| E merkure, 19.06.2013, 07:58 PM |
GËRSHETIMI
I POEZISË DHE PROZËS
NË NJË
ROMAN PËR FËMIJË
(Kalosh Çeliku: Qengji më tha: ha bar – roman, botoi “Asdreni” Shkup 2013)
NGA LAURA ÇUKA
Emri i Kalosh Çelikut është i njohur në
përditshmërinë tonë letrare për fëmijë, si me paraqitjet e tij të shpeshta në
periodikun e llojit të vet satirik, ashtu edhe me publikimet letrare të
gjertanishme parashikuese për Ditën e nesërme. Librat për fëmijë: Erdhi zogu
me një këngë (poezi, 1982), Lepuri me pushkë (tregime, 1983), Shtëpiza
e xixëllonjave (tregime, 1984) Arusha pa bisht (vjersha e tregime,
1986), Dielli zbret maleve (novelë, 1986), Vite me borë (roman,
1990), Trimi shihet në vepër (poemë humoristike, 1994), Çohuni trima
shaloni lapsin (rrëfenja, 1994), Sorraku i qytetit (pjesë teatrore,
1994), në të cilin është përfshirë edhe pjesa teatrore Revolucioni i luleve
e blerë në konkursin letrar të Pionierit (1980), që i ka paraparë demonstratat
e studentëve në Prishtinë (1981), Babi ka dy nuse (roman, 1995), Dimri
s’vjen me lule (pesë poema, 2007) etj. janë mirëpritur nga ana e lexuesit,
duke mëtuar të formojnë njëfarë shije të mëvetsishme te ai, gjë që nënkupton
edhe pranim të përhershëm në mjedisin e lexuesve të vegjël. Temë trajtimi pra
ka, ecjen e shoqërisë në kohë, me të gjitha ngecjet e rastit në zhvillimin e
saj. Autori përmes personazhit kryesor Jonit, fshikullon dobësitë dhe anët
negative në shkollat shqipe. Shkrimtarin nuk e preokupojnë dot nuancat
romantike të zhvillimit njerëzor, porse atë e bren mërzia e endjes së
pinjollëve të popullit të tij në rrugë pa rrugë. Vetëm një pjesë e vogël hyn në
këtë udhë pa krye, kurse të tjerët (si
p. sh. Joni me shokë), janë besnik ndaj gjeneratës së ardhshme prijëse për një
të nesërme, i nderojnë heronjtë dhe i pranojnë këshillat e tyre, forcojnë
atdhedashurinë dhe janë kundër vendnumrimeve të rastit. Pikërisht, këtë lexues
autori do ta shoh xixëllonjë në shtëpi e shkollë, sepse vetëm ai do ta bartë
dritën e përparimit dhe të zhvillimit gjithënjerëzor. Joni këtu na imponohet si
provim i gjeneratës ndaj gjeneratës, si refleks imediat i zhvillimit të
strukturës dhe të superstrukturës të brezave të rinj që pritet t’i dalin zot
Atdheut me laps e libër.
Romani të lë përshtypje të mira për
thellësinë e mendimit dhe të mesazhit. Shkrimtari ka ditur me mjeshtri t’i
vjedhi veprimet dhe mendimet e Jonit me shokë për t’i hedhur me besnikëri në
libër. Ose, me thënjen e Jonit: Xhaka ecën vetë para kohe, për të arritur te
kulminacioni i ironisë, se tullumbat e Lulit të Vocërr ia kanë hëngër mësuesen.
E sidomos ironi e fuqishme është ëndrra në të cilën qëngji i thotë: ha bar!
Megjithatë, nuk dorëzohet vocrraku ynë që flen me gjelat. Që, e thotë mes
faqeve të këtij romani pa frikë se, nuk i pëlqeu Abetarja. Jo vetëm kaq, po
edhe tekstet shkollore që janë përkthyer kinezisht. I zemruar me këto gabime të
të rriturve ai do ta ngris zërin kryengritës të shkollarit: mësuesja do të
ishte mirë ta kullosë qengjin për të dalë te vjersha e keqe që e mëson se si
t’i laj duart. Zemrim të cilin nuk mund ta frenojë , po e thotë haptas:
Revistat e soçme për fëmijë ia jepni lopës. Dikur, nervozohet për të thënë se,
unë di më tepër se mësuesja duke ia përplasur në sy babait që këtë vjershë ta
mësoj ai vetë përmendësh.
Dritarja e shkrimtarit sheh një botë që
s’është vetëm e fëmijëve, prandaj me plot gojën mund të themi se, Kalosh Çeliku
shkruan për fëmijë, por mendon si i rritur. Romani i autorit është refleks i
kohës së shkrimtarit, të cilën ai e sheh me sy realist. Ai me të drejtë ngul
këmbë për një edukim të shëndoshë të të vegjëlve, imunë nga rropamat e
prindërve dhe mësueseve të tyre të dalldisur e shashtisur pas partive politike
(të një pakicë), të cilët jetojnë në një botë karrierizmi e burokracie.
Romani Qengji më tha: ha bar është
përmbledhje ngjarjesh, të cilat në krahasim me librat e mëpërparshëm në prozë,
është më i arriri artistikisht i autorit, më i sigurtë në gjininë e mirëfilltë
të romanit. Kalosh Çelikun e preokupojnë temat nga jeta e fëmijëve, nga përditshmëria e tyre në
shkollë, familje dhe në shoqëri, por dhe në kontekst më të gjërë, gjë që është
e mirëpritur në letërsinë shqipe për fëmijë.
Shkrimtari
Kalosh Çeliku di t’i xiglojë shumë shpesh lexuesit me humor nëpër faqet e këtij
libri. Dhe, ju do të ofshani nga kënaqësia kur t’i dilni në fund këtij udhëtimi
të mrekullueshëm mes këtyre faqeve, që përbëjnë një mozaik të tërë rrëfimesh
interesante, që këtë herë përqafojnë kapituj të një romani, i cili do të
lexohet me interesim të madh nga dashamirët e librit. Në krijimtarinë për
fëmijë, Kalosh Çeliku shquhet për frymën e tij optimiste e gazmore, për figurat
e gjetura e tematikën e larmishme, për vargun karakteristik dhe sidomos për
gërshetimin e poezisë e të prozës në të njëjtin krijim, gjë e rrallë kjo në
krijimet letrare për të vegjëlit.
Romani Qengji
më tha: ha bar i Kalosh Çelikut është plot figura e metafora, me një
sintaksë të re të të menduarit modern. Hetohet një formë e re e ligjërimit. Në
krijimtarinë e tij letrare kemi një përmbysje të një modelimi deri në sarkazmë.
Rrëfimet e Çelikut i përshkon një hipertension dhe një frymë e re letrare.
Qengji
më tha: ha bar
është një roman për fëmijë me rrëfime interesante, edhe për lojë, edhe për
lexim. Secili rrëfim, ndonëse e bukura krijohet me të shëmtuarën, është një
botë në vete që lexohet me një frymë.
Në
botën e tij të çuditshme, Çeliku në këtë roman ka krijuar diçka të bukur dhe të
rrallë në letërsinë shqipe.
Kopertina e romanit për fëmijë: Qengji më tha: ha bar.