pavdekshme të jetës, dhe për dhimbjen që nuk ka të sosur. Fjalorët me vuajtje, me dhimbje, me gjak dhe lot, janë të vështirë të realizohen.

Idetë për udhët e mëdha janë shumë, por halli qëndron s´i të bëhen ato realitet. Një ditë në jetën time është e mbushur me shumë gjëra. Shija e jetës nga çasti në çast ndryshon. Këtë e ndjejë çdo ditë. Nëse unë flas që të kuptoj ty, nëse ti më dëgjon që të kuptoj unë, jeta do të rritet mes nesh, me shpresën e të mundshmes. Mallin, dhimbjen, vuajtjen, kurrë s´do ta çoja në varreza. Këtë kurrë s´do ta bëja, për asnjë çmim. Jeta është hapësirë e gjerë. Bukuritë e jetës nëpër çaste janë hyjnore. Pra kam arsye të jem i mërzitur, po asesi i dëshpëruar. Sa herë ndodhem para pasqyrës diçka nga brenda meje ikë, largohet. Përpiqem ta mbaj veten, po s´mundem, ajo ikje brenda meje, më zbraz, nga pamundësia për t´ia thënë emrin dhe mbiemrin ca gjërave në errësirë. Pra kjo është arsyeja pse unë i shmangem pasqyrave, dhe paraqitjeve të mia para pasqyrave. Në jetën e të mërguarit, malli dhe kujtesa, jo rrallë rilexojnë jetën. Në fjalorin e zemrës, në librin e të jetuarit, krejt në errësirën e gjaktë, malli fshihet të hesht.

Në një dite të gjatë jete, plot gjëra më duken lëmsh. Rregullat e jetës janë të panumërta, por zbatimi i tyre është i vështirë. Në këtë jetë me mërgim s´mësohem dot të jetoj i përmalluar. Vdekja tek unë nuk paraqet ndonjë rrezik, por rrezik paraqet të jetuarit e vështirë. Në  një egzistencë të poshtëruar më thotë Arbri, plot gjëra më kanë braktisur. Në tërë këtë rrethim, kam një frikë nga harresa, nga të qenit edhe më tej i mërguar. Njëzet vite jetë në mërgim i kam shpenzuar, sikur të ishin monedhë 20 lekëshe. Dhimbja s´është fillimi as mbarim. Në këtë dhé të huaj askush s´e kupton vuajtjen time. Mërgimi apo çrrënjosja dhemb tek gjithsecilin. Në mërgim vende-vende hahet mirë e lirë, por, ka edhe vende ku hahet pak e vështirë. Këputja nga Kosova, nga të afërmit, nga fëmijëria, më thotë Arbri shumë më ka goditur. Jam dëshmitar pamor i shekullit që iku.

Në vitin e fundit të shekullit XX-të, unë isha pjesëmarrës i luftës në radhët e UÇK-së. Jeta e njeriut për dy vdekje mbetet e shkurtër, por heronjtë nuk pyesin, i bijnë trup historisë duke dhënë edhe lëngun e tyre hyjnor. Ideali për lirinë, ideali për atdheun, për çlirimin e vendit, e ka hak të flijohemi në çdo kohë. Unë ndjehem i privilegjuar më thotë Arbri, që isha pjesëmarrës i luftës, ndjehem i privilegjuar që kapa një kohë të jashtëzakonshme, 17 shkurtin e pavarësisë së Kosovës, që atdheun tim e bëri më të madh, më të bukur, më të dashur. Udhët e mërgimit vazhdojnë të jenë të panjohura. Jeta e të mërguarit është dramë me shumë pamje. Dhimbjet as vuajtjet nuk duken. Por s´ka përgjakje më të rëndë se të humbësh të folmen e prindërve, shkrimin dhe leximin, qeshjet dhe të qarat në gjuhën e mëmës. Më kot fryma takohet me fjalën.

I mërguari çdo ditë humbet dhe shterret nga pasionet që ai mund t´i ketë patur dikur. Liria në gjuhë të huaj pandalshëm  vret identitetin e mërgimtarëve, pavarsisht kujdesit dhe vetmbrojtjes. Sa  herë shkoj në Kosovë rrëfen Erini, nip i Arbrit, kopshti i gjyshit me mollë, me dardha dhe kumbulla më mbushë. Aroma epike e mollëve të Kosovës s´më shqitet as tani. Dhimbja s´është përrua që mund ta kalosh, ajo është brenda qenies sonë. Udhët e mërgimit përmes tokës dhe detit, përherë janë të rënda. Mërgimi s´ pyet prej nga je dhe prej nga vjen. Jeta është e tëra kështjellë e mendimit. Në këtë rrethanë, mendja më thotë, gjendu s´i të mundesh, ndonjë rregull të përcaktuara nuk ka. Unë, Arbri, ish i burgosur i lirisë, i humba të gjitha ”parajsat”. Në këtë botë të hallakatur, miq dhe shokë më kanë mbetur pakëz.

Jeta në mërgim është ndryshe nga ajo e atdheut. Sikur të mund të fliste dhimbja, do ishte mrekullia. Të jetuarit e njeriut është i domosdoshëm. Unë i bëjë thirrje vetes që të jetë më e kujdesshme të mos më shtyp me aq egërsi. S´jam nga ata që i bëjë bisht luftës. Angazhimet e mia në luftë janë të dëshmuara. Por, hall kam jetën në paqe. Unë s´jam Cezari, por, një qytetar i thjeshtë, një kërkues i madh i lirisë. Statusi i njeriut të sotëm në mërgim është shumë i ndërlikuar. Rruga nga martirizimi drejt mirëqenies shkruan një miku im, më thotë Arbri, është drama që unë sot po e përjetoj. Marrëdhëniet kujtesë-harresë vazhdojnë luftën  e tyre brenda qenies sime. Statusi i njeriut të sotëm është i rrezikuar. Eshtrat e mërgimtarëve do varrosen dhe do zhvarrosen  varësisht nga autoriteti i mërgimtarit. Në këtë temë i varrosuri në atdhé i shpëton eshtrat, por jo edhe fëmijët e tij. Mërgimi nuk prodhon shqiptar, por asimolon!

Rrustem Geci - Dortmund