Revista Shqipëria Etnike - Nr. 3
| E Shtune, 05.04.2008, 12:37 AM |

KRYEARTIKULLI

 

ÇKA TREGUAN VOTIMET E SIVJETME?

POSTSKRIPTUM ZGJDHJEVE NË KUVENDIN VI ZGJEDHOR TË LDK-së NË KOSOVË-2006

 

Shkruan: Kadri Mani

 

“Ka ardhur koha që bota t’i mbështesë shqiptarët në projektet e tyre për vetëvendosje dhe, pse jo, për RIBASHKIM NË NJË SHTET KOMBËTAR SHQIPTAR me madhësinë e Zvicrës, duke krijuar kështu një ekuilibër në zonën e Ballkanit, që historikisht është konsideruar fuçi baruti. Në këtë mënyrë shtetet e Gadishullit Ballkanik do të INTEGROHESHIN në mënyrë paqësore e të qytetëruar në Evropën e Bashkuar të së ardhmes...“[1]

Këto zgjedhje treguan mjaft mirë se neve shqiptarëve ende po na mungon demokracia amerikane. Në Amerikë- tregonte Hysen Tëerpeza- vota është e shenjtë dhe e paprekshme, e pacenueshme. Anëtarit të një partie ia merr mendja se deputeti i tjetrës parti është më i mirë, më i zoti për kryetar të SHBA-ve dhe ai voton (hapur) për kandidatin e partisë tjetër, pa droje se mund t’ia zëjë për të madhe kushdoqoftë nga partia e vet.

Edhe neve në Mërgatë fletëvotimet na vinin nga Vjena: veçantë burrit dhe veçant gruas. E para që na ra në mend të pyetnim me habi ishte: pse kanë shpenzuar (kot) pulla postare!? Dhe vrik na u kujtua “sekreti”: që të votonin të pavarur bashkëshortët nga njëritjetri!! Pikëçuditëset le të vlejnë vetëm për mendjelehtësinë tonë shqiptare. Dhe po shtoj- mbarëshqiptare, sepse jemi dëshmitarë të votimeve të fundit në Shqipëri dhe mënyrën dhe odisejadën e numërimit të votave!!

Kjo do të thotë se na mungojnë 2 (dy) institucione:

1.      Institucioni NDREQJE GABIMI-KËRKIM FALJE dhe

2.      Institucioni NDJENJA E PRONËS (DALLIMI) PRIVATE-SHOQËRORE alias AFTËSIA SHTETFORMUESE.

Të parën (pjesërisht) e kemi pasur: “Rilindja” e zbatonte me përpikëri Institucionin NDREQJE GABIMI-KËRKIM FALJE, në veçanti në tekstet e Dr. Fehmi Aganit: s’kam thënë ashtu po kështu: citohej gabimi dhe citohej përmirësimi i gabimit. Vetëm që këtë kërkim falje duhet ta zgjerojmë e ta shtrijmë në të gjitha fushat e jetës, sikur që e ka Evropa: për çikje me mëngë, për shkelje në këmbë, për leje të paraqitjes me ndonjë pyetje: “Më fali ju lutëm, a mund të iu drejtohem?”.

Të dytën- nuk e paskemi pasur kurrë!! A po ma jep çikën për hatër-a po ma jep votën për hatër!?! Tregti me njerëz-tregti me vota!!

Duhet bërë dallimin e pronës private nga prona shoqërore: ai laps (çantë) është e jotja, ky laops (çantë) është imja dhe mund t’i falim a t’i shesim apo t’ i ndërrojmë, sepse janë pronë private dhe bëejmë ç’të dëshirojmë me to. Ama vota nuk kërkohet me ngulm e me miqësi, përveç me anë të propagandës të hapur me anë të mjeteve të informimit. Dhe pastaj bezdisja e përgojimet rrugaçe se kush na qenkësh anti-Kryeziu, anti-Daci, anti-Sejdiu!!!

Shkurt, Amerika do të na bëjë Shtet dhe për hajr na qoftë, pa e merituar plotësisht, dhe, nuk dihet se si do ta mbajmë Shtetin?

Ama deri më sot një gjë dihet dhe kjo është tejmase e dhembshme: po të mos ishin forcar ndërkombëtare ndër ne, as do të mbaheshin zgjedhjet në Kosovë dhe as në Shqipëri pa plasur lufta civile vëllavrasëse!?!

E kjo s’ka asgjë të përbashkët me civilizimin, por anasjelltas, ka të bëjë me papjekurinë, me naivitetin dhe me primitivizmin; primitivizëm ky i llojit të veçantë allashqiptarçe: jo nga analfabetizmi, por nga inteligjencia përfaqësuese e analfabetizmit, e papjekurisë, e naivitetit, e primitivizimit dhe e injorancës!!

 

 

Dy shkrime paralele polemizuese ose dueli Maks Velo-Ibrahim Kadriu: 0=8!!

 

Si guxoni ju, zoti Velo!?!

 

Shkruan: Ibrahim Kadriu, shkrimtar- Prishtinë

Maks Velo, sigurisht që ka biografinë e vet, të cilën, tani e tutje, as do të dëshiroja ta mbaja mend. Në një rast (të vitit të kaluar), pata ndjerë dhimbje për të; me rastin e rrahjes që i ndodhi në Tiranë. Pas paraqitjes së tij spektakulare, me atë mendim të cilin, shqiptarët e Kosovës, do ta prisnin vetëm nga Shesheli, më kaplon një ndjenjë johumane, e cila sikur më nxit ta “arsyetoj” atë rrahje të atëhershme të tij.
Maks Velo, me një logjikë të tillë prej maniaku, nuk meriton as debatin (jo më vëmendje), i cili po zhvillohet në faqet e “Shekullit”, rreth deklaratave të tij. Duhet t’ia bëj me dije Maks Velos se në Kosovë, megjithatë, ndiejmë dhimbje për varfërinë logjike, shpirtërore e njerëzore të tij, pikërisht pse mori rolin e papërshtatshëm që nuk të jepë rast të qeshësh, por të qash për fatin e tij, për fatin e njeriut të humbur në këtë hapësirë gjithëshqiptare, të njeriut që ka probleme me vetveten dhe, si i tillë, ka nevojë të mënjanohet në vetminë e tij. E di se në Shqipërinë nënë (ne, megjithatë, vazhdojmë ta quajmë nënë Shqipërinë), ka ekspertë të shumtë në këtë fushë, prandaj ata ekspertë duhet të merren me të e jo estetët, shkrimtarët, filozofët... Këta të fundit, më së paku, do të kishin punë me të tillin, Maks Velon, sepse shumë shpejt do të arrinin ta bënin kategorizimin e portretit të tij me shprehjen: anakronik!
Ne në Kosovë jemi të ushtruar me të tilla deklarata. I kemi pasur dhe vazhdojmë t’i kemi me bollëk nga fqinjët, të cilëve me shekuj ua kemi bërë me dije se nuk i pranojmë për integrim, duke menduar, brez pas brezi vetëm në integrimin e natyrshëm, i cili do të vijë, patjetër do të vijë. Pavarësisht nga logjika e sëmurë e Velos. Dhe kur të arrijë ajo ditë, Maks Velo (e të tjerë si ai në të dy anët e kufijve) do të shtrëngohen të marrin arratinë dhe të strehohen andej kah, edhe sot e gjithë ditën, sllavët, domethënë serbët, ushtrojnë zejen e tyre të nënçmimit të kombit shqiptar, pikërisht në atë masë që nënçmon Velo shqiptarët e Kosovës. Atje, në atë paranoizëm serb, shqiptarët e Kosovës kanë qenë dhe janë në shënjestër të vazhdueshme, herë si të kategorisë së dytë, herë si vandalë, herë si kriminelë, herë si dhunues... madje, o trishtim, serbët kanë arritur të bëjnë edhe aso inskenime, me shqyerjen e bythës (me shishe birre) vetëm e vetëm se shqiptarët si dhunues nuk zgjedhin... (Velos, sigurisht, i kujtohet rasti i Martinoviqit. Po ia përmend këtë emër, sepse ambiciet e tij... sipas pohimit të një mikut tim, i ka të ngjashme me Martinoviqin), por nejse, fjalën e kisha te ne kosovarët që jemi të ngopur me të tilla deklarata.
Prandaj, i panderuar Velo, të qoftë me fat anakronizmi yt dhe fare mos mendo se, sipas vullnetit tënd, ne shqiptarët e Kosovës do t’ua kthejmë shpinën vëllezërve të tjerë shqiptarë kudo qofshin përtej kufirit të Kosovës. Ti, në këtë kohë demokratike, ke të drejtën tënde të futesh në lëvozhgë dhe të merresh me vetveten, por ke bërë një gabim tjetër: duke dashur ta mbrosh të madhin Kadare, ke mbetur në vogëlsinë tënde dhe, besoj, po aq sa e njoh veprën dhe personalitetin komplet të shkrimtarit të madh Kadare, nuk i ke bërë kurrfarë nderi. Me të tilla deklarata, ia ke ndyrë ambientin shkrimtarit të madh dhe, besoj, se Kadare, do të gjejë rastin të të thotë në mënyrën e tij fine, se nuk ke nevojë ta zbrazësh mllefin tënd kundër shqiptarëve të Kosovës përmes emrit të tij, sepse Ismail Kadare si ambasador i gjithë shqiptarëve në botën ku ne nuk mund të arrijmë aq lehtë, ka thënë për Kosovën gjithë atë që ne as kishim mundur ta themi, as jemi kujtuar ta themi.
Kosova gjithë herë është përpjekur që ta nderojë (dhe vazhdon ta nderojë) shkrimtarin e madh, i cili aq shumë ka bërë për Kosovën atje ku është dashur të bëhet dhe ai, në asnjë mënyrë, as ka thënë ndonjëherë e as do të thotë se shqiptarët e Kosovës janë të kategorisë së dytë, se siç thua ti, do ta kenë pavarësinë por nuk do të munden ta mbajnë. E po, fli i qetë se “ zotërinë “ tënde Velo nuk do ta thërrasim të na mësojë se si duhet të veprojmë me pavarësinë, sepse druajmë, se kur të vish ndonjëherë tjetër në Kosovë, do të ngatërrohesh duke kërkuar Martinoviqin, për t’ u çmallur me të.
E sheh, deri në këtë rresht e kam lënë anash Qosjen, s’ia përmenda emrin, sepse jam bindur se ti Qosjen e kishe vetëm pretekst, ndërkaq atë urrejtje patologjike ndaj kosovarëve e kishe të akumuluar kush e di se kur. Qosja, njësoj si dhe autoriteti i Kadaresë, e ka trasuar rrugën e të arriturave dhe, as unë, as ti, e askush tjetër, me çfarëdo fjalori fyes, nuk do të ketë fatin t’ia zbresë meritat që i ka arritur me gjithë atë punë kreative dhe vazhdon të jetë kreativ.
Krejt në fund, patjetër më duhet t’i kërkoj falje lexuesit për këtë mënyrë shkrimi, që nuk i takon natyrës sime si krijues, ama ishe ti, Velo, që më imponove këtë lloj komunikimi, me këtë zhargon të papranueshëm nga ana intelektuale.
--------------

(Lexoni e (mos) besoni!

 

Qoseizmi, ose teoria e urrejtjes

 

Shkruan: Maks Velo

Ky debat i ashpër ishte i domosdoshëm, sepse për dekada këto probleme nuk po diskutoheshin hapur. Nëse Qosja ka një meritë të vetme në shkrimet e tij, është se, për herë të parë, ai shkruan ato që mendon, ato që i ka menduar gjatë. Artikujt e tij janë testamenti i tij. Për herë të parë njohëm Qosen e vërtetë. Ai pa u bërë aspak merak për pasojat, godet dy figurat më të shquara: Nënë Terezën dhe Kadarenë. Është i vetmi që ka dhënë argumente të tilla me një ligësi dhe xhelozi të pamatë. Tani i kuptoj nga vinin frymëzimet për deklaratat e Myftinisë së Shkodrës, për mosvendosjen e monumentit të saj: nga Prishtina. Ka kohë që Qosja po vërtitet në qiellin shqiptar të letrave dhe mendimit me tone urdhëruese dhe kërcënuese. Qëllimi i tij final ka qenë Kadareja.
Duke asgjësuar Kadarenë, piedestali mbetej bosh dhe ne do të vendosnim Qosen. Këtu dhe bëri gabimin fatal dhe të pakorrigjueshëm. Kadareja është një gjeni. Qosja është një farë mendimtari dhe shkrimtari kosovar, dhe meqenëse vetë kosovarët na kishin mësuar se ata i quanin popull i kategorisë së dytë, unë e pranoja edhe Qosen si një fare akademiku i dorës së dytë. Dua të kujtoj një ngjarje në dhjetor të vitit 1991: ishte një delegate e Komitetit Shqiptar të Helsinkit, dhe unë shkoja për herë të parë në Kosovë.
Në mëngjes na thanë se do të shkonim t’i bënim një vizitë akademikut Qose. Kur vajtëm te shtëpia, shoh që të katër anëtarët e delegacionit u vunë në radhë dhe po hiqnin këpucët. Ndeja i fundit, pyes Çashkun, që ishte para meje, më thotë hiq këpucët se ndryshe nuk futesh dot. Pashë ç’pashë i hoqa dhe unë. Dhoma e madhe ishte shtruar me tapete si në një xhami. Në krye ishte ulur në mënyrë impozante akademiku ynë. E kujtova edhe këto ditë me Çashkun këtë ngjarje; na i hoqën këpucët me urdhër, më përsëriti Çashku. Është i vetmi rast që në një vizitë të tillë, ku shkoj për herë të parë, detyrohem të heq këpucët. Që atë ditë më ka ngelur një fyerje nga Qosja, një si dhunim i pashpallur…. Më nuk e kam takuar dhe nuk dua ta takoj…Por edhe në Kosovë nuk kam shkuar më….Asnjë popull nuk ka më një shkrimtar, atë raport që kemi ne shqiptarët me Kadarenë. Duke goditur Kadarenë, ai na fyen të gjithëve, sepse ai tani është një krenari kombëtare. Dhe zgjodhi momentin më delikat dhe të çuditshëm, kur fama e tij po ritet dhe ai po vlerësohet ashtu si e meriton në të gjithë botën. Dhe sa më shumë që kalon koha, aq më shumë do të vlerësohet. Ka shkrimtarë që menjëherë arrijnë kuotat maksimale, ka të tjerë që për arsye të caktuara i arrijnë mbas shumë kohësh; i tillë është rasti i Kadaresë.
Kur ai të përkthehet plotësisht në anglisht, atëherëë figura e tij do të marrë përmasa të tjera. Sidoqoftë, letërsia moderne evropiane nuk mund të kuptohet pa të. Kadareja, për mua, është një fenomen i çuditshëm. Dhe çudia është si është e mundur që ky njeri lindi në një kontekst si ai i yni, ku ka ndër të tjera edhe akademikë si Qosja?
Profesori nga Shkupi, Zekerija Ibrahimi, në artikullin “BREGOVICI DHE TATLISESI” (SHEKULLI 20 PRILL) deklaron se: ”…Shqiptarët e ish-Jugosllavisë ngadalë po e ndërrojnë epiqendrën e tyre etnike dhe kulturore drejt Prishtinës, mbase dhe për këto sjellje joserioze të bashkëkombësve të tyre në Republikën e Shqipërisë e të autoriteteve shtetërore të Republikës së Shqipërisë. Dhe kjo jo nga dëshira – ata janë të refuzuar nga “shteti amë”.”
Po cilat janë këto dëshira të vogla që ne u a refuzojmë? Të mos pranojmë kërkesat e Bashkimit Evropian për një mirëkuptim me të gjithë popujt e Ballkanit. Shqiptarët ortodoksë janë Grekë, pra nuk janë shqiptarë. Ta pranojmë historinë tone dhe të mos mundohemi ta korrigjojmë. Të zihemi dhe të jemi armiq me të gjithë popujt e krishterë të Ballkanit: dhe me grekët, dhe me maqedonasit, dhe me bullgarët, dhe me rumunët, dhe me serbët, dhe me kroatët, dhe me sllovenët dhe me malazestë. Të mos bashkohemi me Evropën dhe të refuzojmë Amerikën. Ta konsiderojmë veten tonë si lindorë, islamikë, dhe të njehsohemi me to. Të DUAM BABËN, dhe filozofia jonë udhëheqëse të jetë haxhiqamilizmi.
Ja si shprehet ai : « …në ekstazën e orgazmës së tyre me Perëndimin janë dalldisur pas politikës evro-amerikane dhe kanë harruar se politika shumë shpesh i ka mashtruar shqiptarët në formësimin e identitetit të tyre». Pra, ne po bëjmë një orgazmë me perëndimin (fjalor shumë i lakmuar, tamam prej profesori) i cili po na mashtron, si zakonisht…
Është e vërtetë, qoftë shoqëria, qoftë qarqet politike apo akademike, në Shqipëri janë bërë koshientë për dëmin e madh që i vjen Shqipërisë nga deklarimet e papërgjegjshme se Shqipëria është shtet mysliman, dhe po bëjnë ç’është e mundur për të sqaruar opinionin evropian dhe atë amerikan.
Dhe pikërisht në këtë moment që ka filluar të kuptohet dhe të pranohet kjo e vërtetë, është ky reaksion kaq i ashpër i qarqeve fondamentaliste myslimane në Prishtinë apo në Shkup, që kohët e fundit kanë marrë barrën që të na tërheqin zvarrë drejt lindjes. Drejt Lindjes. Nëse ata quajnë epiqendër etnike dhe kulturore etnitetin arab dhe kulturën islamike, sigurisht Tirana nuk u a siguron dot më këtë qendër. Tirana është kryeqytet evropian dhe i tillë do të mbetet.
Qosja është në të njëjtat teza me Ibrahimin, dhe jo vetëm me të; janë një tabor i tërë shkrimtarësh, studiuesish, artistësh, politikanësh, teologësh, të cilët deklarohen vazhdimisht për përkatësinë islamike të shqiptarëve. Tetova është bërë një nga qendrat kryesore islamike në Ballkan. Ibrahimi thotë se osmanët kanë qenë superfuqi. Po kanë qenë superfuqi e masakrave, e thirrjeve dhe e prerjes së kokave; e jeniçerëve dhe e hallvës.
Superfuqi është një atribut që nënkupton vlera jo vetëm ushtarake. Si është e mundur që në Turqinë e sotme nuk ka një qendër të studimeve ballkanike ose shqiptare? Përse të gjitha arkivat ndodhen në Vatikan apo Venedik ? Përse të gjithë studiuesit e shqipes dhe të Shqipërisë janë nga vendet e krishtera evropiane ? Përse nuk ka një fakultet të studimit të gjuhës shqipe në Stamboll apo Ankara, kur ka në S. Perterburg, Torun, Palermo, Milano apo Paris? Përse nuk ka një diasporë shqiptare në Turqi, kur aty kanë shkuar me miliona shqiptarë? Përse diaspora gjithmonë ka qenë e krishterë, qoftë në Itali, Greqi, Bullgari, Rumani deri në Rusi? Përse shqiptarët myslimanë janë tretur në Turqi si sheqeri në hallvë? Për çfarë patriotizmi mund të flasin ata që tradhtuan fenë e të parëve dhe fenë e të gjithë Ballkanit dhe Evropës, Krishterimin. Shqipërinë e ka sjellë në këtë gjendje (si vendi më i prapambetur dhe më i varfër), pikërisht kjo tradhti nga një pjesë e shqiptarëve. Shqipërinë e solli në këtë gjendje Islami, që ishte një regres i pashembullt. Jemi i vetmi popull në Evropë që kemi përjetuar një tragjedi të tillë. Të paktën tani pasardhësit e tradhtarëve të heshtin.
Ato që thotë Qosja kundër Kadaresë i kanë thënë më parë Lubonja, Kolevica, Trebeshina, Baleta etj….dhe prandaj ai duhet t’i kishte cituar. Interesant është fakti se kohët e fundit qendra e sulmeve kundër Kadaresë është zhvendosur në Kosovë; tani kuptohet kush është organizatori dhe frymëzuesi. Qosja, në mënyrë naive, kujton se tani që është kurorëzuar në Prishtinë « si më i dituri», do të vijë të na habisë dhe në Tiranë, dhe pastaj do të pushtojë hapësirën gjithë shqiptare me gjithëditurinë e tij!!!
Gabohet Qosja. Dhe kjo sepse Qosja është një dijetar tipik islamik, tërësisht lindor. Kjo nga mënyra e të menduarit.
Nga logjika e tij. Nga fshehtësia e tij. Nga pabesia e tij. Çdo krijues apo studiues, çdo shkrimtar, artist, gjuhëtar apo shkencëtar ka veç ADN-së biologjike dhe një ADN të fshehur krijuese dhe zbuluese, e cila është e padukshme, e paidentifikueshme dhe e paanalizuar. Është kjo që udhëheq mendimin progresist apo regresiv. Qosja këtë AND e ka islamike dhe gjithë jetën është udhëhequr prej saj.
Para pesëmbëdhjetë vjetësh erdhi në Tiranë një tjetër kosovar, Ajdin Sejdia, që na bëri një gropë në mes të Tiranës.
U deshën pesëmbëdhjetë vjet që gropa të mbushej prapë. Qosja në këto ditë që gropa u mbyll, hapi një tjetër gropë, një grope virtuale. Gjithmonë këtë do të bëjnë kosovarët me Shqipërinë? Qosja me këtë debat dhe shkrimet e tij ka dëmtuar rëndë Kosovën, pikërisht në momentin më delikat, kur zhvillohen bisedimet për statusin e saj. Nuk ka dyshim që i gjithë ky debat është vëzhguar me kujdes nga ndërkombëtarët, të cilët me këtë rast mbajnë edhe shënimet e duhura. Nuk më vjen mirë që shkrimet kundër tij në Kosovë kanë qenë të pakta. Dëmi i dytë është këtu në Shqipëri, konkluzioni im është: me Kosovën dhe kosovarët duhet të jemi shumë më të kujdesshëm. Po të zhvillohej një referendum për bashkimin me Kosovën, unë do të votoja kundër. Janë akoma primitivë dhe do të na hapin probleme pa fund; le të rrinë të rregullohen vetë njëherë. Mbas pavarësisë, nuk do të dinë ç’të bëjnë me të. Ka mundësi të bëjnë nja dhjetë “REVOLUCIONE DEMOKRATIKE TË VONUARA” ala Qose, si ai i joni i 97-ës. Janë qaramanë dhe duan gjithmonë që të projektojnë fajet që i bëjnë tek të tjerët. Mos fajtorët e ardhshëm janë shqiptarët? Mjerë ata popuj që kanë të tillë “udhërrëfyes” si Qosja, tipikë për vendet islamike dhe të botës së tretë.

20/06/2006

 

Dr.Besnik R.BARDHI
 
LIRIA DHE MEDLINA
/BIJËS SIME/
 
PIKËNISJA JOTE NË ERRËSIRË
TYMI DHE FLAKA ISHIN DËSHMITARË
E PA PARË, EMBRION GRANIT
FILIZË QË PREMTON JETË DHE LIRI
 
LUFTË E ÇUDITSHME KJO!
FETUSËT SHQIPTARË ISHIN SHËNJESTËR
TË MALLKUAR, JO NJERËZ
MONSTRUM, SHKA KANIBAL
 
SHPRESA JONË ISHE, NË ATË PAKOHË
KALOVE TMERRE, HOLOKAUST
KUPTUAM MESAZHIN TËND
" DO TË LIND NË LIRI, LIRI"
O ZOT, MREKULLIA NDODHI
LIRIA DHE MEDLINA
SË BASHKU RRITEN, ZHVILLOHEN
NË HARMONI, SI KOSOVA NË ILIRI
 
GJAKOVË, 06.06.2000

 


 Pjetër Arbnori dhe "Shtetet e Bekueme të Amerikës"

14 July, 2006 nga admin

Në vend të një përcjellje nga larg të qëndrestaritantikomunist, shkrimtarit, politikanit, njeriut-Pjetër Arbnori…


Nga Dalip Greca

Të hënën, Shkodra dhe gjithë Shqipëria i dha lamtumirën e fundit Pjetër Arbnorit. Bilanci i jetës së tij qe vërtetë tragjik; në moshën 26 vjeçare u burgos për të dalë prej qelive vetëm pas 28 vitesh. E sfidoi vdekjen, edhe pse qe dënuar me vdekje. Nuk u thye as kur në përfundim të dënimit i shtuan edhe 10 të vite të tjera. Atëhere e sfidoi vdekjen sepse i
dilte ballazi, ndërsa tani ajo e kafshoi tinëz…Dhe s’mundi ta risfidonte…Iku duke lënë pas një dhimbje të përgjithshme, një mirësi të çuditshme, një tolerancë shembullore… edhe një farë pengu doemos. Nga 3 korriku e këndej krahas sëmundjes që e përgjonte, shfaqej dhe një peng …Ndoshta ishte ai pengu që e lanë në baltë atje në fushatën elektorale,kur ia trafikuan votat… ndoshta edhe ai emërimi i përgojuar, që nuk iu
realizua…A nuk e patët dëgjuar tek thoshte rrallë:"Të gjithë po më urojnë për ambasador në Vatikan…, por s’më ka thirrë njeri akoma"…Ndoshta nuk e duroi "pushimin" e parakohshëm dhe divorcin nga politika. A nuk qe shprehur ai se: "Vuajtja më bëri të merrem me politikë, politika më çoi me ndërgjegje drejt burgut.
Burgu më pasuroi shpirtërisht dhe më bëri të njoh anë të paprovuara të jetës..." …Mos vallë shkëputja prej politikës aktive e bëri të vuaj sërish? …Ndoshta edhe ata që ia trafikuan votat pas kësaj do të jenë penduar siç do të jenë penduar edhe ata që ia prishën atë emrimin që priste…Por ç’rëndësi kanë këto, ai iku…!
Kronika e një jete plot sfida Lindi me 18 janar 1935 në Durrës.Mbaroi shkollën e
mesme me Medalje, por nuk mundi që t’ia përvetësonte vlerat që ajo mbartëte për të gjithë nxënësit. Në vend që të zgjidhte degën siç vepronin të gjitha ata që e fitonin atë, gjimnazistit Pjetër Arbnori nuk ia dhanë të drejtën për të vazhduar studimet e
larta.Gjithësesi më 1953 filloi punën për pak kohë si mësues, pasi Shqipëria kishte aq shumë nevojë. Por s’kalon shumë dhe pas një viti, më 1954 e pushojnë. Në vitin 1956 nis punën në bujqësi si punëtor krahu në Xhafzotaj, Shijak. Me një "dredhi" të sajuar me guxim, me dokumente të rreme, mundi të fillonte me korrespondencë studimet në Universitetin e Tiranës, në Fakultetin e Filologjisë. Për një kohë rekord, 5 vitet e studimit i kreu në kufijtë e dy vjetëve e gjysëm. U diplomua me rezultate të shkëlqyera. Më 1960
është mësues Letërsie i diplomuar, por...nuk do ta gëzonte gjatë…Ai ishte piketuar për në burg…
Pjetër Arbnori mori pjesë në themelimin e Partisë Social Demokrate, programin e së cilës e hartoi ai vetë dhe ata që e vëzhgonin nuk ia zgjatën…Në pranverën e vitit 1961 u arrestua dhe pas një procesi të zgjatur në kufijtë e dy vjetëve, u dënua me vdekje.Pas tre muajsh, dënimi iu kthye me 25 vjet burg. Në burg qëndroi si sfidant i diktaturës dhe nuk
i rreshti përpjekjet kundër regjimit. Për këtë qëllim atij iu shtuan edhe 10 vjet të tjera burg për agjitacion e propogandë, si dhe për arsye të shkrimit të një romani dhe tregimeve që i kundërviheshin diktaturës.Është i njohur për pozicionin e tij të papërkulshmërisë para torturave dhe për grevat e urisë në qeli.Pat ushqyer iluzionin se shoku i klasës
ndoshta mund të ndërmjetësonte që të punonte si përkthyes…
Pasi kreu dënimin, u lirua në gusht të vitit 1989 dhe punoi si punëtor krahu në një zdrukthtari.Shoku i vet i rinisë me të cilin kishte kryer shkollën e mesme, Xhemal Dymylja, atë kohë në rolin e Sekretarit të Parë të Shkodrës, nuk do ta priste në takimin e kërkuar.
Lëvizja demokratike e gjeti luftëtar për rrëzimin e komunizmit. Mori pjesë aktivisht edhe në demonstratën e parë antikomuniste me 14 janar 1990 në qytetin e Shkodrës,

demonstratë që pat si objekt rrëzimin e bustit të Stalinit. Me 12 dhjetor, në tribunën e
mitingut themelues të Partisë Demokratike, i dorëzoi Azem Hajdarit dhe Sali Berishës një mesazh nga Shkodra demokratike dhe antikomuniste. Me 13 dhjetor 1990 ishte një nga organizatorët e demonstratës antikomuniste në Shkodër, ku u hodh në erë busti i
diktatorit Enver Hoxha.
Pjetër Arbnori u zgjodh kryetar i Partisë Demokratike të Shkodrës dhe pesë herë deputet i Partisë Demokratike.
Funksione -Kryetar i Partisë Demokratike për Shkodrën - Dy legjislatura kryetar i Kuvendit Popullor, 1992 dhe 1996
- Sekretar i Partisë Demokratike Për Marrdhëniet Publike
- Deputet në pesë legjislatura
- Sekretar i Komisionit parlamentar për të Drejtat e Njeriut
- Sekretar i PD-së për Marrëdhëniet me Publikun.
- Anëtar i kryesisë së Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve
- Anëtar i Komisionit parlamentar për Punët e Jashtme
- Kryetari Forumit: "Të drejtat e njeriut kundër dhunës policore"

Titujt, nderimet
- Mësues i Popullit
- "Gjergj Kastrioti Skënderbeu"
-Nënë Tereza
- - Pishtar i Demokracisë
- "Oficer i Madh i Urdhërit të Plejadës (Dhënë nga Asmbleja Parlamentare e Vendeve Frëngjishtfolëse)
"Who’s Hwo"(Instituti Biografik i Kembrixhit ka futur biografinë e Pjetër Arbnorit.)
- Medalja e Shekullit XX për Merita.

Krijimtaria
- Ka shkruar shtatë romane, shumë novela dhe tregime të shkurtra si dhe ditarin sekret me titullin"Lufta për të mbetur njeri", të cilin e ka mbajtur gjatë 28
vjetëve të burgut...
- Ka përkthyer shumë libra nga anglishtja,frëngjishtja dhe italishtja
- Nga viti 1992-2000 ka botuar:
"Murgjit e Mesjetës", "E bardha dhe e zeza", "Shtëpia e mbetur përgjysëm"(për të cilin iu shtuan edhe dhjetë vjet burg),’Vorbulla", "Kur dynden Vikingët","Bukuroshja me hijen", "Vdekja e Gëbelsit", "E panjohura", "Letër nga burgu", "Nga jeta në burgjet komuniste".
Ka përkthyer nga frëngjishtja"Historia e Anglisë" të Andrea Morua. Ka botuar në gjermanisht"Unë kam mbijetuar dhe kam shkruar"-Kujtime mbi priftin gjerman
dom Alfons Tracki...

Arbnori dhe Shtetet e bekueme të Amerikës


Ai kishte një dobësi të veçantë për Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Sa herë që vinte këtu mes shqiptarëve, thoshte ju jeni me fat se jeni këtu, në Shtetet e Bekuara të Amerikës... Ndërsa kur bëri vizitën e parë në Amerikë, ishte vera e vitit 1991.
Sapo demokracia kishte çelë lulet e para edhe pse Parlamenti i parë pluralist zotërohej nga komunistët dhe president i vendit ishte pasuesi i Enver Hoxhës, Ramiz Alia. Mbresat që fitoi nga ajo vizitë mbetën të pashlyera. Në shkrimin që botoi me atë rast"Unë i pashë Shtetet e Bashkuara të Amerikës", kujtonte: Duke shkelur për të parën herë në ontinentin e Botës së Re, m’u kujtua një plak i shkretë që ishte dënuar me 10 vjet burgim për fajin e "rëndë", se i kishte quajtur Shtetet e Bashkuara të Amerikës-Shtetet e Bekuara të Amerikës... Dhe qëndresatri i burgjeve sheh Amerikën dhe e krahason me ato ç’ka thuheshin në Shqipëri...Pa bukuritë e Nju Jork-ut, mahnitet jo shumë nga qiejgërvishtësit se sa nga gjelbërimi(Shqipërinë tonë e kishin zhveshë lakuriq…)Pa pyje, pa lëndina… Udhëtoi 60 milje në brigjet e Hudsonit, dhe u dashurua pas gjelbërimit. Me 4 korrik u ndodh mes mijëra shqiptarëve në një piknik me rastin e 215 vjetorit të Shpalljes së Deklaratës së Pavarësisë, që u bë në një nga parqet me emër jashtë Nju Jork-ut dhe sërish mbeti i magjepsur...Pa urat, pa mrekullitë, pa dy kullat binjake. I ftuar nga Lidhja
Demokratike e Kosovës, ai mori pjesë në përvjetorin e Shpalljes së Republikës së Kosovës. Pa se sa mirë ishin të organizuara degët e LDK-së për Amerikën dhe
shprehu bindjen se Kosova këndej, nga Shtetet e Bekuara e priste çlirimin prej okupacionit serb.
Pa këtu edhe të gënjyerit apo të mashtruarit nga diktatura komuniste shqiptare që i kishte duart e zgjatura deri në Amerikën e largët dhe komandonte me parullën"Përça dhe sundo-Më mirë me Enverin se sa me Titon"... Me 12 korrik shkoi dhe vizitoi Anthony Athanas. U emocionua nga buajria dhe fisnikëria e tij aristokratike. Në fund të shënimeve ai do të
shkruante:Kur i thashë Antonit se kisha bërë një vit burg më shumë se Mandela, ai u prek dhe…kishte fshirë një rrëkezë loti...Qëlloi ta ndërpriste atë vizitë për t’iu gjendur pranë nënës së dashur, që iu nda nga jeta e për t’i hedhur një dorë dhe’...Dhe shënimet mbyllen
me fjalinë:"Vizitën aq të bukur e preva në mes që të vija me kohë për t’i mbyllur sytë nënës së shumëvuajtur. Në Amerikë, para Antoni Athanasit qava,kurse para nënës i mbajta lotët...
Pjetër Arbnori e vizitoi shpesh Amerikën. Dhe sa herë vinte nuk harronte të përsëriste emërtesën e vet:Po vi prapë në Shtetet e Bekueme të Amerikës.
Herën e dytë vjen si kryetar i Kuvendit të Shqipërisë. Vizita e tij përkon me mëngjesin e
Lutjeve. Ishte muaji shkurt 1993. Illyria me këtë rast shënon vizitën e kryeparlamentarit, i cili takoi në një takim të veçantë edhe presidenti Klinton, të cilit i kërkoi ndihmë për Kosovën e robëruar. Komuniteti shqiptar në Nju Jork, Boston, Detroit e priti bujarisht. Në një nga takimet foli edhe për papajtueshmërinë e tij me emërimin e një kryepeshkopi
grek në krye të Kishës shqiptare. Madje ai përsëriti çfarë u kishte thënë zyrtarëve grek: "ne nuk do të kërkojmë që minoritarët t’i këndojnë meshat shqip, ashtu siç nuk duam që meshat e ortodoksve shqiptarë të këndohen greqisht"…
Vizitat e Arbnorit në Amerikë qenë të shpeshta. Erdhi ai këtu edhe në Vitin e Mbrapshtë 1997, vitin e mbrapshtë, kur ne shqiptarëve na kishte rrëmbyer marrëzia e vetshkatërrimit me teorinë e injektuar nga armiqtë tanë- gjysma kundër gjysmës. Erdhi ai këtu për
të përmirësuar imazhin e errësuar të Shqipërisë. Qe përpjekur që t’ia mbushte mendjen ambasadores së athershme amerikane në Tiranë, zonjushës Lino, se faji nuk ishte vetëm i shqiptarëve të marrosur, por edhe i fqinjëve dinakë…Por nuk e kishin besuar. Atëherë ai
pat mbyllur bisedën me paralajmërimin:- Do të dalin të vërtetat, por vonë…Pas 30 vjetësh, kur ju të keni hapur dokumentat…Por do të jetë vonë!…Erdhi që t’i thoshte gjërat hapur këtu…
Arbnori ishte në dashuri të përhershme me këtë vend demokratik. Vitin e kaluar e patëm z. Arbnori sërish në Kishën Zoja e Shkodrës,(Sa herë vinte ën Nju Jork ai shkonte dhe në Kishën shqiptare) siç shkoi edhe në Detroit. Illyria ia shënoi me kronika të zgjeruara dhe
me intervista speciale këto vizita. Madje një intervistë të gjatë ia morëm me telefon. Në fund ai do të pororsiste:Kujdes biri im, se telefoni edhe u shkëput ca herë, por unë kam besim…" Dhe në secilën prej intervistave, ai përsëriste si me shaka: Mos harro biri im, shkruaje vizitat e mia në Shtetet e Bekueme të Amerikës janë përherë të gëzuara…!
Lamtumirë njeriu Pjetër!

Onomastikë

Shkumbini dhe Ulqini - rrjedhoja të së njëjtës paradigmë

(Ruzhdi Ushaku, “Ndihmesa onomatologjike nga hapësira iliro-arbërore”, UP, Fakulteti Filologjik, Prishtinë, 2006)

Prof. dr. Ruzhdi Ushaku, një studiues vërtet serioz në fushën e studimeve gjuhësore, nxori në dritë veprën e tij më të re “Ndihmesa onomatologjike nga hapësira iliro-arbërore”, ku ka përmbledhur një numër të madh punimesh me interes nga fusha e onomastikës.

Pjesa më e rëndësishme e këtij libri ka të bëjë me romanin “Florimont” me syzhe shqiptar-ballkanik, rreth të cilit autori do të mund të bënte një libër të veçantë me interes nga fusha e studimeve gjuhësore, letrare e krahasimtare, sepse thellimet e tij në problematikën e këtij romani aventuror janë aq të mëdha, sa habitemi pse nuk i ka hyrë deri më tash realizimit të një projekti të tillë. Janë sidomos të pëlqyeshme dhe interesante përpjekjet e tij për të shpjeguar origjinën e heronjve të këtij romani, si: Flokart, Matakas, Florimont në dritën e traditës antroponimike dhe patronimike shqiptare, ku mund të thuhet se ka treguar një sukses të lakmueshëm, duke qenë një romanist me formim të thellë filologjik. Një mbështetje të fortë gjen edhe në kontekstin etno-gjeografik dhe etno-linguistik si dhe në tipin e kompozitave emër + emër, emër + mbiemër, ku një rol të rëndësishëm luan edhe topika e gjymtyrës së përcaktuar me gjymtyrën përcaktuese etj.

Megjithatë, meqenëse pjesa “Hidronimi” ka një peshë më vete në studimet albanistike, do të përpiqemi që vëmendjen tonë t’ia kushtojmë kryekreje punimeve të përfshira në të.

Lidhur me punimin për hidronimin a emërvendin ‘Buna’ nuk e shohim të udhës të shtojmë diçka të re nga ajo që kemi thënë edhe më herët, por lidhur me artikullin “Për Bunën në vend të anëshkrimit” do t’i shtonim nja dy-tri fjalë.

Megjithatë, po e riprodhojmë njërin nga paragrafët e këtij artikulli: “Sidoqoftë, hidronimi Varenna vë në dukje praninë e dendur të temës Var/a/ me semantizmin e ujit, rrjedhave, lumit, siç e ndeshim edhe në disa gjurmë onomastike në hapësirën më të gjerë të Ilirisë së dikurshme, në toponime me kunfiguracion ujor (si Vukovar, Bjelovar, Varazhdin), si dhe prapashtesën me variantet –enna ose –ena”.

Lidhur me këto emërvende që mbarojnë në –var kujtoj se kemi të bëjmë me një relik a mbetëz të gjuhëve uralo-altaike, ku kjo fjalë ka kuptimin ‘qytezë’ (khs. hungarisht varosh ‘qytet’ nga var ‘kështjellë, fortesë’), mendim ky i përkrahur edhe nga onomastika kroate lidhur me etimologjinë e toponimeve Daru-var, Vuk-ovar, Bijelo-var, Var-azhdin. Kjo mbetëz vihet re edhe tek emri i qytetit Gosti-var (në Çekosllovaki Hosti-var), kurse ne kemi shprehur mendimin se ky apelativ duket të jetë i pranishëm edhe në emrin e kryeqytetit të Polonisë, Varshavë. E hasim edhe në një numër toponimesh rumune, si: Timish-oara, Huned-oara, Seghis-oara etj.

Lidhur me toponimin Varazhdin, Skok (ERHSJ III, f. 566-567) thotë: ‘Nga diminutivi varasd ‘qytezë’, lokativi i hungarishtes *varasdon > Varazhdin, gjen. –ina = Varazhdin...”. Pra, kemi të bëjmë me një fjalë ballkanike me origjinë hungareze, e cila depërtoi pothuajse në të gjitha gjuhët e Ballkanit.

Në formën varosh e gjejmë pothuajse të pranishëm në të gjitha qytetet a vendbanimet, që kishin ndonjë kështjellë, duke shënuar zakonisht rrethinën e kështjellës, si në Prishtinë, Prizren, Shkup; në Ferizaj e gjejmë edhe si emërvend më vete etj.

Një çështje tjetër që na ka tërhequr vëmendjen është hidronimi a emërlumi Shkumbin me format e ndryshme, si Scampis, Scampinus, Scampa, Scombinus në burime të ndryshme antike, mesjetare dhe të kohëve më të reja. Forma e dëshmuar te Barleti tregon se një formë e ndërmjetme e këtij toponimi dukej të ishte Scombinus, ku o-ja mund të thuhet se është përftuar nga a-ja e gjatë e temës së emrit, e cila, si te Barbanna, kaloi në /o/, por, duke u ndodhur në pozicion të patheksuar, nuk u diftongua në ou > ue/ua në zhdrivillimet e saj të mëtejshme. Po ashtu vihet re zëshmimi i dybuzores së pazëshme /p/ në /b/, prirë nga nazalja /m/. Të gjitha këto fakte na shtyjnë që tek emri i lumit Shkumbin të shohim një mbaresë shumësi –ini si te Ulqin, Peçin (khs. Scampa dhe Ulca, kalkuar në sllavisht si Vuka, forma të gjinisë femërore, me Ulc-ini- dhe Scamp-ini, forma shumësi të gjinisë mashkullore), e cila ka tërhequr theksin në rrokjen fundore etj., duke shkaktuar kështu edhe ngushtimin e zanores /o/ në /u/, ndjekur nga nazalja /m/ (khs. kushëri(r) < lat. consobrinus).

Na thotë mendja se etimologjia e tij është e vështirë të ndahet nga rrënja i.e. *(s)kamp- ‘m’u lakue’ (khs. greqisht kampe ‘lakim, dredhë’), ku duket se e ka origjinën edhe fjala këmbë/kâmë e shqipes (Mann). Kuptim të njëjtë ka edhe emri i lumit Klina, si dhe ojkonimet a emrat e fshatrave të motivuara prej tij.

Mendimi i autorit se kemi të bëjmë me një hidronim betematik, sikundër dhe te Barbanna, prandaj, nuk më duket i bindshëm. Edhe më pak bindës na duket interpretimi i tij i emërvendit Dragobi me i-në e theksuar si rezultat i kontraksionit a rrudhjes nga Dragobijë, që ne, sikundër dhe emërvendin tjetër Dragobil, e kemi parë të sajuar nga apelativi villa ‘shtëpi’ i latinishtes, i pari në formë femërore Dragobil-ja me evoluimin e rregullt –lj- > -j-, kurse i dyti në formën mashkullore me ruajtjen e likuides /l/. Forma –bil-ja mund të shpjegohet lehtë me dukurinë e betacizmit, që ka prekur edhe një varg emërvendesh të tjera, si Baks, Balincë, Balindoll etj. Pra, në thelb të këtyre toponimeve kemi temën vilë < lat. villa, falë rregullës ll > l/ V_V: /ll/ kalon në /l/, nëse ndodhet në pozitë në mes dy zanoresh.

Një përpjekje e re është bërë në këtë libër për të dhënë një shpjegim të ri të lumit Valbona, që deri më sot është shpjeguar nga togfjalëshi latin Vallis Bona ‘luginë e mirë’. Por, derisa për apelativin latin vallis ‘luginë’ autori pajtohet se mund të jetë me origjinë latine, në gjymtyrën e dytë bona ai mëton të gjejë një emër hyjnie, që do t’i jepte karakter teoforik këtij hidronimi.

Ç’është e drejta, duke shkruar për toponimet e ndryshme ilire në prapashtesën –ona, në një forum indoevropian, kemi shprehur dyshimin se edhe hidronimi Valb-ona, edhe emërvendi Vlora, forma e dëshmuar në dokumentet osmane Avl-ona, duket se janë ndërtuar sipas paradigmës mbizotëruese të toponimeve ilire (Sal-ona, Nar-ona, Em-ona, Gir-ona, sllavisht Zirona me zëvendësimin e rregullt të shkallës së ndërmjetme të refleksit palatal *g’ > dz > dh në gjuhën shqipe, që në gjuhët sllave dhe rumune u zëvendësua me /z/, si te Zeta nga Genta ose Burmazoviq nga Burramadhi etj.). Në këtë dritë, prandaj, mendojmë se tek emërlumi Valb-ona, rrënja duhet të jetë një valb-, zgjeruar me prapashtesën karakteristike –ona të ilirishtes. Mendja më thotë se ky hidronim, nëse është me gurrë indo-evropiane, mund të shihet si një zgjerim bilabial i rrënjë *wel- ‘m’u kthye, rrokullis’, forma e shkallës o *wol- e së cilës ka dhënë edhe fjalën well ‘burim’ të anglishtes. (Pokorny 7. wel- 1140.).

Nusja apo Noka

Në interpretimin e emërvendit Valdanos, R. Ushaku priret të gjejë si gjymtyrë përcaktuese apelativin e shqipes nuse, sado që si trajta sllave Vudinoç (<Vuldinoç), si ajo latine Val de noxe, të dëshmuara si më të vjetrat, sikur nuk e përligjin një shpjegim të tillë. Për më tepër, mikrotoponimi Lugi i Nok(ë)s, me sa duket, duhet të jetë kyç në shpjegimin e këtij emërvendi, sidomos për faktin se në këtë lokalitet përmendet ekzistenca e një kishe dhe se kemi të bëjmë me një toponim mesjetar. Kujtojmë se forma sllave Vudinoç ruan kalimin a evoluimin e natyrshëm të grupit –ks- > -ç- në shqip, kurse forma latine, me sa duket më e hershme, ruan formën burimore –ks- (ë-ja rregullisht është errësuar dhe ka rënë fare në shqiptimet e të folmeve veriore). Noka, si një augmentativ i Nuesë < Nduesë < Anton, është krijuar në frymën e augmentativëve të tjerë, si Paloka, Gjoka (khs. bal-ok nga bal). etj. Prandaj, në ndërgjegjen e banorëve të këtij vendbanimi, nuk është e habitshme pse është rikthyer toponimi burimor Lugu i Nokës, që tregon se forma Valdanos është një kalk i toponimit shqiptar, i cili, pavarësisht nga format e ndryshme administrative, ringjallet në formën e tij burimore.

Lidhur me etimologjinë e fjalës ‘nuse’ të shqipes mendimet janë vërtetë të ndara, sepse froma e mbindërtuar *snusós, pavarësisht se zhvillimet *sn- > shq. s- dhe *u e shkurt i.e. > shq. /u/ janë të padiskutueshme, problem i pazgjidhur a i papërballueshëm është *s, që nuk kaloi as në /sh/ as në /gj/, sipas rregullave të fonetikës historike të shqipes. Megjithatë, *s intervoaklike mund të jetë ruajtur në gjuhën shqipe dhe të jetë një dëshmi e qartë se rrënja e kësaj fjale të ketë qenë vërtetë *snus-ó-s. Megjithatë, një shpjegim më i lehtë fonetik duket se është forma *nupt-ya:, PIE *nupt-yeH2 me kalimin e rregullt –ty- > -s- dhe me reduktimin e grupit –pt- në –t-, si te shtatë < *septm.-to. Prandaj, në këtë aspekt, edhe puna e theksit nxjerr probleme jo të vogla në shpjegimin e toponimit Valdanos. (Lexuesit e interesuar mund të mësojnë më gjerësisht për rrjedhojat a derivatet e kësaj rrënje në “American Heritage Dictionary of PIE Roots”, botimi i dytë, të C. Watkinsit, f. xiv-xv ose edhe në internet http://www.bartleby.com/61/8.html).

Ruzhdi Ushaku vë në dyshim shpjegimin e deritashëm të emërvendit Valkal si një kompozitë latine-romane e vallis ‘luginë’ dhe callis ‘rrugë’, duke parë te gjymtyra e dytë, bazuar në kontekstin semantik, si një ‘luginë e kalit’ dhe duke e marrë, pra, si një toponim komemorativ të betejës së zhvilluar kryesisht nga kalorësia shqiptare dhe osmane, që edhe mund të ketë të drejtë, sado që edhe ‘rruga e luginës’ edhe semantikisht mund të kënaqë çdo kriter, duke dalë si element jo i përcaktuar, por përcaktues i kompozitës. Megjithatë, pavarësisht se cila bazë motivuese ka qenë më e rëndësishme, mendimi i tij se fjala ‘kalë’ e shqipes rrjedh nga latinishtja caballus, mendim që e kemi përkrahur edhe vetë më parë, mbështetur në studimet e derisotme etimologjike, nuk është i drejtë, sidomos pas etimologjisë së M. Huldit dhe mendimit të mbrojtur nga ne vetë se, duke marrë parasysh shumësin e tij, të dëshmuar në dialekte të ndryshme si kuej, kuaj, mund të supozojmë jo pa mbështetje se forma kalë duket se është një shumës i singularizuar (khs. krue, krua, por shumësi kroje ose grue/grua, por shumësi gra), rrjedhuar nga rrënja i.e. *kel- ‘me grah, me vu në lëvizje të shpejtë’ (khs. lat. celer, -is ‘i shpejtë) etj.

Prapashtesat -ak dhe –at

Mendojmë se prapashtesat –ak dhe –at, që shërbejnë për krijimin e etnikëve si Ulqin-ak, Durrës-ak, Ishm-ak, Drenic-ak janë alternuar në gjuhën shqipe dhe vështirë se mund të shpjegohet prapashtesa –ak e përftuar nga –at, dëshmuar kryesisht në emërtimin e fiseve të ndryshme ilire, si: Labeates, Dokleates, Autariates etj. Na thotë mendja se ajo ka origjinë mbiemërore: tar-ak, din-ak, dhelpn-ak, zemër-ak etj., duke marrë edhe funksionin e emrit, i pashoqëruar prej tij. E hasim edhe në gjininë femërore: rrad-ake, zemër-ake, din-ake etj.

Pavarësisht vërejtjeve që mund t’i bëhen librit, veçan në punë digresionesh, stërhollimesh, stërzgjatjesh, e sidomos në punë të vetëreferimit, prapëseprapë besojmë se libri më i ri i Ruzhi Ushkut paraqet një ndihmesë të çmueshme në fushën e studimeve albanistike. Për më tepër, mund të merret si gjedhe, si model si duhet t’u qasemi problemeve të ndryshme jo vetëm në aspektin gjuhësor, etimologjik, por edhe historik, shoqëror, ento-linguistik, etno-gjeografik, krahasimtar etj. Bie n ë sy po ashtu një terminologji e saktë shkencore për t’u lakmuar në fushën e studimeve gjuhësore.

 

 

Urtësia ,durimi dhe  mençuria  si  vlera të  veçanta të kryetarit të parë të Kosovës Dr.Ibrahim Rugovës




 

 

 

 

 

 

Nderimi dhe  respekti !


Shkruan : Abas  Fejzullahi

Në jetën e përditëshme njerëzit bëjnë  nderimin dhe  repektimin e njëri tjetrit , duke u nisur nga shumë drejtime dhe burime arsyesh dhe  interesash. Se çfarë është nderimi dhe repekti në praktikë, varet shumë nga:edukata, arsimi, kultura, tradita, ndërgjegja dhe vetdija që ka secili njeri .

Njeriu varësisht nga bamet dhe sjelljet e tija në jetën e përditshme,qoftë    rrethin  familjar, shoqërorë,  e  profesional,në shkallë kombëtare  apo  shtetërore ,  me  kohë krijon   rrethanat    jetë  i  nderuar dhe  i   respektuar   apo    kundërten,    është  e  natyrshme dhe  e  drejtë    jetësohet     praktikë  nderimi , sipas  meritës  dhe    bameve    jetën e  përditshme.

 

Nderimi dhe respektimi i merituar i secilit varet shumë, se në  çfarë   shkalle    zhvillimit  është  vetëdija dhe   ndergjegja  e  rrethit, familjar, shoqëror  dhe kombëtar, si dhe  e atyre të cilët e  kanë  për  detyrë të bëjnë  vlerësimin e të  bameve  me ndershmëri, sinqeritet dhe  përgjegjsi të  lartë  njerëzore , profesionale, kombëtare dhe  shtetërore.

Është për t`u analizuar dhe  studiuar  dukuria e  nderimit  dhe  respektimit    njerëzve    cilët me  bamet  e  tyre,vërtetë  e kanë  merituar nderin dhe  respektin gjatë  kohës    veprimit   dhe  pas  ndërrimit    jetës , në  veçanti të  atyre    cilët  kanë  ba  shumë  për  çështje  njerëzore, e  kombëtare , në drejtime  shumëdimenzionale.

Histria e  popullit  shqiptar duke filluar që nga Ilirët e  deri    sot , ka një  rrugëtim të   gjatë, sa  të dhimshëm  aq  edhe  krenar.! 

E  dhimshme  është  se  nga  Iliria    shtrihej    pjesen      madhe    Ballkanit , sot  kemi pasardhësit  e Ilirëve - shqiptarët  e  Shqipërisë  Etnike     coptuar   nga  ardhacakët barbar serbo-sllav dhe  nga  shovenistët  Grek., ku nga sipërfaqja prej  mbi  100 mijë  km katror ka  ngelur Shqipëria  e sotme politike me  28  mijë  km.katror  dhe  Kosova  poashtu e  cunguar dhe  coptuar ,ende  e  pa konsoliduar si  dhe  sa  duhet    të gjitha drejtimet,e pa  pranuar  pavarësia  e  saj e  merituar  nga  faktori  ndërkombëtar, që  heziton  për  ta  njohur  formalisht  pavarësin e   saj   siç  kërkonte  vazhdimisht me të  drejtë  kryetari i par i nderuar i Kosovës  dr. Ibrahim  Rugova, ndërsa  çamëria pothuajse  fatkeqsisht gati e harruar..!

Krenar , sepse  mbijetuam nga  sulmet  barbare    pushtuesve sllav e  grek,  te  cilët  patën  për  qëllim kryesor,  grabitjen  e  teritoreve  Iilio- Shqiptare siç e  kanë  bërë duke  ushtruar në  vazhdimsi  gjenocidet nga      ndryshmit ,  ndaj   popullit   Iliro  shqiptarë  me  qëllime  strategjike dhe  afatgjate  për  ta  zhdukur  qenien  biologjike  dhe  kombëtare të  tij--!

Krenar, për qëndresën  shekullore, trimrin,  bujarin, besen  dhe  mikëpritjen si  virtyte    larta  njerëzore. Besa , mikëpritja  dhe  bujaria,  sa herë  ju  ofruar fqinjëve sllavë dhe  grek, ata  i  keqpërdorën  këto, në    gjitha  mënyrat  dhe  format  e  mundëshme  dhe  të përshtatshme për ta , në  kohë  dhe  rrethana    caktuara  kur  atyre  ju ka  përshtatur  dhe  i kanë  zbatuar në  dëm     popullit   shqiptar.

 

Krenar, për figura    ndritshme   kombëtare    dha populli  shqiptar në  te  gjitha  periudhat  historike    nga  Ilirët  e  deri me sot, për    mbrojtur  trojet , nderin dhe  dinijitetin e popullit  tonë. E këto figura në drejtimin e kulturës, shkencës  dhe artit  s`kanë  munguar bile    shumë  raste  kanë  kaluar  kufijtë  e  kombëtarës dhe  janë  nderuar  dhe  respektuar  edhe    përmasa ndërkombëtare , për  bamet  e  tyre      mirë    njerëzimit siç  është  rasti i  Gjergj-Kastriotit  Skënderbeut.,bamirësja  me  famë  botërore  për njerëzimin dhe fituese e çmimit  Nobel  për  bamirësi  e  nderuara   Gonxhe  Bojaxhiu   Nënë  Tereza etj

Për  këto  figura    çmuara e të  nderuara    kombit  tonë  është   shkruar  dhe  vlersuar  si nga  vendorët  e  ndoshta   shumë    tepër  nga     tjerët.,ku  edhe  vazhdimisht   do     vlersohen  nderohen  dhe   shkruhet  për  ta e të  tjerë edhe      ardhmen.

Është detyrë kombëtar e Akademisë së Shkencave dhe Atreve në Shqipëri dhe  Kosovë që figurat e shquara të komit tonë, të cilatë kanë dhënë  kontributin e  tyre  për  mbrojtjen e   çështjes    atdheut, përmes  pjesmarrjes    drejtpërdrejt     luftë, dhe  përmes   veprave    lëmin e  artit, shkencës  dhe  kullturës ,që  për   shkaqe  ideologjike  janë  trajtuar  ashtu  si  nuk e  kanë  merituar,  bile  edhe  keqtrajtuar dhe pushkatuar,  t`ju  jipet  vendi i merituar për  bamet  e tyre  si psh. At  Gjerj  Fishta, Prof.Ahmet  Gashi, P.Anton  Harapi . Hamit  Kokallari, Dr.Vasfi Samim  Visoka, Mid`hat  Frashëri, Marie  Shllaku, Prof.Ymer  Berisha,  e shumë të  tjerë. 

Karakteristikë e këtyre figurave të përmendura dhe atyre    pa  përmendura  ka  qenë: Urtësia, durimi , mençuria  guximi , dhe kontributi shumë i çmuar i tyre për  , lirinë  dhe pavarësinë  e atdheut .

Në përfundim  të LDB-re në  kushte dhe  rrethana të jashtëzakonëshme , lindi Ibrahim  Rugova më 2 dhjetor 1944 në  fshatin Cercë bashkia  e  Burimit (Istgut). Komunistët  serbo-jugosllavë , me  10 janar 1945 ja  pushkatojnë  babën Ukë dhe gjyshin Rrustë  Rugovën,luftëtar  për  mbrojtjen e   Shqipëisë  Etnike.

Pushkatimet i kryenin komunisto-çetnikët serbo-sllav, në emër të internacionalizmit proletar e të bashkim-vëllaznimit dhe barazisë mes popujëve, propogandë kjo e rreme fund  e krye, ndersa praktikisht  bënin riokupimin ushtarak të Kosovës Martire , ku zbatohej, shtypja,terrori dhe gjenocidi    vazhdimsi, ndaj shqiptarëve në  përgjithësi  ndërsa  ndaj  nacinalistve  dhe  demokratëve    veçanti.

Lindja dhe  vdekja në jetën e  njerëzve  përcillen me  gëzime dhe pikëllime në  momentet  kur ato ndodhin , për një periudhë  kohore për të lindurin apo të vdekurin.

 

21 Janari i vitit  2006 do të mbetet  gjatë në kujtesë ,lajmi e zi,që si rrufe u përhap në Dardani ,në  të gjitha  trojet  e   Shqipërisë Etnike  dhe në  mërgatë kudo    botë, se ndërroi jetë, kryetari  i parë  i  Kosovës dr. Ibrahim  Rugova.

Lidhur me veprimtarin e dr.Ibrahim Rugovës në  drejtimin e  krijimtarisë letrare, vlerësimet dhe  analizat  e  bëra deri    tani  nga  profesionistët  dhe jo profesionistët me dhe pa  paragjykime, janë vlerësuar  dhe publikuar  ku edhe      ardhmen  do    vlerësohen dhe studiohen nga studiues të rinj, në fushën e kritikës letrare por me shpresë pa  anime  dhe  paragjykime si  deri    tani.!

Për veprimtarin Politiko-dilomatike të dr.Ibrahim  Rugovës është folur, e përfolur,  shkruar dhe vlerësuar  si në mjetet e ndryshme  informative    shtypit  dhe elektronikës, në radio dhe TV, nga gazetar, publicistë, komentatorë, analistë, politikanë,diplomatë, udhëheqës partiakë e shtetërorë,oficerë e ushtarakë të ndryshëm si vendorë dhe  ndërkombëtarë, që  vërtet  kanë  pasur  dhe kanë  vlera  profesionale  dhe  përvojë (por  edhe  aso  pa  vlera  dhe  pa  përvojë)  për  vlerësime    kësaj  natyre. 

Fatkeqësisht  ka  pasur nga të përmendurit , edhe  asi që ,  janë  marrur dhe  mirren  jo me vlerësime, por me çvlersime,duke  u  mbshtetur në: shpifje, intriga, deznformata,kurthe , ndërskamca  dhe  dredhi  nga      ndryshmet, që  vlerat e  vërteta  ti  kthejn në kundërvlera, me  qëllime rrënuese, por pa e lënë anash , krimin dhe  ndëshkimin  si  qëllim të  fundit ..! Arsyeja  dhe  baza  themelore  ku janë  mbshtetur  dhe  mbshteten për  këto  çvlerësime dhe  veprime  janë: Urrejtja dhe  paragjykimet  si  këshillëtar    kqinjë. Pikpamjet  ideologjike, karrjerizmi i pa  merituar, interesat  e ndryshme  materiale dhe  politike, smira  dhe  gjelozia  patologjike  etj.

Shkrimet  e  bëra në  mjetet  e  ndryshme    informimit  dhe  publicistikë   lidhur  me   veprimtarin  politiko-diplomatike  të dr.Ibrahim  Rugovës  prej  vitit  1989 e  deri    ndrrimin e  jetës    tij  dhe  pas , deri me  sot,  janë     shumta   si nga  shtypi shqiptar pothuajse  nga     gjitha  trojet  e  Shqipërisë  Etnike  dhe    mërgatës   shqiptare kudo    botë.

   Veprimtaria politiko–diplomatike e kryetarit të parë të Kosovës dr.Ibrahim Rugovës ka qenë e psur, largpamse  dhe shumëdimenzionale , lidhur  me  zhvillimin e ngjarjeve në Ish Jugosllavinë  Komuniste  dhe  rrjedhen e proceseve  demokratike    hapsirën e  Ballkanit  e    gjerë.

 

Koncepti i  veprimtarisë politiko-diplomatike  i dr.Ibrahim  Rugovës  si udhëheqës  i  LDK-së  dhe   si  kryetar  i  parë  i  Kosovës  i  zgjedhur me  referendum më  24 maj 1992 dhe i  rizgjedhur edhe  dy  herë, deri  sa  ndërroi jetë, ishte  i bazuar  në : urtësin, durimin  dhe  mençurin e  tij, si  vlera    veçanta, të   cilat  i  përdori me kohë  dhe  mjeshtri ashtu si duhet dhe ku duhet, në  zhvillimin e  aktivitetit    tij  politiko-diplomatikë  në kushte dhe rrethana    jashtzakonshme  si  brenda    Kosovën  martire    robruar  nga  Serbia,dhe në kontaktet  me  faktorin  ndërkombëtar në  Europë  dhe  SHBA-së, për për t`i njohur  me  gjendjen e  rëndë  shtypse në Kosovën e pa mbrojtur  ku zbatohej    vazhdimsi  dhuna  dhe gjenocidi    format  e  përzgjedhura  nga regjimi  barbar serb.

Përpjekjet  e  dr.Ibrahim  Rugovës, për njohjen e pavarësisë    Kosovës  nga  faktori  ndërkombëtar, sipas referendumit të mbajtur kah  fundi i  shtatorit  1991, ishte  pothuajse  kërkesa  e  tij    çdo  takim  si në  Kosovë  dhe  jashtë  saj    Europë  dhe  SHBA-së me    gjithë    ju  dha  rasti me  u  takua qoft   zyrtarisht   apo  edhe  takime  rasti..

Me URTËSINË e treguar që e kishte si vlerë dhe pasuri të veçantë, gjatë  tërë jetës së  tij, me sjelljet e tija  si  politikan dhe  diplomat pa  ndonjë  shkollë    kryer  për  politikë  dhe  diplomaci , me shumë  suksesë  paraqiti  çështjen e  Kosovës, duke i bërë  me  dije  dhe  njohuri  me gjendjen e saj të  rëndë  nën okupimin serbo-sllav, qendrat  kryesore ndërkombëtare të  vendosjes si në SHBA.-së  dhe  në Europë, duke  krijuar  miqësi dhe respekt si për personalitetin e  tij si udhëheqës i  popullit    Kosovës  poashtu  edhe  për  Kosovën  dhe popullin e   saj    përgjithësi.

 

DURIMI, ishte vlerë  me  rëndësi të  veçantë për  te , që  ai  e  praktikoi në  jetën e  përditëshme si politikanë dhe  udhëheqës  i  popullit të  Kosovës,  për  ruajtjen  e  faktorit  njeri  në veçanti  dhe    mirave  tjera  materiale     përgjithësi...

 Nga shkurtpamsit , dhe dashkqinjët e të gjitha llojeve si brenda dhe jasht vendit ,  Durimin, që ai e kishte dhe e  zbatonte në  vazhdimsi , kërkonte që edhe populli shqiptar i Kosovës  ta  zbatonte    praktikë , në  kushtet dhe rrethanat e jashtëzakonshme nën  okupimin serbo-çetnik,me lejen dhe bekimin e ish Federatës Jugosllave, e keq interpretonin  me  qëllime    caktuara dhe    ulëta .

Përpunimi me  kujdesë    veçant  nga  institucione    veçanta dhe zhvillimi sa më i përkryer i propogandës kundër shqiptarëv të Kosovës në  veçanti, dhe    kombit   shqiptar në përgjithësi, nga  ana  serbo jugosllave , duke u shërbyer dhe  vu në  përdorm me  mjeshtri  dhe  pa  fije  turpi ,  por  me krenari, arsenalin e  pasur të tyre nacional e të  pa  shterrshëm, me  gënjeshtra  dhe  falsifikime nga      ndryshme , është plasuar shumë me sukses dhe ka  gjetur   mirëkuptim në rrafshin  ndërkombëtar,  duke depertuar në të gjitha nivelet politiko-iplomatike të shteteve ku ka zhvilluar marrëdhënje ekonomike,politike dhe kulturore kudo në botë e për fat  te keq  edhe tek shteti  shqiptar,  ish Jugosllavia e  ashtu  quajtura  Federative Socialiste ku kombet  dhe  kombësit  jetonë    vllazëruar  dhe  bashkuar dhe  me    drejta    barabarta.

Kjo propogandë si  gënjeshtër  e  kulluar por  e  përkryer,  ishte  një  ushqim pothuajse i  detyrueshëm dhe i përditshëm  politikë në    gjitha nivelet institucionale, në mjetet  e  informimit    tërë  hapsirën e ish  Jugosllavisë e    gjërë.

Serbia në  vazhdimsi  gjithnjë ka  krijuar,krijon dhe do të krijon sisteme kurthashë , planesh  dhe provokimesh,në  kushte  dhe  rrethana    caktuara  kohore kur  mendon  se  do ta ken efektin e duhur për qëllimet  e  tyre  shoveniste dhe grabitçare ndaj  trojeve shqiptare duke shti në veprim dhe  kordinuar si  gjithnjë fundamentalizmin  Ortodoks    Kishës  Serbe, AASHS (Akademin e Arteve dhe Shkencës  Serbe ) me  elaboratet dhe  planet  e  tyre shoveniste ,AU( Akademin  Ushtarake),dhe Diplomacin si  brenda  dhe jasht  vendit , për të krijuar  kushte  dhe  rrethana    përshtatshme, për  veprime  konkrete    zbatimin  e  gjenocidit ndaj  shqiptarëve të  Kosovës    veçanti  duke i  quajtur  ata me  lloj-lloj  emërtimesh  si: nacionalist, shiftari , ballistë , bashkëpunëtor  të gjermanisë  fashiste, irridentist, shovenist, fashist, fundamentalist  islamik,  terrorist, kanibalist  e  çka  jo  tjetër, të cilët rrezikojnë  serbët  dhe  Serbinë...!

Shkatrrimi i qenies biologjike dhe kombëtare shqiptare  për Serbinë mbetet  qëllimi  kryesor  i  përhershëm  i  tyre  nacional, dhe  këte  e  kanë  provuar dhe  zbatuar  kur  kanë  vlersuar se  janë  krijuar  kushte  dhe  rrethana të  përshtatshme për veprime të koordinuara diplomatike jashta vendit për t`i arsyetuar dhe mbuluar, veprimet e tyre gjenocidiale  e çnjerëzore  para opinionit  botëror...!

Dr.Ibrahim Rugova, gjithnjë theksonte,se shqiptarët janë    pa  mbrojtur,    çarmatosur dhe kërkonte nga  ata  durim që të  mos  bien    provokime  dhe  kurtha    përgatitura  nga  Serbia  për    realizuar  qëllimet e  lartë përmendura  .

Ai  bënte thirrje për  zgjedhjen e  drejtë  të çështjes së shqiptarëve nën  okupimin  serbo- Jugosllavë në mënyrë paqësore, pa  dhunë  me  mjete  demokratike,  ku edhe  shqiptarët  të ken  të drejtatë e tyre të barabarta dhe të drejtën për vetvendosje për  vendin dhe  fatin e  tyre.

Njohja  e    drejtës  për  vetvendosje  dhe  pavarsimi  i  Kosovës  do ta  qetsonte  këtë  pjesë     Ballkanit  dhe     Europës  përseriste  gjithnjë.  dr.  Ibrahim  Rugova...

  Të gjitha këto thirrje të drejta dhe të arsyeshme, nuk u drejtkuptonin si brenda dhe jashtë Kosovës,ku pothuajse binin në vesh të shurdhër sidomos në shumë nga zyret diplomatike të shteteve të Europës  perëndimore  dhe lindore, të cilat      kaluarën    bisedat  e  zhvilluara  diplomatike    Paris, Londër  dhe  Berlin, për  ti  knaq  kërkesat e   Serbisë dhe  Greqisë  kishin  coptuar  tokat e  Shqipërisë  Etnike  duke  u  dhuruar   shofenistve serb  dhe  Grek.  Kosovën  dhe   çamërinë..!

Dr.Ibrahim Rugova në kontaktet e vazhdueshme me udhëheqës të ndryshëm  shtetesh,diplomat dhe politikaj si në Europë dhe SHBA-së, për njohjen dhe senzibilizimin e Kosovës, bënte përpjekjet e  tija  mbinjerëzore dhe  kërkesa në vazhdimsi  për  njohjen formale të pavarësisë    Kosovës dhe  integrimin e   saj    BU dhe  strukturat  Euro Atlantike    NATO –së, në  miqësi të  përhershme  me  SHBA-së nga anae  OKB-ar dhe  faktori  ndërkombëtar  ishin  referene    tija    përsëritura deri sa  ndërroi  jetë..!

   këtë  drejtim  mund    thuhet  se  ka  pasur  një   largpamësi    veçantë, sipas  deklaratave    tija     shumë  kushi  si ka  kuptuar  apo  i ka keqkuptuar , rrjedhatë dhe  ngjarjet  janë  zhvilluar  pothuajse  ashti  siç  i  parashikonte  Ai. Intervenimin e  NATO-së, Protektorati  ndërkombëtar  si  fazë  kaluese  deri    njohjen e  Pavarësisë    Kosovës dhe  integrimi  i  Kosovës     BE dhe  në strukturat Euro.Atlantike    NATO-së ...

Mençuria si vlerë e veçantë e kryetarit dr.Ibrahim  Rugova , largpamsia dhe  drejtkuptimi lidhur  me zhvillimin e rrjedhave    proceseve  demokratike   me  shumë  vështërsi  në ish  Jugosllavi,     Ballkan e    gjërë, dhe   veprimet  e  tija   politiko-diplomatike    këtë  drejtim  ishin    arsyeshme  dhe   shumë     qëlluara  për  ruajtjen  e   faktorit  njeri     Kosovën  martire të  pa  mbrojtur e    rrezikuar    vazhdimsi.

 Me  fillimin  e  çthurjës    ish  Jugosllavisë,  me  veprimet  konkrete     Serbisë,  për    dominuar    tërë  ish Jugosllavinë, duke  filluar  hapatas    nga  vitet  1988. Të  gjitha  ish  Republikat   shifnin  dhe  e  kuptonin  rrezikun nga   synimet  dhe  qëllimet e   Serbisë,  andaj    forma    ndryshme  direkte  dhe  indirekte  kërkonin    lufta    filloj    Kosovë, por  me  dinakrinë  e tyre   sllave ..? 

 

Një  kërkesë  e  till  ka  qenë   Shqiptarët e  Kosovës    fillojnë luftën edhe  nga  ish udhëheqës    Kroacisë, ndërsa disa  nga udhëheqësit  Slloven , ngrisnin  zërin  aty  këtu  për  mbrojtjen e të  drejtave të  shqiptarëve    Kosovë  nga  Serbia,sa për  formalitet  dhe  kamuflim , të  cilët   ishin  bashkëpjesëmarrës  me forca    përbashkëta  ushtarako policore nga te gjitha republika, te derguara në Kosovë në  emrin e  Federatës  Jugosllave kundër demostratave masive paqësore të shqiptarëve në Kosovë për  shtypjen  dhe  dhunën  që ushtronin  sipas  dëshirës  dhe orekseve  të Serbisë, për ta penguar lirin  dhe  pavarësin që kërkonin me të drejtë të  ligjëshme dhe të natyrshme shqiptarët  e  Kosovës , u shtypen  barabarisht   duke  shkaktuar    vrar  dhe    plagosur, ndërsa    burgosur  e të keqtratuar  kanë  qenë  mbi  650 mijë  sipas  deklaratës  zyrtare    rrahman  Morinës  ish  udhëheqës  Krahinor  i  LK dhe i  policisë e  bashkëpunëtor  i  Serbisë.

Ish  republikat bënin mend    nga  kasaphanja    do  ndodhte    Kosovë  dhe  zjarri    do  përhapej,    përfitonin  për  interesat e  tyre    ardhme, në  kurrizin dhe dëmin e  shqiptarëve...!

Dr. Ibrahim  Rugova këto  qëllime   dinake  i  kuptoi  shumë  mirë   dhe   gjithnjë   bënte  thirrje    popull për  DURIM, dhe të  mos  bien    kurthë dhe në  provokime    i bënte Serbia me shtypje dhe represion, nga se jemi të pa  mbrojtur  dhe  thoshte kështu  na  këshillojnë  edhe  miqët  tan nga  jashtë...etj.

Për këto qëndrime dhe veprime,populli ju përgjegj vazhdimisht pozitivisht. Kurse  nga  individ  te  ndryshëm, u fol dhe  u  shkruajt  ne  mjete    ndryshme    informiit  për  dr Ibrahim  Rugovën  si:

Njeri  i  but, që me  thirrjet  e  tija  paqësore për durim  dhe  qetësi e  ka  bërë  popullin pasiv , të mos i kundërvehet  Serbisë..! Se  kjo është  politikë shterrpe pa  rezultate dhe i ndihmon  vetem  serbisë, bile e kanë  quajtur, frikacak, pacifist, se politika  e  tij paqësore  e zbrazi  Kosovën  nga    rinjët duke ikur e dalur në  shtetet  e  perëndimit, se  po  mbjell  frikë    popull  duke  mbiçmuar  forcen ushtarake serbe, dhe  shkuan  aq  larg në   vlerësime  dhe   ofendime  sa    e  krahasonin  përmes  shkrimeve    publikuara    shtypin shqiptar  dhe    huaj ngandonjëhere  me  artikuj shumë  provokativ  dhe  denigrues, duke shpifur se me  deklaratat e  tija  për  UçK-në është  kundër  UçK-së, se i ka  shkëputë  lidhjet  me  popullin, se ka  bërë tradhti, bënin  krahasime  dhe  e  krahasoni  me Millosheviqin e si bashkëpunëtor    tij, dhe  s`lanë  gjë  pa thënë e  shkruar vetëm  ta   largojnë  nga  skena  politike  e  Kosovës për qëllime të ulëta  e karrjeriste , pa lanë anash edhe  hartimin e  listave   ilegale  për  likuidim  fizik  siç  ishte  e  publikuar    shtyp ma  par  lista  e dorëzuar nga  prof .Zekiria  Cana  i  cili  edhe  ai ka qenë në  atë  listë  për likuidim dhe dr. Ibraim  Rugova ..me  psudonimin  SHALLI etj..!

U tha e çka su tha për  te , nga  gjithkushat  dhe  askusht, por  asnjëherë    asnjë  rast  as me  gojë  e  as me  shkrim  s`ju  kundërvu  askujt  edhe  pse  e dinte  se  kush i bënte ato nga  kush  organizoheshin  dhe  nga  kush orjentoeshin dhe  çfarë  qëllimi  kishin...!

Askujt  si  tha  fjalë    rëndë  e  fyese, por  me  urtësin, durimin  dhe  meçurin e  tij , si kundërpërgjegje  ishte:  Domokracia  lejon kundërthënjet  dhe kritikat, por e rëndësishme  është    punojmë  për  Kosovën  dhe  pavarësin e  saj.

Ishte njeri që  përpiqej të afronte sa    shumë dhe    bashkonte  faktorin  shqiptar, kjo  u  dëshmua  deri sa  ishte   gjallë, por  edhe  u  vërtetua  me  rastin  e  ndrrimit    jetës dhe ja  një  thënje  e  shkrimtarit    njohur  shqiptar:

 

I  cili  poashtu në kushte  dhe  rrethana    caktuara  ka  pasur  deklarata    pa  matura  ndaj  dr.Ibrahim  Rugovës, që  i ka  pranuar  edhe  vetë..!

Por  ka  pasur  dhe  ka  ende sot   e kësaj  dite të  tillë, që  asnjëherë  s`kanë  pasur  guximin,  qytetar   dhe  burrëror  t`i pranojnë  gabimet  dhe  veprimet e bëra ndaj tij, çfarë  është për    ardhur  keq , se  një  kategori  e tillë  ende  s`janë   shëruar nga  sëmurja  e pa  shërueshme  kronike me  përpjekje    përhershme  infektive me  virusin e  urrejtjes  dhe  lemente  tjerë   infektuese  ndihmës…!

URREJTJA  si  këshillëtar   shumë  i keq,  vazhdonë  edhe pas  ndërrimit    jetës    tij, që  herë  pas  herë tek  disa mjerëz të  cilëve u mungon  etika  e  mirëfillët e  elementit  njerëzor,arsyeja e vërtetë, bëjnë  përpjekje të  vazhdueshme që me shkrimet e tyre kundër  personalitetit  të kryetarit të parë  të Kosovës dr. Ibrahim  Rugovës , për ta çvlersuar  veprimtarin  shumëdimenzionale të tij për  çështjen e pavarësisë    Kosovës në veçanti  dhe  çështjes   shqiptare në përgjithësi.

Disa prej  këtyre njerëzve me  këso  lloj  veprimesh  dhe  përpjekjesh, si    parë  dhe tani , po  bëjnë dhe kanë  bërë vazhdimisht , zvetnimin, çvlersimin  e  demaskimin e  personalitetit    tyre ..! Populli  si  vlerësuesi më i mirë , me të  drejtë ka  vlerësuar veprimet e tyre dhe  në mënyrë  shumë  bindëse ua ka kthyer përgjegjen e merituar:  Me  nderimet dhe respektin  e treguar sa ishte gjall por  edhe  kur  ndërroi jetë kryetarit i parë i Kosovës  dr. Ibrahim  Rugova .

 Disa  nga  mbresat  dhe  përshtypjet  nga  takimet  me  kryetarin e  parë të  Kosovës   dr. Ibrahim  Rugovën:

Mbresa  nga  takimi  i parë  :

  shtator  të vitit  1991 në takimi që  patem  me  dr. Ibrahim  Rugovën  bashk  me  shokun  tim  Skënder  Berishën    pranin e  Milazim  Krasniqit  aso  kohe    duket  sekretar  i  Lidhjes së  Shkrimtarëve    Kosovës   gjatë  ndejes dhe bisedës mes tjerash:Skënder e pyeti drejtpërdrejtë Dr.Ibrahim Rugovën: A jeni  ju  për  Republikën e  Kosovë ? Përgjegja e tij ishte:si  zakonisht duke  qeshur…ndoshta  edhe  ma tepër se për Republikë.Në  vazhdim i  tha, këtë e  kemi  edhe    programin e  LDK-së , merre  dhe  lexoje me kujdes ,në të ardhmen të  bëhet  bashkimi  kombëtar.Skënderi  i  kënaqur  me  përgjegje i thames  tjerash:Kjo  pergjegje  e  juaj  ishte  ashtu  si  unë kam  dashur e  menduar, edhe perkrahjen time e  keni  gjithmon  për  këtë  çështje. Aso  kohe  bëheshin  nënshkrime  ilegale  dhe  gjysëm  ilegale-lloj  peticioni  për  Pavarësin e  Kosovës     disa  qytete të  Kosovës  ku  ne  me  Skënderin  ishim në  dijeni,  dhe  e pyeti  edhe  për  këtë  veprim.  Përgjegja  ishte poashtu pozitive.

Gjatë  bisedës    zhvilluar    vazhdim dr.Ibrahim  Rugova mes  tjerash  tha: ! Është   shumë me  rëndësi  kujdesi  dhe  veprimi, disa    rinjë    akumuluar me  energji,  donë    bëjnë shkarkimin e asaj energjie pa  e  orjentuar    kohë  dhe  momente    duhura dhe shpeshëherë pa e kontrolluar ate edhe pse për qëllime të mira ata  shpeshëherë  fluturojnë  pa  krah aq  lartë dhe kur  vrejn  se  s`kanê krah,  bien  nga  lartë  përplasen dhe  bëhen  pluhur.  Bile e përdori fjalën origjinal  për  vetvrasje , si kmikazë.!

Lidhur  me  Demokracinë  tha mes  tjerash: Në  demokraci  konkureca  dhe  vëlerat  me  kohë  vijnë    shprehje  në çdo drejtim. Demokracia  e  ka  edhe  një    mirë  se  njerëzit  shprehen  lirisht  dhe  sipas  aftsive dhe veprimeve secili del në  sipërfaqe  me  kohë  me  vëlera  apo  kundërvëlera...!

 Mbresa  nga  takimi  i dytë :

Pas  takimit  tim  me  personalitete  aso  kohe    vitit 1992 lidhur  me  një  projektë për Organizimin  e Qëndresës  afatgjate  ndaj represionit   serb    Kosovë    drejtimin  Humanitarë dhe drejtime  tjera    natyrës  specifike  organizative, pata  zhvilluar  biseda  dhe  kërkuar përkrahje  nga: dr. Hajrullah Gorani kryetar  aso  kohe  i  BSPK-së,  I cili  pa  rezervë  tha  se e ke  përkrahjen  time. Azizë  Abrashi  dhe  Burhan  Kavaja  , realizimin e  këtij  projekti e   shiqonin me  skepticizem  dhe  rezervë  dhe  mes  tjerash  kërkesen  për  grumbullimin e     dhënave    kërkoja  thanë  se  vështir  se mundet me  kryej me  sukses  BSPK-së   dhe  bisedat e zhvilluara    aso  kohe  pergjoheshin  dhe  une  isha  i  kufizuar  ne  bisedë për  ta  thënë  haptas  qëllimin e  projektit por  ate  e  mbulloja  me  ç¨shtje  humanitare ,ndërsa atyre as    u  shkonte mendja  për  këtë dhe  përgjimin e  mundshëm. ..! Këto  ishin  vlerësimet  e  mija dhe  janë  edhe  sot.. Po  këto  biseda   dhe të  njejtat  qëndrime  dhe  kërkesa  i  zhvillova me   Adem  Demaçin  dhe Akademik  Rexhep  Qosjen , në  pranin e   Sabit  Gashit  dhe  me të  fundit  edhe  Abdullah  Tejecin si dhe vetem në  kater  sy  heren e  fundit.Të  cilët  s`pranuan  rrolin  e  tyre në  realizimin e këtij  projekti  nga  se  unë mendoja  se  permes  autoritetit  dhe  emrit që  aso  kohe  kishin    Kosovë  kjo  do të  mundet  me u realizuar  më leht, për    cilin projekt thonin se  është  madhor  e  përkrahin  por  vet  s`munden me  u kyq. Ademi  arsyetohej se  është  i  zënë  me  Këshillin për    Drejtat  dhe  lirit  e  njeriut dhe propozoi një  bashkëpunëtor    tij(Gjergjizin) .

 Akademik  Rexhep  Qosja , lidhur  me  projektin thoshte  se  është  diçka  madhore  kombëtare   por thoshte  se  për  të realizuar  këtë  mundet  vetem  shteti ,qeveria  se  ka  shumë  punë…!  I  thash  profesor ne  s`kemi  shtet  jemi  të okupuar…! Poashtu   edhe  Sabiti  u  perpjek  ti sqaron  diç    shumë në  lidhje  me  projektin  nga  se  une  isha  i  kufizuar  per  arsyet e  pergjimit siç e  ceka    lart.Ai  filloi  me  falë  të mira  si  ushqim  shpirtëror  lidhur  me  projektin  se  asht  i  mrekullueshem  dhe se  e  përkrah , por  vet s`mundet me  u  angazhuar   se  është   i pavarur  dhe    mos  keqkuptohet  se  po perkrah  ndonjë   shoqatë apo  parti, dua    jem  i pavarur  , por për veprim e përkrahje  praktike  asgjë, shiqonte interesat e  veta..!

Takimin  me   Kryetarin  dr.  Ibrahim  Rugova  e  bëra   kah  muaj  Qershor 1993 në  selin  e  Shkrimtarëve në  Prishtinë      cilat zhvillonte   aktivitetin e  saj LDK-së. Takimi  e organizova  përmes  Edita  Tahirit  sipas  kërkesës  sime që  takimi të bëhet  vetem mes meje  dhe kryetarit pa pranin e të  tjerëve.

Kështu  dhe  u  realizua  takimi ku  kam këto  mbresa  dhe  përshtypjet e  veçanta:

Mirëpritja e zakonshme, me qeshjen e tij karakteristike: Po sa  e  njoftova  me   aktivitetin  humanitar  aso  kohe    Këshillit  për  realizimin  e  aksionit   Familja  ndihmon  Familjen,    vonë  e  regjistruar    Ministrin e  Drejtësisë    republikës    Kosovës  si   Sh H ” FNF ”, ai  u  shpreh: më  vie  mirë  shumë    po  ndihmon  minatoret  dhe të  tjerët të  mbetur  pa  punë...Kurë  e  vërejti se  unë  isha  i  kufizuar    bisedë  nga  se  e  kuptoj  shumë  shpejt  se  unë  po dyshoja  se përgjohen  bisedat qeshi dhe u  afrua pranë  meje, duke pohuar  me kokë se    kupton dhe  kam  te  drejtë në  dyshimet që  kisha..!

 

Unë, pa folur  i tregova  Formularin nr.1,2 dhe 3  ku  kërkoheshin  grumbullimi  i    dhënave   për  secilen  familje me anëtarët e sajë sipas  moshës,gjinisë dhe profesionit në Kosovë dhe në mërgatë, si dhe pasurin    posedon    lëvizëshme  dhe të  palevizëshme, në  Kosovë. E kuptoj  menjëhere  rëndësi dhe  qëllimin , pasi që  edhe  unë  ia  theksova  me  zë fare  të ulët se formularët  që ja  tregoja ishin me  rëndësi të  veçantë.

Përgjegja  ishte  e  mrekullueshme,  me  një   kujdesë  dhe  seriozitet    madh: S`foli  fare,  por  me  dor  dhe me  gjeste  tha: Shkruaj dhe  sille  për ta  lexuar  sipas  nevojës   e ruan apo e asgjason (shkyen) për ta ruajtur  fshehtësin  dhe  funksionalitetin,    gjitha  këto pa folur pa zë vetem permes shenjave me duar dhe mimikës. Kështu  e  përfundova  takimin dhe vërejta se:  Ishte  i  kujdesshëm,  e  dinte  se  përgjohej, dhe  mbi    gjitha  krijova  bindjen  se  dr. Ibrahim  Rugova   ishte  i  përkushtuar    ruajtjen  e  faktorit  njeri në  përgjithësi dhe të  veprimtarëve  në veçanti ,nga  e  keqja  e  armikiu shekullor  Serb për  aq  sa  kishte  mundësi    ato  rrethana  ekzistuese    okupimit..

  nejtin  seiozitet  dhe  kujdes  kishte  edhenë   takimet  tjera     Shipëri-Tiranë  lidhur  me çështjen e sitemit    veçantë në  kuadër    Republikës    Kosovës- të  koduar (9436 ), për  të cilin ka qenë në dijeni edhe koordinatori aso kohe (34) për këtë Sistem ne nivelin  Republikan për  takimet  e  bëra.

Si  përfundim:

 Urtësi , durimi dhe  mençuria  e  presidentit    parë    Kosovës  si  vlera me  shumë rëndësi të  përdorura  me  kohë  dhe  mjeshtri, për    mirën  e  popullit  dhe  çështjen  e pavarësisë    Kosovës u  vlersuan  shumë  drejt  nga  populli me  rastin e  përcjelljes    tij  pas  ndërrimit të jetës  për    amshim me nderimet  dhe  respektin    i  bënë  masovikisht , në  ato  ditë  acarri me  ngrica  dhe  temperatura    ulëta me  -20C, ku  populli në  rradh  priste  me  durim, për  ti  bë nderimet  kryetarit  Ibrahim.

Urtësia, durimi dhe  mençuria  e  tij, bëri  miqësi  edhe  me shumë  personalitete    ndryshme  nga  vendet e ndryshme    botës e në veçanti  miqësia  e lidhur  me  SHBA-së    e  thoshte   gjithnjë dhe    u vërtetua  me  intervenin  dhe ndihmën    SHBA ja  dhanë  Kosovës    momentet  ma    vështira , kur  gjindej  para  zhbërjes  nga  gjenocidi  i ndermar  nga  Serbia.Dhe me të  vërete  thonte:  Fal  zotit  dhe  SHBA-së  dhe  UçK-së Kosova  është  e lirë dhe ne  shpëtuam…!

 Për  nderimin  dhe  respektimin      tjerët paten  për  dr. Ibrahim  Rugovën  dëhmojnë  shumë  mirënjohje  dhe  çmime  me  rëndësi   nga   institucione    ndryshme  që ju ndanë sa ishte gjall dhe pjesëmarrja në varrimin e  tij dhe  dergimi  i  ngushëllimeve  familjes  dhe  institucioneve të  Kosovë  si dhe  homazhet  e bëra  ende  sot e  kësaj  dite  nga  personalitet    ndryshe siç ishte  rasti  i paradokohësh i  ish  komandantit    Forcave të  NATO-së  shumë i nderuar dhe  respektuar nga  populli  shqiptar i  Kosovës  dhe  institucionet  e  saj  Gjenerali tani në  pension  Vesli Klark etj.  Një  deklarat  nga  diplomati amerikan Richard  Holbrooke lidhur me  vlersimet    i bënë kryetarit    parë    Kosovësku mes  tjerash  shprehet :

 

 

Vlersimet Robert  Dolit për  kryetarin  Ibrahim  Rugova:

 Ndërsa  është  interesant   vlersimi  i  ish Ambasadorit    fiundit   Amerikan  Warren  Zimmermann në Beograd në  librin e  tij : BURIMET E  NJË KATASTROFE-  Jugosllavia dhe  shkatrruesit  e  saj,  ku  mes tjerash

 Po në këtë  drejtim  i ka  mbetur  borgj, politika  ndërkombëtare  e në  veçanti  ajo e  BE, e  cila nuk e njohu  drejtpërdrejt  pavarësin e  merituar të  Kosovës  sipas  Kërkesave     Dr. Ibrahim  Rugovës, duke hezituar dhe stërgjatur gjendjen e pa  përcaktuar  të Kosovës,ku  sipas    gjitha  rrjedhave    deri tanishme, i  ka  konvenuar Serbisë ashtu  siç  ajo  dëshiron...të   shtyhet    paskajshmëri mos pranimi  i  pavarësisë së Kosovës.! 

 

    

Abas   Fejzullahi

2006-06-10

 Bern  

Zvicër

                                   

 

BISEDAT E DETYRUARA TË KOSOVËS ME  SERBINË!?

 

Abas  Fejzullahi

 

Është normale zhvillimi i  bisedave  mes  dy  palve  për  shqyrtimin e  problemeve  ekzistuese apo  marrëveshjeve   mes  tyre  për  nevojatë dhe  interesat  e    dy  palëve,  me a apo pa  ndermjetsues, varsisht  nga  situata, rrethanat dhe  kushtet  kur  zhvillohen   bisedimet , përmbajtja  dhe  qëllimi  i tyre.

 

BISEDAT E DETYRUARA TË KOSOVËS ME  SERBINË JANË TË DËMSHME DHE    RREZIKSHME PËR KOSOVËN,KUR DREJTËSIA  S`GJEN  ZBATIM ...!

 

RASTI, i  detyrimit    Kosovës  nga  faktori  ndërkomëtar për    zhvilluar  bisedime  me  Serbinë ,para njohjes së të drejtës  legjitime e të  natyrshme    Pavarësisë    Kosovës  është një gabim dhe padrejtësi që po i bëhet Kosovës aktualisht.!

Padrejtësitë e bëra nga politika dhe diplomacia e disa shteteve Europiane që nga marrëveshja e Shën Stefanit, Kongresit    Berlinit, Konferencës së  Londrës dhe  Parisit ku me vendimet  dhe  qëndrimet e tyre  u  coptua  Shqipëria  Etnike, duke ja  dhuruar  Kosovën  Serbisë dhe  çamërinë  Greqisë.!

  vend      përmirësohen sot  këto  padrejtësi nga të  njejtat  shtete , të cilat  thirren në demokraci dhe drejtësi,ato ende sot  e  kësaj dite  hezitojnë njohjen e pavarësisë së Kosovës së  cunguar,  si  kompromisin      madhë    bërë  nga   shqiptarët  sipas  kërkesave dhe  lloj.lloj kushtëzimeve  nga  na e politikës dhe  diplomacisë së  BE.

Intervenimi i NATO-së, me 24 mars 1999 mbi  caqet  ushtarako policore dhe paramilitare të  Sërbisë, për  ta  nderprerë gjenocidin  ndaj  popullit shqiptarë të Kosovës në  veçanti  dhe  atij  jo  sllavë në  përgjithësi, ishte një  veprim  i  drejtë  dhe  i  arsyeshëm  pothuajse  me vonesë dhe në  momentet e fundit …kur Serbia zbatonte  haptas  gjenocidin  dhe zbraste  Kosovën  nga shqiptarët ..!

Deklaratat e ndryshme  nga  politikaj të ndryshëm të shteteve të  Europës  perendimore, ishin se :Nuk  do    lejohet  dhuna  e Serbisë ndaj  Kosovës, si në  Bosnje dhe Hercegovinë, se çështja duhet të  zgjidhet me mjete paqësore dhe politike,se s`do të  lejoj  katastrofën humanitare e  deklarata  te  tilla   shterrpe, ndërsa praktikisht Serbia në  terren zbatoi dhunën,gjenocidin  edhe ndodhi  katastrofa  humanitare deri  sa SHBA-së  ndërhynë.. përkundër   dëshirës  dhe  pëpjekjeve    pengojnë  ndërhyrjen në  forma  dhe  mënyra    ndryshme  , nga   disa  shtete     BE, aleate  tradizionale     Serbisë duke i  mundësuar  kohë  dhe  hapësirë   Serbisë për  veprimet  e  bëra..!

 

Pas  Hyrjes  së forcate    NATOS-së    Kosovë, kthimi i popullatës  shqiptare në Kosovë ishte  pothuajse  Biblik,  dhe e  befasoi  edhe  faktorin  ndërkombëtar..!

Kosova  e  shëndrruar    tokë të  djegur, sipas  planifikimit të  bërë  e    përgatitur  nga  Serbia,infrastruktur  dhe  economi  tërsisht     shkatrruar,  filloi    merr  frymë  lirisht    skamjen dhe  mjerimin  e  pas luftës  ku  nga  ana  e  OKB-ara  u  vendos administrata  ndërkombëtare  e  ashtuquajtura UNMIK.

UNMIK-u    Kosovë  nga  administrator të shumtë  nga të cilët  një  pjesë  e mirë burokrat  me  përvojë nga    gjitha  vendet e  botës filloj  gjëja rregullimin e  administrimit   civil, me  rregullore  të qeverisëse,  me  plot e përplot  paqartësi dhe  ngatërrime…!

Me  fajin e  vet  vendorve, që  për  qëllime  karrjeriste,    udhëhequr  nga  urrejtja  ,të  etshëm  për  pushtet  e jo për    bërë  shtet, kërkuan mes  tjerash:

Zhbërjen e  parlamentit të  RK, mosnjohjen  e  kryetarit    Kosovës, të  institucioneve    Republikës    Kosovës    cilat  aq  sa  kanë  mundur    kushte  dhe  rrethana  lufte  dhe okupimi kanë  zhvilluar  pushtetin  paralel dhe  faktikisht  mohuan Kushtetuten e  Kaçanikut...!

Këto  kërkesa  ishin  vetvrasje,  andaj  edhe  UNMIK-u  ju  ofroj  Kornizen Kushtetuese, në të  cilën  po  sillen  vendorët  vërdallë  qe  gjashtë  vite  pa  kurrfarë  kompetencash  vendim marrëse  dhe  ekzekutiv.

Pra  Kosova  filloi  nga  zero  përseri, për  krijimin  e  institucioneve,sipas  shijes  dhe  kushtëzimeve    ndërkombëtarëve  .

UNMIK-u në  Kosovë zhvilloi  veprimtarin administrativo  civile, duke  u  majur  nga    ardhurat  e  larta, ndërsa  Kosova    drejtimin e  ekonomik erdhi gjithnjë  duke  u  varfrua  dhe  tani ka  një  papunësi  mbi  70% dhe  tani  pothuajse ka    dorë  shkopin e lypsit.

UNMIK-u praktikisht s`bëri asgjë në zhvillimin economi si bazë themelore për  mvetësi,lulzoi  korrupsioni  krimi  politik dhe  ekonomik  i  pa  zbuluar dhe  i pa  ndëshkuar  deri    tani.

UNMIK-u bashkë  me  diplomacin  e  BE  i  parashtruan  kosovës  detyra    ndryshme  shtëpiake,  për  përmbushjen e  Standardeve të ndryshme duke i kushtëzuar dhe  detyruar për të  zhvilluar  bisedime  me  Serbin  lidhur  me  çështjen e statusit    Kosovës.!

Pakica  serbe    Kosovë, tërsisht  e përgdhelur  nga  UNMIK-u  haptas  formoj enklavat  e  tyre,    pranin e  ndërkombëtarëve si të  UNMIK-ut  dhe  Kforit Francezë  e  bëren  ndarjen e  Mitrovicës, ku  serbet ushtrojnë dhunë  ndaj  shqiptarëve  dhe  nuk  përgjigjen,  bojkotojnë  haptas   institucionet e Kosovës , dhe  thjesht  bëhet  një  diskriminim i  hapt ndaj mbi  90%  shqiptarëve  autokton në  trojet e  tyre etnike  dhe  privilegia e  përkdhelje  ndaj  pakicës serbe  prej  5%  te  ardhur  si  kolonizator… në  Kosovë..!

  bisedohet  me  Serbin  për  çështjen e  Pavarësisë    Kosovës  me  detyrime   dhe  kushtëzime  siç  është   decentralizimi dhe  t¨ drejtat  e  pakicës  serbe në  mënyrë ku  jo vetem    kanë  aso    drejta sh    shkojnë    dëm  dhe  diskriminimin  e  90%    shqiptarëve, politica  dhe  diplomacia  e  UNMIK-ut  dhe   e  BE  e  quajn  diskriminim  pozitiv..!

 Faktikisht  Serbia   qe  gjashtë  vite  vepron  haptas  me  pakicen  serbe    Kosovë,  administron me  ta   Veriun e  Mitrovicës,  paraqet  kusht,  kushtëzime . bënë  shantazhe  dhe  bllokime  si dhe krijon  tensione  dhe  situata   konfliktuoze,  dhe  për    gjitha  këto  jo vetem se  tolerohet  por  deri me  tani  edhe  është  përkrahur  ne  forma  te  ndryshme..!

Serbia  haptas  kercnohet  kundër  pavarsisë së  Kosovë.

Krejt  kjo  është  rezultat  i  perkdheljes  , në vend të  ndëshkimit ,për  krimin dhe  gjenocidin e  ushtruar  ndaj  Kosovës    faktorin  njerëzor  dhe  ekonomik.

  vend    Faktori  ndërkombëtar  ti  paraqet  detyrime, të  afatizuar  Serbisë  për ,mosbashkëpunimin  me  Tribunalin e  Hages  e  cila  luan me  te  si  po  don  deri me  tani, ajo  vazhdon  te  lutet  dhe  miklohet , në  vend      paguaj  dëmet e  luftës    shkatuara  nga  si  agresore, t`i  vehen  sanksione  dhe  plotësim  standardesh ,  këto  i  kërkohen  Kosovës..!  Kjo  mënyrë e  veprimit  nga  faktori  ndërkombëtar  s`ka    bëjë  asgjë me    drejtën  por me  padrejtësi  duke  ndëshkua  viktimen  dhe  përkrahur  agresorin.

Përse    bisedohet  me  Serbin  për  Pavarësin e  Kosovës?

Pakica  serbe  do ti ket  ato    drejta  siç  i kanë  Shqiptarët  e  okupuar  nga  Serbia    Preshev, Medvegje e  Bujanoc.

Faktori  ndërkombtar  e  ka  pasur  dhe  e  ka  shumë  leht  nese  don me  veprua  me  drejtësi: Te  drejtat e  pakicave  serbe  ne  Kosovë    rregullohen  ashtu si që  janë    Kroaci, Macedoni  etj.

Përse    Kosovë  kërkohen    drejta  speciale dhe  privilegjim për  serbet,  te  cilet sot  e kësaj dite  sillen me  arogancë..!

Me    drejtë  shqiptarët  kanë  dyshime    politiken  e faktorit  nderkombëtar  dhe  detyrimet  e  bisedimeve  me të  Kosovës  me  Serbinë  pa  zbatimin e  drejtësisë    praktikë, janë    rrezikshme  dhe të  dëmshme  per  ardhmërin e  Kosovës.

 Vargjet e At Gjergj Fishtes  edhe tani me shumë të drejt i përgjigjen  aktualitetit    diplomacisë    faktorit  nderkombëtar  e në veçanti politikës së  BE.

 

Ah, Evropë  he kurva  e  motit!

Qi i  re  mohit  punve t`Zotit ,

Po  kjo  asht  shej i  qytetnis ?

Qi me  da  tokët e  Shqypnisë,

Për me   knaq klysht  e  Rusisë!

 

 

A MUND TA BOJKOTOJMË NE SHQIPTARËT DIKË NDËRSA PO E BOJKOTOJMË VETEVETEN!?

 

 

Shkruan: Kadri Mani

 

Është thënë e është shkruar sa e sa herë se konsumatorët dhe tregtarët duhet të kenë kujdes e respekt ndaj prodhimeve vendore, t’iu japin përparësi këtyre prodhimeve, ngase vetëm kështu do të përparonte ekonomia kombëtare, në të kundërtën ajo dëmtohet rëndë.

Edhe kur është fjala për artikujt e konsumit të gjerë, konsumatorët blejnë në dyqanet më të afërta, pavarësisht se nga është malli, sepse jeta dinamike nuk ua lejon një “luks” dhe një “sport” të shëtitjeve e të breshëritjeve nëpër dyqane, për ta gjetur mallin e nevojshëm vendor, e aq më pak kur ai mall mungon krejtësisht!?

Kohën e fundit po reklamohet fort një lloj çaji i importuar nga Serbia “HERBA VITA”, Bojnik, Ul. Radanska br. 34, Neto: 300 gr. Dhe po shitet në Qendrën Tregtare “Kodra e Diellit” Loklai nr. 18, Tel.: 044/423 100, me çmim 23 euro.

Ja një pjesë e reklamës:

 

ÇAJ

 

KUNDËR SËMUNDJES

SHEQERIT

 

“Herba Vita”-ÇAJI MË EFIKAS NË TERAPINË NATYRALE

HERBAVITA

ÇAJ KUNDËR SËMUNDJES SË SHEQERIT

Më i miri në fushën e fototerapisë...

 

Dhe ndryshe nga prodhimet e konsumit të gjerë ushqimor, këtë lloj çaji-ilaç, të sëmurët  nga sëmundja e sheqerit janë të detyruar ta blejnë, paçka se më parë do ta blinin po të vinte nga Shqipëria, të cilës nuk i mungojnë bimët mjekësore, por si dukët ata ende ato bimë i shesin të papërpunuara!?

Të shkretët edhe s’kanë faj: si tepër janë të angazhuar me rrahje ndër vete në Parlament!? E ku mbet t’iu bie ndër mend se duhet të merren edhe me prodhim vendor dhe ngritje fabrikash përkatëse!?

E mora shembull Shqipërinë, duke pasur parasysh se kinse llogarisim si në një shtet të lirë, sepse edhe Kosova e njëjtë është: po t’ua hedhin parlamentarëve një thes me euro, do të copëtoheshin duke i futur në xhepat e veta interesat e popullit e të shtetit!!

Kur do të zëvendësohet të deritashmit me patriotë të vërtetë parimorë e konsekuentë?

 

Telegramngushëllimi

 

E nderuar familje e Dr. Sabit Ukës, në emër të Redaksisë të revistës “Shqipëria etnike”, ju shprehim ngushëllimet tona më të thella për vdekjen e kryefamiljarit tuaj dhe të historianit të madh e të merituar shqiptar.

Dhembja është e madhe, por kur është familjare dhe kombëtare, është më lehtë e përballueshme.

Tok me ju jemi krenarë që e patëm të tillë në ballë të oxhakut kryekuvendar. Plak urtak sa real aq legjendë! Dr. Sabit Uka vdiq fizikisht, por në kujtesën e popullit do jetë i gjallë deri në amshim: në faqet e revistës tonë do të defilojnë skenat e Toplicës tonë të larë në gjak nga barbarët pushtues sebianë.

I përjetshëm qoftë kujtimi për historianin zulmëmadh Dr. Sabit Ukën!

 

Për Redaksinë,

Bajram Vitia, drejtor

Kadri Mani, redaktor

 

 

Në Prishtinë me nderime u varros historiani Dr. Sabit Uka

 

Dr. Sabit Uka

5.11.1920-2.9.2006

 

Studiuesi që ndriçoi fatin e muhaxhirëve shqiptarë të rajonit të Sanxhakut të Nishit

 

“Ndriçimit të kësaj ngjarje të hidhur, dr. Sabit Uka i kontribuoi edhe me tezën e doktoratës “Vendosja dhe pozita e shqiptarëve  të Sanxhakut të Nishit (1877-1878), të cilën e mbrojti me sukses në vitin 1993. Kësaj kaptine të dhembshme të historisë së shqiptarëve, dr. Sabit Uka ia kushtoi gjithsej 8 vepra, në të cilat paraqiti faktet e pamohueshme për etnocidin e paparë që ekspansionizmi serb ushtroi mbi popullatën shqiptare, që deri atëherë jetonte në trojet e veta etnike të Sanxhakut të Nishit”, theksoi Shefki Ukaj

 

Nga Kadri Mani

 

Me Dr. Sabit Ukën nuk njiheshim qëmoti, ama nga larg e kemi adhuruar për veprat e tija “Dëbimi”. Këtë vit (2006) jemi takuar shpesh: kam tentuar që t’ia shes librat, por pak kam arritur: tek-tuk shitja ndonjë, kurse Nazmi Berisha-Dyzi pati  ardhur nga Norvegjia dhe e pati blerë kompletin. 

Dr. Sabit Uka më këshillonte dhe më ndihmonte edhe për provime:

Historia e gjuhës është edhe historia e popullit, në këtë pikë unë mund të të ndihmoj diçka-shkruaj!- dhe më diktonte pyetje-përgjigjet e mundshme në provimet, për historinë e gjuhës shqipe dhe ngjarjet me rëndësi që lidhen me të.

Ndërkaq, aty kah mesi i korrikut kur ishte te ne në drekë, tok me bashkëshorten e vet të devotshme, me zonjën Emine Kasapolli-Uka, Bashkëshortes time, zonjës Shukrije Bunjaku-Mani, ia tregoi tri rregullat e kafes, kurse mua m’i diktoi pesë rregullat e odës:

 

Tri rregullat e kafes:

 

1. E pyet mysafirin, jo a po do kafe, por: çfarë kafe po do?-dhe ia bën kafen pas kërkesës;

2. Nuk e mbush filxhanin rrafsh, por i lë vend për buzë: “i paske lënë vend për buzë” dhe

3. Vegën e filxhanit ia lë mysafirit kah dora e djathtë.

 

Pesë rregullat e odës:

 

1. I përshëndetë të pranishmit zakonisht,  shqip, me tungjatjeta, mirëmëngjesi, mirëdita etj., varësisht se çfarë kohe është;

2. Përpiqesh me gjesh një vend që mendon se të takon ty, e mos me insistuar kah vendi më i laltë, ose edhe vetë ata të orientojnë kah vendi që të takojë;

3. I lejon që të vazhdojnë aty ku e patën muhabetin qëparë: burra vazhdoni ku e patët muhabetin;

4. Në qoftë se merr pjesë në bisedë, përpiqesh me ia përshtatë bisedën rastit, vendit dhe përbërjes të të pranishmëve: biseda konkrete në rastin konkret dhe

5. Kur të duash të çohesh, mos u ço derisa të jetë dikush duke folur, por prite rastin kur të pushojë muhabeti ose edhe shfrytëzoje rastin kur të ngritët dikush.

 

Nga Dr. Sabit Uka: 15 shprehje të huaja dhe zëvendësimi e tyre me shprehjet tona në shqipe:

 

 

MONITORIM-VËSHTRIM

SFIDË-SPROVË

FOKUSUAR-THELLUAR, PËRQËNDRUAR

IMPLEMENTIM-REALIZIM, ZBATIM

PËR MOMENTIN-TANI, TASHPËRTASH

TRANSPARENT-HAPUR, SHESHAZI

APLIKAR-KONKURIM

APLIKON-LUTJE, KËRKESË

TENDER-ANKAND

INVOLVIM-KYÇJE, PJESËMARRJE

MENAXHIM-PËRDOR, UDHËHEQ, QEVERIS

AGJENDA- PLAN NË SHQYRTIM

MAZHORANCË-SHUMICË

MINORANCË-PAKICË

CIMER-CIMERKOLEG, BASHKËBANUES

 

Në veprat e veta, Dr. Sabit Uka ka botuar edhe një këngë popullore:

 

T’MJERT MUHAXHERËT

KAH PO SHKOJNË

 

Çka kanë bjeshkët që po ushtojnë,

t’mjert muhaxhirët kah po shkojë

nëpër shi e nëpër borë,

po iu vdesin thmija n’dorë,

5             Asnja udhën s’po muj tfillojnë.

Kush a shqiptar që ban sevap

muhaxhirëve iu ban konak,

u ndez jerm e u jep darkë,

u shtron mirë, t’ flejnë rahat,

10           prej që janë dalë prej t’zezës shpi,

s’kanë pasë bukë që piqet n’hi,

s’kanë pasë çerep, s’kanë pasë kaci,

Sheh Ahmeti fjalë ka çue:

-Mue zemra m’ka kushtue,

15           muhaxhert n’kangë m’i knue,

kah kanë ikë, kah kanë shkue.

-More mbret, thonë muhaxheria!

More mbret, more mbreti i ri,

shite Bosnjë e Rumeli,

20           a po sheh çka u ba n’thmi?

Na kanë gri t’shkretët sabi,

thmija s’ftofti na u kanë mërdhi,

dath e desh n’ borë e n’shi...

----------------------------------

 

 Kadri Mani

 

NJË PLAK URTAK

/Dr. Sabit Ukës/

 

Një plak urtak

I gjatë-bajrak!

Në supe i kërrusur

Në shpirt i rysur

Me përvojë i stërvitur

               Me mundime i kalitur

Amzë bletësh në koshere

               Hoje mjalti pranvere

Që bën punët pa potere

Orakull parathënës

               Mbrojtës nga mishngrënës

Ndër sogjetore tellallët

               Po na vijnë  kanibalët!

Mbrojtës nga belaja

               Sa s’ka ardhur hataja

Sa s’kanë ardhur militarët

               Me të mprehtat hanxharët

Rrini sus te shtëpia

               Sa s’ka arritur yrfija 

Sa s’ka ndodhur kasaphana

               Plagët ua fashoj nëna

                               Jehonën shtypshkronja

Dëbimet morën dhenë

               Orakulli njëherë len!

Një herë len dhe rrëfen

               Për të gjitha kohërat

                               Kjo vlen.

E saherë ta hamë bukën

               Ta urojmë Sabit Ukën

Edhe kur t’i hani pitet

               Situata mund të përsëritet...

Ruajini tapitë-policën

               Kurrë të mos e harrojmë

                               Toplicën!

Më 2 shtator dymijegjashtë

               Ndryshoi moti

                               Pikon shiu pikon loti

Në Antalia të Turqisë

Vdiq i zoti i shtëpisë

   Vdiq babai i historisë

Bardhi i Madh qe hedh në garë

   Me Sabitin mësues të parë

Pikojnë zemrat vrer e gjak

               Mos Urtakut s’i dhamë hak!?

Andaj pret krejt mileti

               Të ribotohet

                               Kompleti.

 

“Shqipëria etnike-për fëmijë”

 

 Ju paraqesim shkrimtarët tuaj

 

Ibrahim Kadriu

 

SHËNUAR NË NJË TË

DIELE TË NËNTORIT

 

Pluhuri është çmendur krejt edhe gjethet

Të rëna me naze ia zënë rrugën haresë

Që në të dielën e tetorit

Më kishte afër të ma ngjyroste çastin

 

Pamja e pluhurosur m’i bën perde shikimit

Në njerëz të strukur  në englendisje

S’çajnë kokën fort për fishkëllimë të erës

Mbajnë ritmin e hapave e kërkimit të vetvetes

 

 

Shënime biografike

 

Inrahim Kadriu, i lindur më 8 janar 1945 në Zhegër, fshat i Karadakut të Gjilanit (Kosovë). U shkollua në Zhegër (filloren), Gjilan (Normalen); studimet universitare në Prishtinë. Dy vite ka punuar në detyrën e pedagogut. Më 1968 ka filluar punën e rregullt të gazetarit në të përditshmen “Rilindja”, gazetar në rubrikën e kulturës dhe reporter i lirë. Që nga viti 1973 e tutje ishte redaktor i kulturës në të njëjtën gazetë. Në “Rilindje” i ka vazhduar puna deri në dhjetor të vitit 1999 kur (në detyrën e redaktorit) kalon në të përditshmen “Zëri” ku edhe sot punon.

Pjesë nga veprimtaria e Ibrahim Kadriut (poezi e fragmente prozash) janë botuar edhe në frëngjisht, gjermanisht, arabisht, rumanisht, turqisht, italisht, anglisht... Për veprimtari letrare ka marrë mirënjohje të ndryshme, si Çmimin “Shtjefen Gjeçovi”, për poezi, Çmimi i Nëntorit (të Prishtinës) për skenarin e serisë televizive “Fidani”, realizuar sipa romanit “Pas kthimit”, Çmimin e vendlindjes, çmimin “agim Ramadani” etj. Romanin “Pas kthimit” Tadio Tirana e ka realizuar edhe si radiodramatizim të cilin (në disa vazhdime) e ka emituar gjatë viteve të tetëdhjeta.

 

Nga ky autor

 

Netët e Karadakut, porzi (1969)

Qyteti i luleve, tregime (1970)

Pranvera shikon nga bregu, tregime (1970)

Diçka po ndodh, poezi (1972)

E lumi rridhte, novelë dhe tregime (1972)

Armendi, poemë (1974)

Pas kthimit, roman (1975), ribotoi “Naim Frashëri”, (1985)

Hapësirë, poezi, (1977)

Shpëtimtarët, novelë dhe tregime (1978)

Kohë e të korrave, roman (1979)

Troku, poezi, (1980)

Tregime (1980)

Kroi i ilaçit, roman (1982) botimi serbokroatisht “Lekovit izvor” (1987)

Ethet e një dimri, roman (1983)

Koprena vremena serbokroatisht, poezi (Veli i kohës) – (1984)

Zogjtë fluturojnë vetë, roman (1986)

Fjalori i mbrapsht, poezi, (1986)

Epoka në figura, roman (1987)

Nëna, novela, (1988)

Tregime, përzgjedhje lekture (1988)

Pastaj harrohet, poezi (1989)

Më shumë se lojë, roman (1990)

Qerrja e dritës, roman (1990)

Loja e fundit, roman (1993)

Përrallorja, novelë dhe tregime (1996)

Vite me plagë, roman (1998)

Spirale muzgu, roman (2002)

Shqiptarja e gjithë botës, roman, ribotim i UEGEN-it, Tiranë, 2003, ribotim i romanit “Qerrja e dritës”

Shtëpia e fantazmave, roman, (2004)

Qeni me tenxhere, poemë, (2005)

Dreni dhe Drenusha, novelë, ilustracion shqip-norvegjisht, (2005)

Na ramas timp pentru sarbatori (S’mbeti kohë për kremte), vëllim poetij në gjuhën rumune, Bukuresht, (2005).

Botime të tjera:

Dhurata letrare, libër leximi për kl. VII (1987), shumë herë i ribotuar,

555 arsye për të qeshur, libër me mahi, me pseudonim I. Karadaku (1995)

444 arsye për të qeshur, libër me mahi, me pseudonim I. Karadaku (1997)

 

Kadri Mani/ dy vjersha

 

Emblemat e padukshme

 

Gjyshi kaherë i lemë

Gjyshi ynë i lashtë

Pse s`ke një emblemë

Dhe asnjë dekoratë?

 

Vërshuan me pyetje

Si bletët ndër pyje

Nipa edhe mbesa

Kacabunj e pilivesa!

 

E ç`t`iu thoshte gjyshi

I mbështetur për muri

Si t`iu ndalej yryshi

Po a çel gojë guri!?

 

E pa gjyshja plakun

Që ishte në siklet

Shkoi t`ia jepte hakun

Të mos e linte n`adalet:

 

me kile dhe me okë

nga koka në thembër

ka medalje në kokë!

ka emblema n`zemër!

 

Fëmijët tanë të mirë

Gjyshi është i dëlirë

S`i ka dekoratat n`setër

Por ka stolitë në sedër!

 

20.11.2004-Lenzburg

 

TË MOSHUARIT MAJË

GËRMISË!

 

Të moshuarit majë Gërmisë

Për çdo ditë në ora gjashtë

Fillojnë bisedat me qesëndis

Hiq një kashtë se dalin shtatë!

 

Kush ç’ka bërë e kush ç’ka thënë

Me mesele edhe me anekdota

Kërcet gazi se ç’gaz moj nënë

Këtu është kultura këtu është bota!

 

Fryhen shfryhen mushkëritë e tyre

Si një rrëshiq e sikur një puhacë

Të spastruar prej çdo mynxyre

Nuk rrinë truç si lakrat në kacë!

 

Nga maja e Gërmisë shihet qyteti

Një shtresë mjegulle e ka kapluar

Fillon të zgjohet mbarë mileti

Sakaq brofin të gjithë të zgjuar!

 

Janë punëtorët herakë të agmisë

Janë shkollarët ndër universitete

Krushqit e gatitur të pavarësisë

Shqipëri etnike ndër kontinente!

 

Ata janë tonat nipat edhe mbesa

Ato janë tonat mbesat edhe nipa

Se ç’galdon xhani galdon shpresa

Kjo është Kosova trung me pipa!

 

 

 KOKRRA GJUHE

 

Shqipëria nuk mësohet dot, as nuk ndritët dot, as nuk qytetërohet dot me gjuhë të huaj, përveç me gjuhën e mëmës, që është shqipja.

(Kostadin Kristoforidhi)

 

Gjuha është sendi më i çmueshëm i një populli dhe për popullin shqiptar është i vetmi thesar.

(Eqrem Çabej)

 

Fillimi e themeli i çdo diturie është gjuha, që popujve u mban gjallë kombësinë e tyre të shtrenjtë. Shtetet ngatërrohen e zhduken, trojet e disa fise zihen nga fiset e tjera, por e vetmja cilësi që e shquan dhe e bën të njihet kudo ku mund ta hedhë fati, është vetëm gjuha.

(Jeronim De Rada)

 

Gjuha më mirë se gjithçka tjetër jep shpesh dritën ose mjerimin e një kohe.

 

(Ismail Kadare)

 

Gjuha është biografi e popujve, sepse me gjuhën, më mirë se në çdo material, ruhet historia e tyre intelektuale, sociale dhe morale.

(Rexhep Qosja)

 

Pa gjuhë të pasur e të pastër s’ka ide e mendime të larta. Gjuha letrare mësohet deri në fund të jetës.

(Idriz Ajeti)

 

Për të shkruar pastër gjuhën shqipe duhet: 1.Të studiojmë shkrimtarët e vjetër e të rinj që kanë shkruar një gjuhë të pastër shqipe; 2. Të mendojnë shqip e t’u reshtemi fjalëve të huaja sa është e mundur e sa i ka gjuha jonë, dhe konstrukteve të huaja t’u krejt së krejti; 3. Të sundojmë gjuhën e popullit kudo të maleve e të fushave tona.

(Aleksandër Xhuvani)

 

Shqipja ka mundësi të pakufizueshme për të krijuar dhe për të përkthyer. Ajo ka fjalë të shkurtëra, të gjata, oksitone, paroksitone, proparoksitone, ç’të duash ka! Nga mundësitë që krijon gjuha shqipe ua kalon shumë gjuhëve të botës dhe mund të krahasohet me gjermanishten, prandaj s’ka faj gjuha po ku është poeti?!

(Lasgush Poradeci)

 

Në qoftë se për gjuhët e tjera pastërtia e gjuhës është një çështje e rëndësishme, për gjuhën shqipe ajo është një çështje etnike.

(Marko La Piana)

 

Gjuha, që të bëhet gjuhë, i duhet edhe ndërgjegjja kombëtare.

 

(Branko Merxhani)

 

Zot! Jepu shqiptarëve vullnet dhe logjikë që të flasin shqip, të paktën kur janë në Shqipëri. Se, siç kanë zënë disa, shpejt a vonë do ta bëjnë atdheun babiloni gjuhësh, ku s’do të marrë vesh qeni të zonë.

(Nonda Bulka)

 

Tashti kemi shumë njerëz që i dinë mirë gjuhët e huaja. Por, kemi pak, shumë pak njerëz që e dinë gjuhën shqipe, që mund ta shkruajnë e ta flasin bukur e pa gabime.

 

(Gjovalin Shkurtaj)

 

Po sot shoh një turmë të errët prej analfabetësh me diplomë në xhep, që po i vërsulen shqipes dhe duan t’i vënë thikën në kurriz, që të gdhendin pas formës që u pëlqen atyre; se të gjorët kujtojnë se gjuha është një copë dru pa shpirt. Nuk din që është jo vetëm e gjallë, po dhe shumë e hollë, aq sa, po i shtrembërove pakëz një nyjë a një dell, trupi i tërë i tronditet, vuan, dhe humb forcën bashkë me diturinë.

Kur e thatë një gjë njëherë të jetë e mbarsur, mos ma përsërisni më tutje me të tjera fjalë.

(Faik Konica)

 

Një kulturë e lartë gjuhësore kërkon edhe shprehja të jetë e qartë, e përpiktë, e përpunuar, e pasur, e gjallë, e larmishme, e fuqishme, dhe jo të mbetet në gjedhe të huaja, kur shqipja ka mënyrat përkatëse të shprehjes dhe kur të parat nuk sjellin gjë të re.

 

(Mahir Domi)

 

Gjuha shqipe është i vetmi mjet i ndriçimit dhe i përparimit moral. Ajo është një gjuhë e fuqishme dhe e bukur që duhet të jetë krenaria e folësve të saj dhe një mjet i shenjtë për zhvillimin kulturor dhe intelektual të kombit më të vjetër shqiptar.

(Holger Pedersen)

 

Për shkrimtarin ka vetëm një formë të patriotizmit: qëndrimi ndaj gjuhës letrare. Literatura e keqe është një lloj tradhtie.

(Brodski)

 

 

Poeti që shpreh nivelin më të lartë të gjuhës shpreh njëkohësisht nivelin më të lartë të vetëdijes kombëtare. Pohoj se kjo vepër s’është më pak e dobishme se ekonomia ose ushtria kombëtare.

(Karel Çapek)

 

Gjuha, njeriu e kombi që e flet janë thuajse e njëjta gjë.

 

(Leopardi)

 

Një komb me asnjë mënyrë tjetër nuk mund të dalë nga barbaria përveçse duke punuar gjuhën e vet.

(Herder)

 

Gjuha është dashuria deri në varr. 

 

(Franc Kafka)

 

Quaj njeri atë që është zot i gjuhës së vet amtare!

(Chiamo uomo que e padrone della sua lingua materia)

 

(Një autor italian)

 

Një shoqëri zbulohet përmes pamjes së gjuhës së vet.

 

(Artur Rambo)

 

Nuk duhet të turpërohesh të shkruash gjuhën tënde.

 

(Zhoashen Dy Bely)

 

Ndërgjegje pa gjuhë s’ka. Po edhe gjuhë pa ndërgjegje prapë s’ka.

 

(Wundt)

 

Krejt ç’është e tepërt duhet lënë jashtë dhe e domosdoshmja të thuhet vetëm njëherë.

Të mos formohen fjali të gjata, jo më shumë se 15-20 fjalë në fjali.

 

(Ludvig Reiners)

 

(Dr. Qemal Murati: GRAMATIKA e GABIMEVE)

 

 

“Shqipëria etnike”- për fëmijë”

 

 

Florentina Havolli

 

VASHA NGA DRENICA

 

Në zemër të Kosovës

Unë jam nga Drenica

Di të luftoj porsi trimat

Si Azemi e shotë Galica

 

Pasha shpatën e lavdisë

Pasha Shpellën e Dragobisë

Pasha shqipet me flamurë

Jo s’e lëshoj Kosovën kurrë!

 

 

BEDRI HAJDIN MUSTAFA

-dëshmor-

 

E la babën dhe la nënën

E la nusen e vogëlushen

Që të gjitha për një ideal

La studimet e doli në mal!

 

Vogëlushja quhet Ardhmëria

Është modeste dhe krenare

Ajo s’rrëmbehet nga lavdia

Babin ia vrau bota barbare!

 

Lotët po derdhen si uji i lumit

Sot themi lamtumirën e fundit

Pashë zotin nënë teri njata sy

Birit tënd dëshmor i qoftë lavdi!

 

 

GAZMEND HAJDARI-DËSHMOR

 

Ishte ditë e martë

Dielli nxehte shumë

E mua më shtangu

Një lajm i pafund

 

E vranë Gazmend Hajdarin

Djalin e ri

E vranë Gazmendin

Tok me gjyshin e tij!

 

Ajo ditë në Drenicë

Ishte shumë e rëndë

Kishin ardhur të strehohen

Nga të gjitha anët

 

Se barbarët serbë

Drenicën kishin mësy

Që t’i masakronte

Gra pleq dhe fëmijë!

 

E lotët e nënës

Po rridhnin si lumi

Duke ia dhënë të birit

Lamtumirën e fundi!

 

Barcoleta

 

PLAKA FRIKOHET NGA SKELETI

 

Shkon një plakë te mjeku, trok et, por qëndron e shtangur në derë. Mjeku i thotë:

“Hyn, se nuk po të hamë!”

“E atë njeri kush e ka hëngër!?”-dhe bënte me nojmë gishti kah skeleti.

 

PLAKU E PLAKA NË NDESHJE FUTBOLLI

 

Shkojë plaku e plaka në një ndeshje futbolli, e plaka e çuditur po e pyeste plakun:

“O to njeri, po përse nuk po ua japin nganjë top të gjithë, por po vrapojnë të gjithë mbas një topi!?!

 

 

KURIOZITETE

 

Është menduar se libri i parë në gjuhën shqipe është Meshari i Gjon Buzukut nga viti 1555. Ndërkaq, Dr. Mustafa Ahmeti pohon se ka zbuluar një libër të vitit 1210 nga Teodor Shkodrani.

-nga arkivat sekrete të Vatikanit...

Dorëshkrimi përbëhet nga 208 fletë. Është i shkruar në pergamenë dhe i tëri është në gjuhën shqipe. Ndahet në tri tërësi: atë teologjike, filozofike dhe historike. I gjithë teksti është autograf.
Së shpejti në botim dorëshkrimi i 1210-s me autor Teodor Shkodranin.

nga Dr. Musa Ahmeti

 

 

 

(Shënoi: Florentina Havolli)

 

 

 

 

Fjalë të urta popullore

 

-Hardhia e bën rrushin, ferra merr uratën. / fj. u. (thuhet kur punën e bën njëri, ndërsa frytet i rrëmben tjetri)

-Shelgu ndreqet sa është filiz. / fj. u.

-Kur s’ke rrush, ha dhe larushk. / fj. u.

-Shumë dado e mbytin fëmijën. / fj. u.

-Okën pije, pikën mos e derdh! ? fj. u. (mos e kurse gjënë për shëndetitn, por kot mos e humb!)

-I vogli mban mendje, i madhi ka mend. / fj. u.

-Nuk fëlliqet dielli me baltë. / fj. u. 

-Shiu në korrik, misri me shinik. / fj. u.

 

 KALENDARI HISTORIK

 

Në vitin 1938: Selman Kadria e vret Miliq Kërstiqin, një zullumqar ky kundëer popullit shqiptar. Pas vrasjes ai kërkon konak te Tahir Ali Bicaj, i cili nga frika e reprezaljeve të mëvonshme nuk e pranon. Strehë gjen te Kadri Imeri, dhëndër i fisit të tij. Kadriu e mban për disa ditë të fshehur në zabelin pranë vresdhtit me rrush. Selman Kadrinë e ka qitë në pritë të serbo-malaziasve daja i babait të tij, i quajtur Ramë Vuthaj!

Në vitin 1025: Mjeku arab Alhazen (965-1039) pohon se shikimi sigurohet nga rrezet e dritës që formojnë një imazh në sytë e jo nga rrezet e derivuara nga syri apo pasqyrimet e objekteve, sikurse besohej deri atëherë..

Në vitin 1054: astronomët kinezë zbulojnë një yll të ri; ëssht supernova, e njohur më 1967 si yll i parë pulsues që i jep origjinën Crab Nebules me grupyllësinë e Demit.

Në vitin 1202: matematikani Leonardo Fibonacci duke shkruar librin e ti “Libër Abaci”, i prezenton gjithë Evropës numrat arabe.

Në vitin 1228: filloi në Angli, nxjerrja dhe përdorimi sistematik i karbonit.

 Në vitin 1269: francezi Pélerin de Maricourt përshkruan polet magnetike.

Në vitin 1292: Në Venecia lindi pasqyra me xhama.

Në vitin1300: alkimisti Geber përshkruan acidin sulfurik.

Në vitin 1316: Mondino de Luzzi ndan organet kadaverike dhe publikon librin e parë të anatomisë.

Në vitin 1335: orët mekanike filluan të vihen nëe funksion nga mekanizma peshuese zyrtare e krahinave të veçanta.

 

 

Nga poezia shqiptare

 

Ibrahim Kadriu

 

 

S’MBET KOHË PËR KREMTE

 

 

Është vrarë njeriu që e kam njohur

Ishte pranë jetës e jetën gjakonte

Fliste dashuronte plot shkëlqim në sy

Njeriu që e njihja me shtrëngim dore

 

Është vrarë pse qëndronte në këmbë

Pse i gëzohej mëngjesit, ditës, fjalës

As e mendonte vdekjen, ai burrë burri

Është vrarë se i gëzohej hapave që bënte

 

Është vrarë derisa ecte të arrinte harenë

Të pritur me shekuj dhe të afruar

Duart i kishte të zgjatur për përqafim

Por vrasja ndodhi – heu kumt i zi

 

Është vrarë njeriu që e kam njohur

M’i la shuplakat zbrazur, gishtat shtrirë

S’mbeti kohë për kremte nga ajo ditë

Kur vrasësi s’dinte – ç’domethënë të jetosh.

 

 

Nga poezia botërore

 

Rene Filomb

 

QYTETËRIMI

 

Më gjetën në errësirë të thellë

të kasolles nga bambusë

më gjetën

të veshur n’obom[2] dhe lëkurë kafshe

me bisedat e mia

dhe me të qeshurit si vërshimi

me tam-tam tim

gri-gri dhe perënditë

O mëshirë! Sa primitiv!

Ta qytetërojmë!

Atëherë ma shpëlanë kokën

me librat e tyre llafazane

pastaj trupin ma zbukuruan

me hajmalitë e tyre

shartuan

në gjakun tim

të ndritur e të tejdukshëm

edhe koprracinë

edhe alkoolin

edhe prostitucionin

edhe përdhosjen

edhe politikën vëllavrasëse...

Urra!

Më në fund jam njeri i qytetëruar!

 

HAJRIZ DEMAKU

Edhe në këtë moshë (15.6.1924), vital, çehreqeshur e krenar për

orientimin e mbarë në Organizatn Nacional Demokrate Shqiptare

 

Jemi në shtëpinë e zotni Hajriz Demakut, plakut 82-vjeçar nga Drenica, e shtunë 24.6.2006, mesditë. Fjetat shkëlqejnë nga pastërtia. Bashkëshortja e tij zonja Tahire Berbati-Demaku, është e mërzitur për birin e vdekur nga sëmundja zemrës, në Mërgatë, i ndjeri Ismetin 53-vjeçar, ka lënë gruan me 2 fëmijë, një bir dhe një bijë; kjo ka ndodhur para një muaji: e kanë sjellë kufomën nga Belgjika, dhe e kanë varrosur këtu në Prishtinë, janë kryer ngushëllimet, ama dhembja është e madhe për njeriun e vet, relativisht i ri.

Kanë pasur 8 fëmijë, tre iu kanë vdekur të vegjël, të tjerët, 5 bij e një bijë, i kanë të martuar, që të gjithë të shkolluar, por më i njohuri ndër ta, është, padyshim, zotni Daut Demaku, shkrimtari ynë i mirënjohur.

Zotni Hajriz Demaku ka qenë xehetar, në xeheroren e Hades ka punuar 27 vjet dhe me dhunë në pension: “Neka ide, nije zdravo klice!”- (Le të shkojë, nuk është bimë e shëndoshë”- ka thënë një anëtar i Komisionit!

Paraprakisht ka kryer Metresën në Gjakovë-1939, shkollë e mesme, por si nacionalist, anëtar i NDSH-së, nuk mund të punësohej askund, pos në punë fizike! Po edhe me këtë punë ishte i kënaqur dhe punonte edhe punë ndërtimtarie, ja, thotë, këtë shtëpi dykatëshe, me dy hyrje, vetë e kam ndërtuar.

Më 1941, kur kanë ardhur gjermanët, hoxhallarët ishin mësuesit e parë, pos ndonjë mësues që vinte nga Shqipëria. Ushtria gjermane i kishte kazermat dhe qarkullimin rrugor, rrugët kryesore, punët e tjera i kishim ne vetë: shkollat, flamurin, qeverisjen e vendit.

Nuk pajtohet me Prof. Dr. Muhamet Pirrakun, i cili po i shpallte komunistë: Shaban Polluzhën, Ramadan Agushin, Ramiz Cërnicën... dhe Zotni Hajrizi shton me humor:

“Shyqyr që nuk i ra ndërmend ta shpallte komunist edhe Skënderbeun!”

I lavdëron vëllezërit veprimtarë Kryezinjtë e Gjakovës: Cenën, Hasanin, Sahitin dhe Ganiun, ky i fundit ka vdekur në burg.

Pyetje: Pse u vra Cena Begu me atentat?

Përgjigje: Cena Begu ka qenë dhëndër i Mbretit Ahmet Zogut. Zona e Junikut ka qenë një zonë  neutrale ku strehoheshin kaçakët, dhe Cena nga pozita e Ambasadorit në Beograd, ka nënshkruar që ajo zonë neutrale t’i bashkëngjitet Jugosllavisë. Në këtë pikë nuk është pajtuar Zogu...

Uran Butka ka shkruar një fejton për kryezinjtë, te gazeta “Bota sot”, mbase në vitin e kaluar?

 

 

XHEMAJL OBRIJA NË TURJAKË

 

Po i tregonte një drenicas pleqnarit Xhemjl Obrija se si ishte çmend një burrë dhe anëtarët e familjes e kishin lidhur dhe po e ushqenin.

“Mirë paskan bërë- tha Xhemjali- shyqyr!”

“Pse po thua ashtu, o aga Xhemajl!?”- u çudit fshatari.

“Paj po them se shumica e paskan bërë zap një të çmendur dhe po e ushqyekan derisa t’i dalë ndonjë ilaç te mjeku apo te hoxha. Qysh po do me ardhë koha, kemi m’u çmend gjysma, që thua ti, dhe gjysma e shëndoshë nuk mund ta bajë zap gjysmën tjetër!”

Bisedën e patëm lënë përgjysmë dhe po e vazhdojmë sot më 24.12.2006:

Xhemajl Obria ka vdekur 1908, e ka lënë zëvendës vëllaun e vet, Kadriun. Nja një muaj a dy pas vdekjes së tij, kishin ardhur dy mysafirë të panjohur. Kur e kanë marrë vesh se ka vdekur Xhemajli, nuk e kanë treguar qëllimin pse kanë ardhur. Edhe u tubojshin krejt kojshia pas darke. Edhe rrinë sa rrinë dhe shkojnë pa e ditur se nga ishin, vetëm se janë jabanxhi. Janëhpërnda diut me flejt, të nesërmën janë shkuar fqinjët te Kadriu, dhe kanë vetë në i ka njohur ata mysafirë se nga ishin e kush ishin? Ai është përgjigjur se po, se ata kallëzuan, ishinkanë mësitët e Leninit! Janë ardhur nëpër Kosovë me i vetë krentë e Kosovës a e pranojnë partinëe e Leninit. Ai Çka iu the? Ua këndova një kangë:

 

Në thasha unë çka ka thanë Lenini

M’u baftë barku gurë mullini!

Edhe kur të vdes në dhe

n’vorre tona mos më shtini

Gjumni në gropa të Halim Brahimit

Le t’më hanë qentë e Qerkinit!

Le t’m’i shpein eshtrat nëpër fushë

Le tadijnë hallku se sjam kanë kurrkush!

 

1943 kryetarët e tri komnave të Drenicës: Banush Sedllari, Isuf Gradica edhe Sadik Zeneli, kryetar i komunës dhe deputet me Ferat Dragën, të partisë demokratike; janë shkuar te Tahir Berisha me pyet se çka po bëhet, pasi e ka Rifatin komunist, e di se çka po bahet? Ai ka thënë se nuk e di, por pasi tanimë kanë ardhur do t’ua këndojë një këngë:

 

Moj Kosovë, mori bijë

T’u ka pre një këmishë për ty

Këmisha e re pëlhura e vjetër

Vishe qito se s’ka tjetër!

Mirë e dimë se nuk t’bjen taman

Se u pre në Beligrad

e është qepur në Tiranë!

25.12.2006- bashkë me zotni Hajriz Demakun u vozitëm për në Gjilan: moti kohë nuk e ka parë Gjilanin dhe deshëm t’ia bënim një vizitë poetit Selman Vokshit. Zotni Selmani dhe zonja e shtëpisë, Ajshja, u gëzuan dhe u kënaqëm muhabet e recitime! Zotni Selmanit i kishte ardhur një këngë e incizuar në magnetofon për babin e tij, Lot Vakun me shokë, nga këngëtarë të Shqipërisë!

“Ata paskan kënduar më mirë se unë për babin tim!”- na tha zotni Selmani.

Pas disa orësh biseda, pije e ngrënie, kërkojmë leje dhe ngrihemi në këmbë; na falënderojnë dhe shtojnë se u kënaqëm duke kaluar çaste të këndshme.

Zotni Selmani më porosit që ta takoj kryetarin e rinisë, zotni Mentor Baranin, që të merremi vesh për përkujtimin e përvjetorit të vdekjes të Dr. Ibrahim Rugovës, që vjershat e tija të deklamohen në recital më 21 janar 2007.

Pyetje: Meritat e veprimtarit pjesëtohen me meritat edhe të bashkëshortes?

Përgjigje:

Pyetja e fundit: Një urim apo porosi për Vitin e Ri 2007?

Përgjigje:

 

 Binak Ulaj

 

 

ÇUDI                                                                    

                                                                

 

Të shkrumbuar paskemi qenë

Për pushtet- të papushtet

Medet!

Për LIRI- çalthi

Për pasuri-vrap

Cjepurrakë *

 

ÇUDI

                                                                                          

E pjellë stramastike *

Kobëtarë të çdollojtë

Cucerranë* në pushtet- të papushtet

 LIRIA cërron degëprerë

Ngopemi me erë

 

ÇUDI

 

Shkrumb, të shkrumbuar

Për lirinë e

Përfitimeve

Uzurpimeve

E agmi Lirie larg

Kështu, cakapreka 

 Vjen vdeka

 

ÇUDI

 

Sa kamës paskemi qenë

Për ndërtime, mbindërtime

Të egra...

E thoshim

E themi

S' kemi

Për liri

Për të RËNËT...

Mjaft kemi dhënë

Të gjorët ne

Sa ditëlënë

 

ÇUDI

 

 

Pak AMANETAS

Të LIRISË

Mbetëm

Jetëzbrazët

E ahti i të RËNËVE  EMËRNDRITUR

Ajgëton

Vështrojmë anamendas

Çervish liria bëhet

Dëmës të LIRISË shumë,

 pak AMANETAS, pak

LIRIA  kullon gjak

 Fytin n' lak

 

Amanet shajnish

Ne, të rinjtë

T' krahut njerëzor

Mësimin e jetës

 Mësuam e mësojmë

Vrapaqorras

S’ ju  besojmë

Se lirinë

Shajtojnë, shajtojnë *

Fidanë lirie

prapë

Shemërtojmë*

 

 

ÇUDI

Tanimë

s 'çuditëm për asgjë                                                                                                                       

ÇUDI

 

Prishtinë, 2004

 

 

 

* cjepurak =që nuk i venë punët mbarë

* stramastik = melez, hibrid

* cucerran = i turpëruar, frikacak

* shajtojnë= vrasin keq...shëmbin

* shemërtojmë= zëvendësoj një fidan që s' ka zënë me një fidan tjetër

 

 

Mr. sc. Kadri Osmani- Mani

 

KONTRIBUTI I MILAN SHUFLAY-t

NË FUSHËN E HISTORIOGRAFISË

SHQIPTARE E TË ALBANOLOGJISË

MILAN SHUFLAY

9.11.1879-18.2.1931

 

Gjeneratës së tashme e të ardhshme: t’i kultivomë ndjenjat e dashurisë ndaj atdheut e popullit tonë shqiptar; t’i kultivojmë ndjenjat e dy institucioneve: 1. Institucionit të kërkimfaljes (ndreqjegabimit) dhe 2. Institucionit të dallimit të pronës private-shoqërore: kjo setër (laps, arë, livadh, mulli...) është imi, ajo pallto (laps, arë, livadh, mulli...) është jotja, të cilat mund t’i falim, t’i shesim miqësisht ose afaristikisht; kurse prona shtetërore është e përbashkët dhe e patjetërsueshme, të cilën duhet ta rrisim bashkë, ta kultivojmë e ta begatojmë shtetin tonë SHQIPËRINË ETNIKE  cep më cep me troje e me popullatë kompakte të mbi 50%, pjesa tjetër e popullatës (49%) zhvendoset a vendoset me këmbime pronash në mënyrë vullnetare.

Ky është dallimi thelbësor midis Shqipërisë Etnike dhe Serbisë së Madhe hegjemoniste, të cilët thonë se aty ku është një serb (madje edhe një varr!), aty është- Serbi!!

T’i kultivojmë ndjenjat e dashurisë ndaj të huajve që dhanë kontributet e veta të çmuara,  si puna e Dr. Milan Shufflay-t (Stuart Mani, Uiljëm Liku...), për gjuhën e historinë tonë dhe që ia mbajtën ison çështjes tonë kombëtare; në mënyrë që të mos lëmë shteg të quhemi mosmirënjohës.

Me atë rast, zotërinjtë Albert Einstein & Heinrich Mann, shkruajnë:  

“APEL MEĐUNARODNOJ LIGI ZA LJUDSKA PRAVA-APEL LIGËS NDËRKOMBËTARE PËR TË DREJTAT E NJERIUT”- 125, AVENUE DE WAGRAM, PARIZ:

  Fort të nderuar miq!

Ne nuk mund të bëjmë lëshim e të mos ia tërheqim vërejtjen Ligës Ndërkombëtare për të Drejtat e Njeriut për ngjarjen e 18 shkurtit të këtij viti [1931.] e cila i solli vdekjen shkencëtarit kroat dr. Milan Shufflay.

Kur ky shkencëtar ditën e cekur po shkonte në shtëpi, ishte në një rrugë të Zagrebit, kur është sulmuar pas shpine, dhe sipas burimeve tona, e plagosin rëndë me shufër hekuri. Dhe ditën tjetër vdes nga plagët e rënda, kurse më 22. shkurt varroset në Mirogojë pranë martirëve kroatë.

Profesori Milan Shuflay ishte i njohur me punimet e veta të shumta shkencore. Megjithatë, gazetat e Zagrebit nuk guxonin të lajmëronin për veprimtarinë e këtij shkencëtare, madje edhe lajmin e vdekjes qe konfiskuar, kurse as shprehjengushllimet nuk guxohej t’i përgatisnin. Nuk qe e lejueshme as të shpallet koha e varrimit, kurse qe e ndalueshme të theksohet flamuri i pikëllimit në gjysmështizë në ndërtesën e Universitet. Rinia shkollore, e cila mori pjesë në përcjellje në kortezh, shteti policor i përzuri nga Zagrebi, kurse flamurin trengjyrësh kroat, me të cilin ishin të rrethuara kurorat, i mënjanuan.

Emri i vrasësit, Branko Zwerger, ishte i njohur. E njohur ishte edhe organizata të cilës i përkiste vrasësi ("Mlada Jugoslavija"). Ishte e ditur se vdekja ishte me marrëveshje në natën prej 11. deri 12. shkurt në banesën e prefektit të qytetit, gjeneralit Belimarkovića. Tek ajo marrëveshje merrnin pjesë anëtarët e organizatës "Mlade Jugoslavije" Brkić, Godler, Marčec dhe vrasësi Zwerger. Edhe përkundër kësaj, policia zagrebase zyrtarisht lajmëronte më 19. shkurt se kinse kryesi i krimit nuk dihet.

Vrasjes së Profesorit Shuflay i paraprinë faktet vijuese:

1. Me rastin e vizitës së mbretit të Serbisë në Zagreb, në muajin janar, iu është dërguar një vargu personaliteteve të ndryshme– ashtu udhëheqësve  dr. Vladku Mačku, dr. Anti Trumbiću, dr. Mili Budaku, profesorëve të universitetit dr. Filipu Lukasu, dr. Davidu Karloviću, dr. Milanu Šufflayu e të tjerëve– letra kërcënuese me nënshkrim "Za kralja i otadžbinu"-Për mbretin dhe atdheun), me të cilat i lënë në përgjegjësi me kokat e tyre personale dhe me jetët veta e të familjeve të tyre, po që se në kohën e qëndrimit të mbretit në Zagreb ndonjë protestë apo demonstratë.

2. Kësaj organizate terroriste, e cila mban emrin publik "Mlada Jugoslavija" mbreti Aleksandër i ka mbajtur fjalim publik, me të cilin tha për mënjanimin e deputetëve të zgjedhur kroatë, që ka zbatuar. Me fjalët: "Unë i kam mënjanuar deputetët", ai vetë e dha nxitjen respektivisht urdhëresën se me mënjanimin e tij formal nga parlamenti do duhet të kalohej në mënjanimet fizike, pra të likuidimit përfundimtar. Si shembull do të vlente 20. qershori 1928., kur në parlamentin e Beogradit janë likuiduar udhëheqësit kroatë.

Delegacioni i popullit kroat i përfaqësimit që më 25. janar 1930 ia dorëzoi Ligës së popujve në Gjenevë memorandumin, i cili njëherazi i qe dorëzuar edhe shteteve dhe organizatave të gjitha shteteve të kulturuara, duke ua tërhequr vërejtjen për gjendjen në Kroaci. Me këtë memorandum përpara gjithë njerëzimit ngrihej akuza kundër nëpunësve të shtetit të mbretit të Serbisë si kundër tmerrit dhe lemerisë, që qeveria po i bën mbi popullin kroat. Siç tregojnë faktet, këto tmerre nga ajo kohë ishin edhe më të mëdha.

Duke marrë parasysh këtë gjendje te tmerrshme, ne po ju lutemi, që Liga Ndërkombëtare të marrë të gjitha masat që këtij pushteti të dhunshëm t’i jepet fund.

Nuk guxon të heshtet kur vrasjet përdoren si mjet për arritjen e qëllimeve politike.

Nuk guxon të heshtet kur vrasësit madhërohen sikur heronj popullorë.

Mendojmë se vetvetiu Liga Ndërkombëtare për të drejtat e njeriut e ka detyrë që të apelojë te të gjithë ata të cilët i çmojnë të Drejtat dhe Liritë e Njeriut, që t’i kundërvihen kësaj llahtarie që po zotëron në Kroaci, të ngritin protestën më solemne. Të gjitha vendet, sidomos Franca, Gjermania, Polonia, Austria, ku ekzistojnë degët e Ligës Ndërkombëtare për të Drejtat e Njeriut, e kanë për detyrë të dalin si mburojë përpara këtij populli liridashës dhe i qytetëruar. Ne e presim vendimin tuaj dhe ju përshëndesim.

---------------------------------------------------------

Këtu është vendi i përshtatshëm të theksohet se po në parlament në Beograd, qe helmuar në kafe deputeti i Shkupit, Kolë Bojaxhiu, babai i Nënë Terezës dhe nga hemorragjia e brendshme ka vdekur për katër ditë, ngase helmi kishte qenë aq i fortë, sa që ia kishte gri e shkatërruar rropullitë, pa pasur mundësi t’i ndihmonin as mjekët!

Me sa dimë, derimëtash për këtë albanolog janë botuar këto libra: dr. Milan Shufflay: SERBËT DHE SHQIPTARËT, “Rilindja”, Prishtinë-1968; SERBËT DHE SHQIPTARËT nga Sh. B. Bargjini, Tiranë-2002; në kroatishte nga Darko Sagrak: Dr. MILAN pl. ŠUFFLAY HRVATSKI ARISTOKRAT DUHA, Zagreb-1998; Milan Šufflay: KONSTANTIN BALŠIĆ, Zagreb.

Mendojmë se kjo në shqipet është pak dhe duhet të bëjmë më tepër për këtë kolos. Ngase shkak i drejtpërdrejtë i atentatit ishte vizita e gjuhëtarit në Tiranë, dhe fill me t’u kthyer në Zagreb, ndodhi vrasja!! Mbretëria serbe nuk honepste gjurmime albanologjike e historike që do të vërtetonin autoktoninë shqiptare në Kosovë!

Dr. Milan Suflay, është historian kroat, njëri nga themeluesit e albanologjisë dhe romansier i parë i romanit diturorfantastik kroat.

Milan Shufflay

Nga të tjerët:

Me rastin e atentatit, reaguan me shkrimet e tyre: "Tribuna", Romë; "Berliner Tagblat"; "New York Times"; "Frankfurter Zeitung"; "Arbënia", Tiranë; "Vullneti i Popullit", Tiranë, etj. Me një memorandum të veçantë reaguan edhe kolosët e shkencës e të letrave si: Albert Einstein, Heinrich Mann, dr. Josef Bajza, dr. Max Hildebert Boehm, dr. Karl Fritzler, dr. Zenon Kuziela, dr. Martin Spahn, dr. Branimir Jeliq, Josip Milkoviq, Lumo Skendo, Faik Konica, si dhe Ligue Internationale des Droits des L'Homme, Federation Universitaire Internationale.

 

   

 

PËRKUJTIM

 

Me rastin e 4-vjetorit të vdekjes së hershme të më të dashurit tonë: familja, farefisi, miqtë dhe bashkëveprimtarët e shumtë anekënd atdheut, me mall dhe me krenari përkujtojnë

 

RAMUSH (Sahit) JASHARIN (1950-2002)

 

 

Të pikëlluarit: Familja Jashari nga Prishtina, Gjilani, Kumanova dhe nga Zvicra

 

 

PËRKUJTIM

 

Me rastin e 8-vjetorit të vdekjes të më të dashurit tonë: familja, farefisi, miqtë, bashkëveprimtarët dhe shkrimtarët anekënd atdheut, me mall dhe me krenari përkujtojnë

 

Dr. Lazër RADIN (1916-1998)

 

 

Të pikëlluarit: Familja Radi nga Prizreni, Tirana dhe nga Mërgata

 

 LUFTA E DRENICËS

DHE

SHABAN POLLUZHA

 Dielli

PRISHTINË

1991

 

34. “PO VDES PO NUK PO DI SE ÇKA PO BËHET ME KËTË POPULL”

 

(Kozhicë, Krasaliq, Krasmirofc, Gradicë, Qirez dhe Baks)

 

 

 

    Forcat shqiptare, të prira nga Shaban Polluzha, kur llshojnl rajonin e Obricë dhe Rezallës, kalojnë në zonën lindore të Drenicës dhe përqendrohen në fshatrat rrëzë Çiçavicës: Kozhicë, Krasmirofc, Gradicë dhe në disa lokalitete të tjera. Në këtë rrip toke tash veprojnë dhe e kontrollojnë forcat shqiptare. Shtabi vendoset në kullë te Mulla Jonuzit të Krasmirofcit. Ky fshat, ashtu si Rezalla, kishte pozitë mjaft strategjike dhe së andejmi mund të vëzhgohej një hapësirë mjaft e gjerë.

    Ndërkaq, brigade e katërt dhe e pestë të Kosovë e Metohisë mbanin katundet: Qirez, Likoshan dhe Prellofc. Shtabi ishte në Prellofc. Pas masakrave që ishin bërë në Polac e Prekaz, tani vazhdon vala e masakrimeve dhe e persekutimeve edhe në këtë pjesë të Drenicës, duke djegur fshatra të tëra, duke vrarë e duke shkatërruar çdo gjë. Këto dy brigada (IV dhe V) veprojnë me të njëjtat siç kishin vepruar edhe brigada e parë e Zyfer Musiqit dhe brigada të tjera malazeze e serbe.

 

Djegie për së gjalli

 

Rrallë ndonjëherë njeh historia jo vetëm e këtyre trojeve ndonjë masakër siç qe ajo e Kozicës. Brigada e IV dhe brigada V të Kosovës e Metohisë, të cilat i udhëhiqnin serbë e malazez, ishin antishqiptare e proçetnike dhe, si të tilla i kishin vënë vetes për detyrë të bënin shfarosjen masive të popullatës së pafajshme nëpër Drenicë dhe përgjithësisht në Kosovë. Më 13 dhe 15 shkurt të vitit 1945 këto dy brigada hyjnë në Kozhicë dhe masakrojnë në mënyrë më të egër gratë, pleqtë dhe fëmijët.

Duke dëgjuar për masakrat që kishin bërë këto brigada nëpër fshatrat tjera të Drenicës dhe duke pasur parandjenjë se edhe atyre mund t’u ndodhë ndonjë tragjedi e ngjashme, pjesa më e madhe e fshatrave të Kozhicës ikën në Çiçavicë dhe në fshatra tjera të Artakollit. Megjithatë, një pjesë e banorëve të këtij fshati, duke u nisur nga fakti se nuk i kishin bërë keq askujt, mbetën në shtëpi. Pas një përleshjeje që kishin pasur forcat e Shaban Polluzhës me ato partizano-çetnike në atë anë, ato detyrohen të tërhiqen në drejtim të Gradicës dhe tani këto brigada pa kurrfarë pengesash fillojnë terrorin. Të tërbuara nga mllefi dhe urrejtja kundërshqiptare, në të hyrë partizano-çetnikët ua shtinë flakën të gjitha shtëpive të Kozhicës. Nga banorët që kishin mbetur, disa u pushkatuan, e disa të tjerë i torturuan në mënyrat më barbare.

Rasti më tragjik dhe njëherësh më i dhimbshëm ishte kur dy pleq, Man Abedini dhe Dan Durmishi, i marrin dhe i ngujojnë në një ahur dhe ua shtien flakën. Çetnikët qëndruan aty derisa ata u bënë shkrumb e hi. Siç tregojnë dëshmitarët e këtij tmerri, bërtita e këtyre pleqve ishte aq e dhimbshme, saqë të shtinte në shtatë palë tokë. Çetnikët me uniformë partizane, vranë pastaj vëlla e motër (të rinj): Hana Qerimi dhe Habib Qerimi në oborr të shtëpisë së tyre.

Ata pushkatojnë edhe të tjerët dhe kështu krijojnë një imazh tragjik në këtë fshat rrëzë Çiçavicës. Digjen edhe bagëtitë, qentë e lidhur nëpër oborr, drithi në hambarë  dhe çdo gjë tjetër. Kozhica, e tëra mbetet nën gërmadha. Nga shtëpitë e djegura dilte vetëm tym. Ata që shpëtojnë, marrin botën në sy për të gjetur strehim në atë dimër të madh. Pasi bëjnë Kozhicën rrafsh me tokë, dy brigada hyjnë Krasmirofc dhe fillojnë të bastisin nëpër shtëpi: aty pushkatohen Osman Shabani dhe Abdyl Ymeri.

 

Në foto: Pjesë e ushtrisë serbe- Brigada e 26

 

Në Krasmirofc u dogjën shtëpitë e

 

Selim Sadrisë

Ahmet Avdisë

Rrustem Ymerit

Tahir Ademit

Osman Behramit

Miftar Salihut

Bajram Salihut

Feriz Nezirit

Tafil Nezirit dhe

Ali Nezirit.

 

Ndërkohë që zhvillohej lufta në Drenicën Perëndimore, shumë familje ishin strehuar në fshatrat rrëzë Çiçavicës. Secila shtëpi kishte marrë nga një familje refugjatësh. Familja e Mehmet Gradicës, të tri gratë e tij ishin vendosur në shtëpinë e Mulla Jonuzit të Krasmirofcit. I vetmi fëmijë (njëvjeçar) i Mehmet Gradicës, vdes në shtëpinë e Jonuzit dhe varroset në këtë fshat.

Në ato  ditë të vështira mbretëronte një solidaritet i madh, kështu që shtëpia që nuk kishte bukë, ndihmohej nga shtëpia që kishte, madje ndihmë me bukë e me tesha pati edhe prej katundeve përreth.

Brigada e katërt dhe e pestë e Kosovës e Metohisë vazhduan terrorin edhe  në disa fshatra të Drenicës Perëndimore, duke lënë shumë të vrarë nëpër shtëpi e oborre. Në Qirez pas bastisjes nëpër familje, nxjerrin dhe pushkatojnë burra e djem të pafajshëm.

 

Këtu u pushkatuan:

 

1.Mustafë Haliti

2.Liman Mustafa

3.Tush Mustafa

4.Latif Dani

5.Hetem Hasani

6.Ramë Brahimi

 

Pasi bënë këtë terror, ata plaçkitën bagëtitë, miellin, drithin nëpër hambarë, misrin e teshat e gjithçka tjetër. Fshatarët, tani mbesin pa bukë dhe pa shtrojë e mbulojë. Për të kaluar natën atij dimri të gjatë e të ftohtë, ndizeshin stufat pandërprerë – natën e ditën. Njerëzit flinin veshur. Ishte krijuar pasiguri e madhe dhe kishte frikë se mund të vinte edhe ndonjë brigadë tjetër e t’i pushkatonte ata që kishin mbetur.

 

 

35. KATËR VËLLEZËR NË PUSHKATIM

 

 

Ishte e kobshme dita  kur erdhën “partizanët” në katundin tonë. Më kujtohet, ka qenë shkurti i vitit 1945. Atëherë isha fëmijë fare i vogël, por rreth ngjarjeve të asaj kohe dija bukur shumë, sepse dëgjoja në odë prej të rriturve. Dija edhe për vrasjet që ishin bërë ndër fshatrat e tyre, të Drenicës. Ata hynë nëpër shtëpi, filluan të bastisin dhe të torturonin të rriturit, thotë Ahmet Salihu i Baksit.[3]

    Në një shtëpi të Baksit ishin katër vëllezër. Kur hynë partizanët, i nxorën jashtë që të katër dhe i pushkatuan. Këta ishin:

 

1. Sherif Shaqiri

2. Behram Shaqiri

3. Jonuz Shaqiri

4. Latif Shaqiri

 

Në fshat, pas kësaj tragjedie askush nuk mund t’i ndalte lotët. Qanin të gjithë, praktikisht u shua një familje e tërë. U varrosën të katër vëllezërit, por dhembja mbeti për një kohë të gjatë. Në Baks pushkatojnë edhe Osman Shabanin dhe Abdyl Ymerin. Këtë të fundit e kishin marrë nga shtëpia, gjoja për ta përcjellë brigadën në drejtim të Çiçavicës dhe kur ua tregoi rrugën, e vranë ndanë rrugës. Në Baks kallin shtëpitë e Hasan Xhemajlit, të Deli Muslit, Nebih Salihut, Mehmet Veselit dhe të Hajdin Shaqirit.

Në Kullën e Mulla Jonuzit të Krasmirovcit- siç thotë Ismail Mehmeti, ishin vendosur 30 njerëz të plagosur të forcave të Shaban Polluzhës, të cilët shëroheshin nga fshatarët e këtij lokaliteti. Për shërimin e tyre ishin angazhuar  shumë veta, jo vetëm të Krasmirofcit, por edhe të rretheve të tjera. Për shërim përdoreshin barna popullore, ndërsa plagët ua lidhnin me çarçafë jorgani. Sapo shëroheshin të plagosurit iu bashkoheshin shokëve të vet në front, ata me plagë të rënda vazhdonin  mjekimin.

Një ditë para se të vinte brigada e katërta dhe e pesta e Kosovë e Metohisë dhe pasi forcat shqiptare kishin kaluar rajonin e Gradicës, të plagosurit u bartën në shtëpi të Dervishollëve- u kujtohet dëshmitarëve të këtyre ngjarjeve. 

 

 

 

 

36. VDEKJA E BAJRAKTARIT TË LLAUSHËS

 

Miftar Bajraktari i njohur në Drenicë dhe me gjerë për pajtimin e gjaqeve e për zgjidhjen e shumë konflikteve ndër banorët e kësaj treve, inkuadrohen në brigadën e Shaban Polluzhës dhe ishte njëri ndër krerët kyç për marrjen e vendimeve. Në protestën e Podujevës thotë:

“Nuk bën të shkojmë në frontin e Sremit e t’i lëmë eshtrat nëpër Serbi, e në anën tjetër të tjerët të bëjnë terror mbi gratë e fëmijët tanë”. Ishte kategorik në mbrojtjen e shqiptarëve dhe të Kosovës, pa marrë parasysh viktimat që mund të shkaktoheshin.

 

Në foto: Miftar Bajraktari, njeri me autoritet në Drenicë

 

Miftar Bajraktari ishte burrë i gjatë dhe i zeshkët. Kishte mustaqe të zeza dhe shquhej për oratori e mençuri. Gëzonte respekt të thellë në Drenicë. E respektonte edhe Shaban Polluzha dhe atëherë e kontaktonte për çdo vendim që do të merrej.

Gjatë depërtimit të brigadës së Shaban Polluzës në rajonin e Drenicës Perëndimore (në Prellofc) sëmuret dhe sillet në kullën e Mulla Jonuzit në Krasmirofc. Po atë ditë vdes nga zemra. Ishte fillimi i shkurtit të vitit 1945. Tash Shaban Polluzha mbete pothuaj pa njeriun e parë. Siç tregon Ismail Mehmeti, Shaban Polluzha e qau melot këtë burrë të Drenicës.

-Më kujtohen fjalët e fundit të Miftar Bajraktarit- thotë Ismail Mehmeti kur, me gjithë dhembjen e madhe që kishte nëe zemër, pati theksuar:”Unë po vdes, por me zhig po shkoj që nuk po e di se çka po bëhet me këtë popull”?

 

 

37. PUSHKATOHET PSE S’IA ZBATH KËPUCËT!

 

Sa tronditëse vrasjet e fshatarëve të Drenicës nga partizano-çetnikët, flet edhe një tragjedi në Prellofc. Një xhandar i ish-Jugosllavisë me patrullën e tij vjen nëe këtë fshat dhe sillet si kapadai, duke urdhëruar Riza Ahmetin që t’ia zbathte këpucët. Por Riza i tha:”Këpucët s’ja kam dathë babës tem e jo më zy”. Xhandari shkoi i revoltuar dhe më nuk u duk në atë terren.

I njëjti xhandar më vonë inkuadrohet në brigadat partizane dhe, kur vijnë ata në Prellofc, shkoi në shtëpinë e Rizës që e kishte mbajtur mend mirë. I afrohet te dera. Në atë çast Riza kishte qenë duke ngrënë drekë. E le bukën dhe del. Aty shek “mikun” e tij të vjetër dhe menjëherë e lidhin dhe e pushkatojnë te lisat e Prellofcit- rrëfen nëe mënyrë tronditëse këtë ngjarje të çetnikëve në tesha partizane, Hajdin Mehmeti.

 

38. TE URA E PESTOVËS

 

Ura e Pestovës është e njohur për shumë ngjarje të së kaluarës sonë historike. Kjo urë, një kohë ishte i vetmi vendkalim për të kapërcyer lumin Sitnica, që lidhte rrafshin e Kosovës me Çiçavicën, pra me Drenicën. Shaban Polluzha dhe Mehmet Gradica, me të kthyer nga Shala gjatë depërtimit në drejtim të Çiçavicës, hetojnë se ura ishte bllokuar nga forcat e ushtrisë jugosllave. Bëhet plani i depërtimit. Mehmet Gradica me një grup të armatosur mirë dhe me zbatimin e një strategjie tejet efektive, arrin të shpartallojnë ushtrinë jugosllave dhe me atë rast u shkaktojnë viktima të shumta. Gjatë depërtimit mbi urë, nga anët tjera ushtria shtie prej së largu në forcat e Shaban Polluzhës dhe vriten disa luftëtarë të tij.Kështi- tregon Hysen Lutani, në këtë vend plagoset edhe i biri i Shaban Polluzhës, Tafa, dhe vritet Riza Gllanasella. Pas këtij depërtimi, forcat e Shaban Polluzhës (nëpër Çiçavicë) dalin në Drenicë për të vazhduar rezistencën e mëtejme kundër ushtrisë jugosllave.

 

 39. Ç’TRAGJEDI BËRI NJË BRIGADË SHQIPTARE

 

 

Nga fundi i vitit 1944 Brigada e Pestë e Shqiptarë vjen nëpër Drenicë dhe nëpër disa katunde bën mobilizimin e një numri të fshatarëve të kësaj ane. Kjo brigadë, duke kaluar nëpër Gllogofc, Likoshan e Glanasellë- kërkon Mehmet Gradicën, por atë nuk mund ta gjejë dhe gjatë udhëtimit në këto rajone, në malet e Gllanasellës, ndeshet me një grup, të cilit i printe Salih Tahiri. Ata të gjithë i marrin me vete, ndërkaq,- siç thotë Tahir Topilla, prijësin e këtij grupi prej dhjetë vetash, e ndalin në Gllanasellë dhe e torturojnë në mënyra tejet të vrazhda, duke ia nxjerrë thonjtë e këmbëve me darë e pastaj e pushkatojnë, kurse të tjerët i çojnë nëpër Qirez, ku marrin edhe dy fshatarë, për t’i dorëzuar në burgun e Mitrovicës.

-Isha në shtëpi,- tregon plaku i Qirezit, Shefqet Ismajli, kur më morën mua dhe disa fshatarë të tjerë të këtij katundi dhe na detyruan që me tel të kuq t’i lidhim ata që i kishin marrë në Gllanasellë dhe në Qirez. Dymbëdhjetë të lidhur tash i qesin përpara dhe nën komandën e një batalioni të kësaj brigade, i çojnë në Kozhicë, në kulla të Dan Durmishit. Për këtë ngjarje bëhet me dije komandanti i kësaj brigade, i cili gjendej në Polac. Kmandanti quhej Dan Kaloshi, ndërsa komisarë kanë qenëe Nela dhe Dula. Nga Polaci ky komandant vjen në Kozhicë dhe urdhëron që këta fatmjerë të dërgohen në burgun e Mitrovicës. Të përcjellë nga një brigadë, ata i çojnë në Oshlan, në shtpi të Hafiz Gjakës, ku pushojnë një copë herë, dhe pastaj i dërgojnë në burgun e Mitrovicës.

-Gjatë rrugës, si i rikujton Shefqet Mehmeti, ne që na kishin detyruar t’ i “grabitim”, u thamë komisarëve politikë se këta nuk kanë bërë asgjë, por, për shkak të pasigurisë i kanë lëshuar shtëpitë dhe kanë dalë në mal. Me t’i dëgjuar këto fjalë, Dula dhe Nela na thanë të këqyrim punët tona, sepse, në të kundërtën, mund të na gjente ndonjë e ligë edhe ne. Më nuk guxuam t’ua përmendnim ata fatmjerë.

Pastaj,në vend që të na lëshonin ne që ishim në rolin e “grahësve”,me shumë na mobilizuan në brigadën e tyre dhe na çuan për në Sanxhak. Atë natë kur dorëzohen këta fshatarë në burgun e Mitrivicës, u mor vesh, në bazë të raportit të brigadës së Shqipërisë, pushkatohen.

 

Emrat e të pushkatuarve:

 

    Rifat Rexhepi-Gllanasellë

    Sylë Zena-Gllanasellë

    Nebih Halimi-Gllanasellë

    Hajdin Bajrami-Gllanasellë

    Jakup Musliu-Gllanasellë

    Mustafë Musliu-Gllanasellë

    Shaban Ibishi-Qirez.

 

U pushkatuan edhe dy të tjerë,por emrat e tyre nuk arritëm t’i indentifikojmë.

 

Si në tregimet arabe”Një mijë e një net”

 

 

Tahir Toplina me autorin

 

Fati në jetë nganjëherë u ngjan përrallave arabe në “Një mijë e një net”. Tahiri përjeton të njëjtin fat sit ë tjerët deri në burgun e Mitrovicës. Atë natë dimri,si pat rrëfyer Tahiri,në derë të dhomës së burgut u paraqit një officer i OZN-së dhe filloi t’i thërrasë me emër të gjithë ata të tgrupit tonë,por,ngase në atë dhomë kishte edhe shumë të tjerë të burgosur, ky oficer kur thotë të dalë Tahiri,në vend se të dilja unë,doli një njeri tjetër,që e kishte emrin gjithashtu Tahir dhe pushkatohet bashkë me të tjerët. Kështu Tahir Rizahu shpëtoi dhe jetoi deri vonë.

 

 

40 JETA NUK ËSHTË LOJË, POR LUFTË

 

 

Gjatë depërtimit të brigadës së Shaban Polluzhës nga malet e Tërnafcit në drejtim të Çiçavicës, zhvillohet një luftë e rreptë me ushtrinë jugosllave,e cila që më parë kishte zënë pritë. Në këtë përleshje të fortë mbesin viktima nga të dy palët. Në këtë log Lah Ismailit i plagoset rëndë i vëllai dhe duke, mos pasur mundësi ta bartë,sepse zihej edhe ai nga ushtria jugosllave,ndalet për një çast dhe mendon se ç’duhet bërë: të lihej vëllai, do të zihej dhe do të masakrohej,ta bartte nuk ishte e mundur se zihej edhe vetë,atëherë vendosi t’i binte pushkë dhe të ikte,zgjidhja ma tragjike për Lahun në pamundësi të vepronte ndryshe.

Është kjo ngjarje e dhembshme, t’ia kthesh pushkën vëllait, por e tillë ishte situate, sepse jeta,megjithatë nuk është lojë, po luftë.

Lah Ismaili len trupin e ndekur të të vëllait dhe vazhdon luftën kundër ushtrisë jugosllave.

Jeta,shpeshherë është e zymtë,por ajo duhet të kuptohet si e tillë.

Në luftën e Drenicës, shpeshherë janë përleshur forcat shqiptare të Shaban Polluzhës me brigadat partizane, që ishin të përbëra nga shqiptarë ose që kishin të përzier shqiptarë e serbë.Janë shënuar disa raste të tilla të përleshjeve njanacionale (forcat e Shaban Polluzhës me batalionin e rinisë së Kosovës,kryesisht shqiptarë) dhe disa raste të tjera. Duhet përmendur se në çastin kur janë informuar se po fultonin në mes veti,shqiptarët me shqiptarë,është ndërprerë dueli,me përjashtim të brigadës së Malë Sadikut. Në fakt Malë Sadiku ishte njëri ndër komandantët më të tmerrshëm,i cili me tradhti vret disa njerëz të Shaban Polluzhës,porn ë duel me të i humbë të gjitha luftërat.

Në një rast,kur përleshen forcat e Shaban Polluzhës me ato partizane (në relacionin mali i Godancit- Çiçavicë),si pohojnë dëshmitarët,prej shpati në shpat dëgjoheshin zërat e dy vëllezërve,njëri në anën e Shaban Polluzhës e tjetri në anën e partizanëve,duke i thënë njëri-tjetrit:”O prite vëlla,prite plumbin tim”.

Kështu,për një kohë u dëgjuan zërat e tyre. Ishte kjo skenë tmerruese,kur sheh vëllanë duke luftuar me vëllanë,tregojnë dëshmitarët. Siç theksojnë sot pjesëmarrësit e luftës së Drenicës,në rate të tilla, gjithherë jemi munduar t’u shmangemi dueleve vëllavrasëse. Dhe në të shumtën e herëve, ia kemi arritur qëllimit.

Madje edhe vetë Shaban Polluzha na thoshte që,ne raste të tilla,të mundoheshim për t’u shmangur gjakderdhjes. Përleshjet e brigadës së tij me ato partizane shqiptare i përjetonte shumë rëndë, dhe këtë e quante tragjedi kombëtare. Në një vend pat thënë:”Përse shqiptarët luftojnë në anën e atyre që na kanë vrarë përherë dhe janë munduar të na shfarosin pa marrë parasysh ku kemi qenë?Këtë nuk mund ta kuptoj!”

 

 

41. IKNI SE KA RA “TIFUSI”

 

 

Gjatë luftës së Drenicës 30 veta (shqiptarë)vijnë për t’u strehuar në Grabofin e Epërm. Ata i merr në konak Sheqë Mjekkiqi. Të nesërmen katundi rrethohet prej partizanëve dhe hynë për të bastisur shtëpi për shtëpi.Me të dëgjuar se ishin rrethuar,Sheqa,një plak i zgjuar,bën planin se si t’i shpëtojë mysafirët në kullën e tij,që kishin dezertuar prej ndonjë brigade,me gjasë,partizane. Heq çergën nga të shtruarit dhe nis ta nxjerrë sanën përjashtë. Sana e shtruar nën çergë kishte gjashtë muaj që nuk ishte shkundur dhe kishte zënë një pluhur tejet të rëndë. Mysafirët mbetën në pluhur në kullë,kurse plaku sanën e kishte grumbulluar para dere,ku ishte krijuar praktikisht një mjegull e dendur dhe nuk shihej gjë. Me të ardhur partizanët para kullës,e pyesin plakun se ç’ishte gjithë kjo erë e rëndë e gjithë ky pluhur. Mixha Sheqë u thotë atyre:”Ikni,se na ka ra tifusi!”Kur dëgjuan partizanët këto fjalë,për pesë minuta u larguan nga katundi. Pasi ikën ata,ai rregulloi odën dhe i ndali atë natë të tridhjetë dezertorët. Pra,në këtë mënyrë,ky plak mendjeprehtë I shpëtoi nga tragjedia mysafirët e tij.

 

 

42. PAJTIMI I SHABANIT ME MEHMETIN

 

 

Më herët ishin bërë përpjekje për pajtimin e Shaban Polluzhës me Mehmet Gradicën,por kjo u arrit në pjesën e parë të muajit shkurt të vitit 1954,me ndërmjetësimin e krerëve të Drenicës,Rexhep Gjelit,Mulla Ilaz Brojës dhe të disa krerëve të tjerë,-thotë Tahir Topilla i Gllanasellës, i cili njëherësh është edhe dhëndër i Shaban Polluzhës. Pajtimi bëhet në kulla të Isuf Gradicës. Si e kujtojnë këtë dëshmitarët,në këtë kohë Mehmet Gradica kishte me vete nja 30 veta.

Më pastaj, të bashkuar, Shabani dhe Mehmeti, nisen për në Shalë të Bajgorës, ku qëndrojnë një kohë të shkurtër për t’u kthyer prapë në Drenicë.

 

 

43 SHABAN POLLUZHA

 

 

Shaban Polluzha u lind më 1871 në fshatin Godanc të Drenicës. Rrjedh prej një famijeje të varfër, e cila mezi siguronte kafshatën e gojës. I ati i tij ishte shpërngulur përkohësisht nga Polluzha në Godanc, ngase kishte marrë më shumë sipërfaqe toke nga begu i atij rajoni. Familja e tij sërish kthehet në tokën e mëparshme në Polluzhë. Shabani qysh si fëmijë ishte kacafytur me problemet e luftës për ekzistencë. Në këtë kohë sheh format e vrazhda të eksploatimit të fshatarësisë në Drenicë nga sundimi turk,e më vonë edhe nga ai serb,bullgar e austrohungarez, dhe sërish nga ai serb. Si i ri, shpeshherë kishte rënë në konflikt me njerëzit e pushtetit. Duke provuar këmbënguljen e tij në mbrojtjen e interesave të fshatarësisë, rrethi i Polluzhës në kohën e pushtimit bullgar, e zgjedh përfaqësues të vetin (çaush). Polluzha aso kohe gjendej në vijën kufitare të pushtimit austro hungarez. Shaban Polluzha nuk bmante mbikëqyrjen vetëm në zonën pushtuese bullgare, por shpeshherë dilte edhe në anën austrohungareze për të parë se si jetonte populli në atë pjesë. Përderisa pushtuesit bullgarë bënin zullum të madh në pjesën e vet mbi fshatarë,në anën tjetër pushtuesi austrohungarez ishte më i matur dhe mundohej të përfitojë sa më shumë popullatën vendase, duke përfillur deridiku të drejtat kombëtare,dhe duke hapur shkolla në gjuhën shqipe.

Në një vizitë që i bën mikut të tij Ymer Dobra në Vërbofc, takohet me një ushtarak që quhej Jeft Bullgari, i cili asokohe plaçkiste pa mëshirë pasurinë e fshatarëve të Drenicës. Bie në konflikt me të dhe e rreh. Ai deshi  ta vrasë, por nuk e lanë njerëzit, sepse i frikësoheshin hakmarrjes së regjimit bullgar. Menjëherë burgoset me gruan dhe me tre fëmijët në Prishtinë. Në burg rri tre muaj. Me të dalë nga burgu,Kosova pushtohet sërish nga Serbia. Shaban Polluzha ngre zërin edhe kundër këtij regjimi,i cili ishte shumë më perfidy se i pari.

Për rezistencë që i bën, ai burgoset në Serbicë dhe Mitrovicë. Në vitiet 1920 bie në kontakt me Azem Bejtën. Për disa çështje kishin pikëpamje të kundërta. Më në fund merren vesh për veprim të mëtejmë. Shaban Polluzha në këtë periudh ishte zgjedhur kryetar komune në Polac.

Lëvizja kaçake çlirimtare në këtë kohë kishte marrë për pjesëtim të gjera në tërë Drenicën,dhe përgjithësisht në Kosovë. Regjimi serb,duke qenë i brengosur për këtë, fillon të, marrë masa për shuarjen e kësaj lëvizjeje përparimtare. Përgatiten xhandarmëri dhe togje ndëshkuese ushtarake.

Në vitet 1920-1921, në Obri vjen komandanti me disa togje ushtarësh dhe thërret të gjithë kryetarët e komunave (Shaban Polluzhën, Isuf Gradicën, Sadik Zenelin. Sadik Lutanin dhe Rexhep Vojvodën), me qëllim që edhe këta të ndihmojnë në zhdukjen e kaçakëve. Mbledhja ishte caktuar në mëngjes, por Shabani me qëllim arrin atje rreth orës 12.Kur deshi të niset për këtë takim, gruaja e tij e parë Hanifja nga Zhilivoda, i thotë Shabanit:-Si po shkon atje ta rrethosh mikun tënd, Azem Bejtën?- Jo, iu përgjigj Shabani, ju gratë nuk dini.Unë nuk po shkoj ta rrethoj Azemi Bejtën, se ai gjendet në krye të Çiçavicës, e ata do t’i dërgoj në fund të Çiçavicës.

Kur arrin (me vonesë) në Obri, komandanti i togut nis t’i bërtasë, por Shaban Polluzha i thotë se deri tash nuk i është frikësuar askujt dhe nuk di t’i frikësohet as atij. Nëse ta mban, do të të rras “dizgin” me kaçak-i tha. Shaban Polluzha e dinte se në fund të Çiçavicës është Zenel Baica me luftëtarët e vet,e për t’ia arritur këtij famën, më parë e lajmëron Zenelin dhe i thotë komandantit të togës të ecte përpara për te kaçakët. E çon atë deri në Likoshan,duke i thënë se nëse i vritet qoftë edhe  një fshatar rrugës a nëpër shtëpi, nuk do ta nxjerrësh kryet gjallë nga Drenica.Komandanti me togën e vet,kur arrijnë në Çiçacicë, Zenel Baica ia kërset pushkën dhe gjatë katër orëve, sa zgjati bejeta, i shkakton humbje të mëdha, duke i vrarë një munër të konsiderueshëm ushtarësh.

 

Shaban Polluyha (1871-1945)

 

E bija e Shaban Polluzhës, Fata,tregon sot se shtëpia e tyre ishte rrethuar disa herë nga xhandarmëria. Në një ratr, kur ishte i rrethuar, Shabani I kishte thënë nga kulla xhandarëve, të largoheshin sa nuk ishte vinë.

Në Luftën e Dytë Botërore, në kohën e pushtimin Italian, burgoset me gjithë familje në kullën e Sheremetit në Pejë në 1641. Merr pjesë në mbrojtjen e kufirit në Rozhajë, e pastaj me brigadën e tij në Jeni-Pazar për t’i mbrojtur muslimanët e asaj ane nga çetnikët, që në atë kohë bënin reprezalje të mëdha, duke i vrarë dhe duke u djegur tërë pasurinë. Atje qëndron një kohë përderisa i zmbrap forcat çetnike dhe me luftëtarët e vet kthehet në Drenicë. Nha fundi i Luftës së Dytë Botërore, angazhohet në anën partizane, por nuk u pajtua me vrasjet që i bënin brigadat serbe e malazeze dhe OZN-ja në Drenicë, prandaj nis luftën kundër tyre.

 

 

44. VIGANI I KOSOVËS

 

 

I qetë në bisedë dhe njëkohësisht stoic në jetë,gjithherë në ballë të detyrës dhe përherë në zemër të popullit (kombit),Shaban Polluzha,si thotë Ajet Haxhiu,mbetet vigan i kombit.Duke pasur tipare të një burri të madh,arrin autoritet dhe gëzon përkrahjen e masës së gjerë të Drenicës,dhe jo vetëm të saj.

Shaban Polluzha,ishte një burrë me shtat mesatar dhe sipas traditës mbante tirq të zinj me gjashtë fije gajtani,shokë të kuqe me vija të zeza,xhamadan të zi e këmishë të bardhë.Në sytë e tij shihej çilteria dhe qëndresa,në brez mbante armën,kurse në plis flamurin kombëtar;në mendje fatin e shqiptarëve dhe të Kosovës.Në një rast,kur një bashkëluftëtar i tij gjatë darkës bëri naze se buka ishte e papjekur,i tha:”A din se jemi në luftë,e nuk jemi në shtëpi”.Kishte moral të fortë dhe mund të thuhet nuk kishte edhe një shok si vetë.Të hysh në luftë në moshën 75-vjeçare,do të thotë të jesh specific,do të thotë të jesh stoic dhe ta kesh qëndresën metaforë të jetës.Ky, pra ishte Shaban Polluzha,i cili gjatë rrugës prej Obrisë për në Tërstenik,duke i parë fshatarët se vuanin për bukë dhe nga të ftohtët e madh,pat thënë:”Më shkoi populli poshtë ,dhe kjo po m’i shkurton këmbët”.I patën shkuar lotët fytyrës. Ata nuk ishin vetëm lotët e tij, port ë gjithë kosovarëve, që aso kohe i ishin nënshtruar terrorit të egër serb e jugosllav.

Thoshte:”Jeta është luftë dhe si e tillë duhet të kuptohet”. Te ura e Pestovës, kur i plagoset djali i tij, Tafa, i drejtohet me këto fjalë:”Gjaku në këmishë të bardhë,është si lulja kur gufon te dalë”. Si komandant i respektonte të tjerët. Në Podujevë, Feriz Bojës i thotë:”Hajt, bre djalë, hajt, sa hije të paska pushka dhe dija!”

 

 

45. Ç’SIMBOL BARTTE  SHABAN POLLUYHA

 

 

Tribuni i popullit,Shaban Polluzha,në të gjitha etapat e jetës së tij u angazhua për mirëqenien e popullit shqiptar,duke mos kursyer asgjë për të,madje as jetën,as familjen e as truallin dhe kullat.Ideali i tij për pavarësi kishte zënë vend në shtatin e tij qysh në moshën e re.Për këtë ideal,më vonë do të japë edhe jetën.

Gjatë rezistencës që i bëri ushtrisë jugosllave në Drenicë e në Shalë te Bajgorës,u dëshmua si prijës dhe tribun.Në këtë periudhë Shaban Polluzha bartte flamurin kombëtar.më të cilin mbështillte plisin e bardhë.Pra,në të njëjtën kohë flamurin dhe plisin-plisin mbështjellë me flamur!Në kujtimet e veta Tahit Topilla thotë se Shaban Polluzha,asnjëherë nuk doli pa flamur,sepse për të luftonte dhe për të ishte i lidhur gjatë tërë jetës.Me të u vra dhe për të dhe jetën!

 

 

 

46. N: FSHATIN E MEHMET GRADICËS

 

 

Fshati Gradicë është i njohur për rezistenc kundër regjimeve të hershme e te vonshme.Ky fshat i Drenicës nuk përfilli ligjet e pushtuesve, ngase ato i konsideroi gjithmonë sit ë huaja dhe me mënyra të ndryshme iu kundërvu, duke mos paguar as targa dhe as tatime që caktonin autoritetet e pushtetit.Në kohën e Serbisë,këtu u zhvillua shumë Lëvizja kaçake, e cila nëpër malet e Çiçavicës i bën rezistencë të pandërprerë xhandarmërisë dhe u shkakton atyre humbje të konsiderueshme. Po nga ky fshat del Lec Gradica, i njohur si rebelues, i cili nuk pranoi anjëherë regjimin serb dhe u betua se do të lutojë deri në fund,kundër tij. Dhe, kështu veproi derisa u vra tradhtisht.Populli i Drenicës e vlerësoi lart për kundërshtimin që i bëri këtij regjimi, dhe thuri këngë për trimërinë e tij,e njëherësh demaskoi “hafiet” që punonin në llogari të pushtuesit.

Nga kjo familje,më vonë,lindi edhe Mehmet Gradica dhe burra të tjerë,që vazhdojnë mospajtimet me politikën e pushtuesve serbë. Duke dëgjuar autoritetet shtetërore për rebelimin e tyre,rrallëkush ia mësyri Gradicës.Në fakr, kushdo që ka marrë atë rrugë, nëse ka mbetur gjallë,është kthyer tejet i zhgënjyer.

Gjatë Luftës së Drenicës,në afërsi të këtij fshati,forcat shqiptare me Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën ne kye i detyrojnë partizanët të tërhiqen nga Çiçavica,duke u shkaktuar humje.Në këtë përleshje dhanë kontribut të shumëfishtë edhe banorët e këtij fshati.

Kur një brigadë partizane kishte hetuar se nuk ishte atypari Mehmet Gradica dhe meshkujt e tjerë (kishin shkuar me Shaban Polluzhën), si përngut vret dhe masakron disa fshatarë dhe kallin shtëpi për t’u larguar shpejt e shpejt nga ky rajon.

 

     Në Gradicë pushkatohen:

   

     Milazim Ukaj

    Rexhep Muhaxheri

    Lah Dervishi.

 

Kallën shtëpitë e Maliqit dhe Bahtirit.Ndërkaq, në front, gjatë Luftës së Drenicës vriten:

 

    Lah Dibrani

    Murtez Ademi

   Sylë Ramadani

   Lamë Aliu

   Vesel Lahu  dhe

   Muharrem Jetullahu.

 

 

47. NË DËRVAR KRISI BATARJA

 

 

Një grup prej shtatë vetash (të OZN-së së Vuçitërrnës) nisen me detyrë  të caktuar për në Dërvar që të bastisin shtëpinë e Hysen Bojkut.Ata hyjnë Brenda dhe gjatë disa orësh maltretojnë të gjithë anëtarët e familjes ,duke i lidhur e duke bërë dhunë shtazarake ndaj tyre.Për këtë terror që bëhet,ndërkohë,informohet i tërë fshati.Një numër i madh njerëzish dalin për të protestuar kundër këtij akti vandalist.Mirëpo,shtatëshi i OZN-s,tani do t’i qërojnë e hesapet edhe me ta.Në të vërtetë,fillon përleshja e rreptë,me ç’rast Brenda një kohe të shkurtër,mbesin të vrarë të shtatë njerëzit e OZN-s.

Pas kësaj ngjarjeje,këshilltarët e fshatit shkojnë në Vuçitërrnë në mëryrë që të informojnë se çka kishte ndodhur në Dërvar.Mirëpo,këta hetojnë se po përgatitej një e keqe për fshatin e tyre dhe menjëherë ikin e kthehen prej nga kishin ardhur.Lajmërojnë të gjitha familjet se duheshin larguer sa më parë nga fshati,se në të kundërtën do ta pësojnë rëndë.

-Të gjithë u përgatitem të ikim në drejtim të Çiçavicës,-thotë Hasan Salihu,por shumë shpëjt arritën një brigadë e Shqipërisë,si duket ishte brigade e pestë,dhe një brigadë serbe së bashku me atë të mbrojtjes popullore (KNOJ) dhe rrethuan Dërvarin, Mihaliqin, Shallcin, Reznikun e fshatra të tjera rrëzë Çiçavicës. Njerëzit e këtyre pesë katundeve merren nga këto brigade (me përjashtim të disa fshatarëve që kishin ikur më herët në Çiçavicë) dhe sillen te shtëpija e Hysen Bojkut në Dërvar. Aty ishin rreth 200 veta që ruheshin nga të gjitha anët prej ushtarëve.Në atë vend vjen edhe ali Shukrija,i cili asokohe gjendej me funksion në Vuçitërrnë.Aty vijnë edhe shumë të tjerë.Na komanduan të uleshim. Në momentin kur u ulëm,-rrëfejnë dëshmitarët e kësaj ngjarjeje, gjithnjë nën tytat e pushkëve,afrohet Ali Shukrija dhe thotë se të gjithë ata që janë të Dërvarit, të çohen në këmbë. U ngritëm 21 veta.

 

Yenel Salihu, njëri nga 21 viktimat e Dërvarit

 

Meqë ishte tollovi e madhe, tre veta nga Dërvari nuk u çohen (kishin hetuar se çka do të ngjajë). Këta ishin Ialam Hyseni, Ahmet Hajdari dhe Hazir Haziri. Të tjerët lirohen,ndërkaq 21 fshatarë të Dërvarit dërgohen në Vuçitërrnë. Dy ditë i mbajnë aty dhe pastaj i kthejnë përsëri në Dërvar,ku i pushkatojnë të 21-tit.

 

Komandanti i Brigadës së V-të shqiptare (i dyti nga e djathta)

 

Pas pushkatimit të këtyre fshatarëve, fillon terrori nëpër shtëpia, ku tani kishin mbetur vetëm nga e fëmijë, ngase një pjesë e meshkujve pat arritur të ikë në malin e Çiçavicës. Fillon terrori. Kallen me themel shtëpitë dhe tërë pasuria e Zenel Salihut, Behram Salihut, Bislim Hajrës, Hysen Bojkut dhe Kamber Hajdinit. Në këtë masakër morën pjesë të gjitha brigadat që kishin rrethuar pesë copë katunde dy ditë më parë.

Hasan Salihu tregon se si me një vëlla kishin arritur të ikë para se të qitej rrethi famëkeq,por vëllai tjetër Asllani u vra sit ë gjithë të tjerët.Pjesa më e madhe e fshatarëve pat ikur se në të kundërtën do të shkaktohej tragjedi e rëndë.

Kufomat mbetën ditë të tëra mbi dhe,përderisa u khtyen të tjerët që kishin ikur.Shumë kufoma i kishin shkatërruar qentë-thotë Hasani.

 

    Në këtë tragjedi masive u vranë:

 

Asllan Salihu

Zenel Salihu

Musli Salihu

Nebi Salihu

Besim  Hajra

Hajrë Hajra

Riza Hajra-15 vjeçar

Hetem Murtezi

Hazir Ibishi-13 vjeçar

Ali Tahiri-80 vjeçar

Beqir Tahiri

Hasan Tahiri-80vjeçar

Azem Tahiri

Kadri Ymeri

Zymber Ymeri

Shaban Ymeri

Selman Zeqiri

Zeqir Zeqiri

Man Selani

Mersel Abazi

Veli Abazi.

 

 

Përqafim tragjik

 

 

Më kujtohet si sot,si atë ditë,kur erdhën në oborrin e shtëpisë sonë një brigadë e OZN-s nga Vuçitërrna,e përbërë kryesisht nga sërbët dhe një brigadë e Shqipërisë dhe ua futën zjarrin shtëpisë,ahreve dhe plemes.Nuk kasha më shumë se 11 vjet.Në shtëpi mbetëm vetëm me motrën,e cila kishte dy vjet më shumë se unë.Të tjerët,pas vrasjes se babit një ditë me parë,kishin ikur në drejtim të Çiçavicës.Babai im I ndjerë para pak kohësh kishte blerë një qerre të “hekurit”,që qëndronte në afërsi të plemes,të cilën e shtynë të kallej edhe ajo.Me motrën,-tregon Islam Salihu,i dolëm qerres përpara për ta ndal që të mos hynte në flakën që kishte kapur plemen.Mirëpo ,dy veta të brigadës së OZN-s,sërbë të rajonit të Vuçitërrnës,na shtynë që të dy ne në flakën e madhe të plemes.Për fatin tonë të mirë,aty qëllon Brahim Dushi,partisan i brigadës së Shqipërisë nga Shkodra,dhe na nxori.Kur na shpëtoi nga rreziku,-thotë Islami,më shtëngoi me tërë forcën dhe filloi të qajë.Ata pastaj shkuan,e unë me motrën mbetën fillikat,duke shikuar çdo gjë tonën si e gëlltiste flaka.Nata ishte afër.Filloi të bjerë edhe borë…

 

 

Tragjedia e dytë

 

 

Dy muaj më vonë në Dërvar,diku rreth 25 janarit të 1945-ës,kalon një brigadë,me gjasë ishte brigade e 27 serbe,e cila banorëve të këtij lokaliteti u shkakton tragjedinë e dytë.

Të frikësuar nga llahtaria e mëhersshme,burra,gra e fëmijë të këtij katundi,mbyllen nëpër shtëpi,sepse nuk kishin kurrfarë mundësie të ikjes.Brigada e kobshme rrethon një lagje dhe vret-Behram Hazirin,Sejdi Hazirin dhe Ferat Nevolanin.

Behram Haziri,plak i verbër në të dy sytë,nxirret nga shtëpia dhe qitet në obor,njëri prej ushtarëve i bërtet të ecte përpara drejt të tjerëve,por si i verbër që ishte,hasi në një gardh të oborrit.Një grua u tregon se plaku është i verbër dhe nuk mund të ecë.Ushtaraku i përgjigjet:”Tash do të ecë dhe do t’i shërohen sytë!”.Pushkatohet mu te gardhi, ku ishte ndalur.

 

48. NATA E FUDIT NË BEZHENIQ

 

Bezheniqi do të jetë fshtati i fundi që do t'i bëjë konak heroit tonë kombëtar, Shaban Polluzhës. Ishte shkurti i vitit 1945. Bënte ftohtë dhe binte borë. Lufta kishte marrë shumë viktima të pafajshme. Këtë terror e ksihin bërë shumë brigada partizane. Qëllimi i tyre ishte shfarosja e shqiptarëve. Veprohej sipas elaborateve të përpunuara mirë e mirë.  Drica ishte lodhur nga varrimi i viktimave. Shaban Polluzha ishte munduar me tërë qenien e tij për të ndaluar gjakëderdhjen e shqiptarëve, por ushtria jugosllave këtë e kërkonte me çdo kusht. Më 15 shkurt, Shaban Polluzha dhe Mehmet Gradica shkojnë në kulla të Fekë Zenunit.

-Më kujtohet kur në të errur erdhën diku rreth 70 veta, me Shabanin dhe Mehmetin në krye. Me ta ishin edhe Rexhep Gjeli, Hazir Gjaka, Isuf Gilani, Muharrem Smakiqi e disa të tjerë, kujton ardhjen e Shaban Polluzhës Hysen Beqiri në kullat e tij. Natën e parë, Shaban Polluzha ishte pak a shumë i lodhur. Pasi hëngrën darkë, Hazir Gjaka me një grup tjetër doli në lagje që ishte karshi nesh në Bezheniq. Roje bënin një grup prej 10 vetash. Nganjëherë terrenin e kontrollonte Mehmet Gradica, i cili mbante tesha oficerësh.

Të nesermen tërë ditën ishte qetësi. Në Bezheniq kurrëfarë lëvizjesh. Në shtëpitë tona, - si thotë Hysen Zenuni ishin më se 70 anëtarë të familjes sonë dhe familjeve të fshatit. Kishin ardhur tek ne për shkak sigurie.

Erdhi edhe ajo mbrëmje. Shtruam darkë për të gjithë. Aty vijnë dy partizanë të brigadës së Malë Sadikut. Dhe, duke menduar se janë njerëzit e brigadës së tyre, hyjnë brenda. Në të hyrë thonë "Vdekje fashizmit!" dhe pritej përgjigja "Liri popullit!" Kur panë se askush nuk jep kurrfarë shenje, hetuan se kishin humbur orientimin. Mehmet Gradica menjëherë ngrihet në këmbë dhe kërkon një brisk për t'u prerë veshët. Shaban Polluzha ndërhyn, duke u thënë që t'i dorëzojnë armët dhe t'ia përcjellin të falat Malë Sadikut, se ne jemi në shtëpitë e Beqir Zenunit. Kur ata arrijnë në brigadë të vet, që ishte në Obri, tregojnë se çka u kishte ndodhur dhe komandantit Malë, ia përcjellin amanetin e Shaban Polluzhës. Pas një kohe, kjo brigadë rrethon fshatin Bezheniq.

Rreth orës 22 fillon përleshja në dy fronte. Në njërin front prej kulle, ku ishin Shabani dhe Mehmeti, kurse në frontin tjetër ku ishte Hazir Gjaka. Brigada e Malë Sadikut hyn si "sanduiç" në mes tyre. Nga kulla ku ishin Shabani dhe Mehmeti, qysh në fillim vriten 25 ushtarë të Malë Sadikut,- thotë Hysen Beqiri. Të gjithë këta mbesin të vrarë në oborr timin. Kur kthejnë të ikin, bien në frontin tjetër të Hazir Gjakës dhe kështu në livadhe të Bezheniqin mbesin të vrarë 60 të tjerë të brigadës së Malë Sadikut.

Ata që shpëtojnë,- tregon Hazir Demaku, vijnë në Obri po atë natë dhe tregonin se ni Mehmet Gradica me njerëzit tjerë të Shaban Polluzhës kishin shkatërruar brigadën e Malë Sadikut. Sipas rrëfimeve të atyre që shpëtuan, thuhat se ata kërkonin Malën që të paguante borgjet që i kishte ndaj Shaban Polluzhës dhe popullit të Drenicës. Por si të zihej Malë Sadiku, i cili kur e dinte se aty janë Mehmet Gradica e Hazir Gjaka, rrinte largë e më larg. Çante të tjerët në front.

Nga ana e Shaban Polluzhës plagosen Hasan Bajraktari i Llaushës  dhe  Sokol Durmishi i Rakinicës, të cilët zihen nga partizanët dhe pushkatohen të nesermen, në Bezheniq.

 

 

49. Si u vra Shaban Polluzha

 

Prej Bezheniqit shkojmë te Devoranët e Tërstenikut dhe vendosemi në tri kulla. Të nesermen në mëngjes, më 17. II. 1945, rrethohemi nga të gjitha anët prej shumë brigadave e divizioneve ushtarake që ato ditë ishin përqëndruar në Drenicë. Luftuan prej mëngjesit e deri në orën 15. Me qenë se ishim në kulla, sado që kishin forca të mëdha ushtarake, ata nuk mund të na ofroheshin. Diku rreth orës 16 kanë mbërritur topat, me të cilët fillojnë të na gjuajnë. Gjylet e topit, - thotë Ramadan Polluzha, rrëzuan një pjesë të kullës, ku isha unë. Kur erdhi mbrëmja shkova në kullën ku ishin babai dhe Mehmet Gradica. Shaban Polluzha plagoset nga trarët e kullës së rrëzuar, kuse Mehmet Gradicës i kishte rënë gjylja e topit në këmbë. Kur dolëm në rrugën kryesore në drejtim të Gllogofcit, atë e mori një plumb i kobshëm në gjoks dhe, pa hyrë në Gllobar, Shaban Polluzha vdes. Së bashku me Ali Ahmetin dhe Sejdi Mehollin vendosëm që kufomën e babait ta qojmë në pusin e thellë të lumit

 

 

 

foto

 

 

 

Drenica, në afërsi të tunelit të Poklekut. Aty thyem akullin dhe lëshuam kufomën. Atë natë pastaj shkova në Vuçak dhe ndenja tri ditë, mandej në Obri dhe në katunde të tjera të Drenicës. Diktohem nga shefi i atëhershëm i OZN-së Serbicës, Rasim Çerkezi dhe burgosem. Më qojnë në Prishtinë, ku edhe filluan torturat, Më thonë të tregoj për babain. Atëherë, rreth vrasjes së tij ishin përhapur variante të ndryshme, ngase nuk ishte gjetur kufoma e tij.

Nga dhuna që ushtronin mbi mua, tregova se e kisha lëshuar në lumin Drenica. Më morën dhe më quan te pusi. Me orë të tëra lëshuan grepat, por kot. Më thanë se gënjeja. Nuk është këtu. Njëri nga shumë veta të OZN-së që ishin aty, kishte dalë nha dyqind metra nën pus për të shëtitur dhe pa trupin e babait, të cilin lumi e kishte qitur në breg. Më thonë se a është ky Shaban Polluzha. U përgjigjem se po. Me një qerre e bartim deri në Gllogofc. Aty ekspozohet kufoma. Vijnë shumë njerëz të OZN-së. disa thoshin se ky nuk ishte babai im. Ndërkohë vjen Beqë Berani, i cili aso kohe mbante gradë oficeri. Pasi shikon trupin e babit , thotë se ky është vet Shaban Polluzha. Më dhanë lejen për varrim dhe po atë ditë e varrosëm në varrezat e Polluzhës.

Duhet theksuar se ditën e fundit, më 17 shkurt, në kullat e Hasan Sylës, ku ishin vendosur njerëzit e Shaban Polluzhës, nuk kishte më shumë se 60 veta. Në këtë përleshje luftëtarët e Shaban Polluzhës ishin në raport të pabarabartë, do të thotë 60 veta me 40 mijë të ushtrisë jugosllave. Këtu vritet edhe djali i Shabanit, Tafa, i cili më parë ishte plagosur gjatë depërtimit nga Shala e Bajgorës për në Drenicë. Si thotë Tahir Topilla, topin kundër nesh në kulla e drejtonte Kadri Klina.

 

 

50. Mehmet Gradica

 

Mehmet Gradica rrjedh prej një familjeje të njohur të Lëvizjes kaçake. Gjyshi i tij, Lec Gradica, në kohën e Azem Bejtës, i bëri rezistencë të madhe regjimit serb dhe u vra trimërisht që i bën një hyzmeqar i pushtetit. Mehemet Gradica shkollën  fillore e kreu ne Dobroshefc, jo fort larg vendlindjes. Para Luftës së Dytë Botëror, disa vjet i kaloi ne Shqipëri. Në Tiranë kreu edhe disa vjet të shkollimit dhe prej andej kthehet në Drenicë.Në këtë kohë, pikërisht më 1941 i kundërvihet depertimit të lëvizjes çetnike në Kosovë. U shqua sidomos kur erdhi një tren përplot çetnik në Prelluzhë me qëllim që të bëj terror në fshatrat rrëzë Çiçavicës ( Bivelak, Strofc, Beçuk, Zhilivodë, Sibofc, Mihaliq, Dërvar, Shipitullë dhe Grabofc ), por në saje të organizimit të këtyre fshatarëve dhe pas një lufte të rreptë kjo ekspeditë çetnike pëson katastrofë dhe, po atë ditë, dërgohet dhe treni i dyt, mirëpo, kur arrijnë në fshatin Pestovë, Mehmet Gradica me fshatarë të kësaj ane dhe të Drenicës, që u kishin ardhur në ndihmë, shpartallojnë edhe këtë taborr çetnikësh. Prej këtij momentiiu kundërvu të gjithë atyre që tentuan të bbëjnë maskara mbi popullsinë shqiptare.

Në kohën e pushtimit gjerman, Mehmet Gradica, pasi kishte marrë gradën e togerit, në Vuçitërnë, Srebicë dhe Mitrovicë, kryen detyrën e shefit të xhandarmërisë. Herën e dytë i përgjigjet ftesës dhe inkuadrohet në regjimentin e Xhafer Devës prej nga merr pjesë në

 

 

 

 

                                                                                                      foto

 

 

 

 rezistencën kundër depërtimit të komunizmit në Shqipëri. Me të kthyer nga Shqipëria, vendoset shef i xhandarmërisë në Sermicë dhe këtë detyrë qëndron deri në kapitullin e Gjermanisë.pastaj del nga ilegaliteti dhe formon një grup rezistencës kundër komunistëve. Më vonë në Gradicë pajtohet me Shaban Polluzhën dhe i bashkohet brigadës së tij.

Së bashku me Shaban Polluzhën udhëheqin luftën në Drenicë dhe Shalë të Bajgorës. Më 17.2.1945, pas një lufte t rreptë me forcat e përqendruara të ushtrisë jugosllave, plagoset në Tërstenik nga një gjyle topi dhe, pasi shpërthejnë rrethimin me Shaban Polluzhën në mbrëmje të asaj dite, vdes në afërsi të shkollës së Dobroshefcit, i përcjellë nga Isuf Gilani, Brahim Luta dhe Rxhep Gjeli. Me të ishte edhe Xhemë Zeqiri i Gllanasellës, i cili nuk i qe ndarë kurrë për të gjallë Mehmet Gradicës. Para vdekjes u kishte lënë amanet që kufomën ta shtinin në një vend ku s'do të mund t'i binte në gjurmë askush. varroset me sekretin më të madh në vreshtin e Brahim Lutës në Gllanasellë.

Pas gjashtë javësh zihet Isuf Gilani ( nga OZN-a),i cili si komandant i batalionit të rinisë së Kosovës, duke parë masakrat që bënin partizano-çetnikët, likuidon Shtabin në Prekaz dhe i bashkohet me disa anëtarë brigadës së Shaban Polluzhës. Ata e sollën të lidhur në Gllanasellë për të treguar se ku ishe varrosur Mehmet Gradica. Mirëpo, sado që kishte marrë pjesë në varrimin e trupit të Mehemet Gradicës, nuk i kujtohej ku  e kishin shtënë në dhe, ngase varri me kohë ishte rregulluar që të ishte rrafsh me tokë. Isuf Gilanin e kthejnë sërish në burg dhe kur zihet edhe Brehim Luta i sjellin të dy në Gllanasellë.Brahim Luta, nga torturat që u bënë të dyve, detyrohet të tregojë se në ç'vend ishte varrosur Mehmet Gradica. Pasi që nxirret dhe konstatohet se ishte ai vetë, u jepet leja dhe pastaj nga të afërmit kufoma varroset në vendlindjen e tij në Gradicë.

Ndërkaq Isuf Gilani dhe Brahim Luta likuidohen.

 

 

51.PRANVERA E PËRGJAKSHME

 

Pas përfundimit të luftës në Drenicë në tërë territorin e Kosovës fillon një valë e re  reprezaljesh, vrasjesh e burgosjesh të shqiptarëve.OZN-ja famëkeqe bastis, pothuaj, të gjitha fshatrat, duke terrorizuar njerëzit e moshave të ndryshme.

Në këtë vit të përgjakshëm u pushkatuan mijëra veta. Mbi 30 mijë u vendosën në burgje e kampe. Po kaq shqiptarë nga represioni marrin botën në sy (shkuan në Turqi), mbi 6 mijë të tjerë vriten gjatë luftës jashtë Kosovës. Të gjitha këto bëhen me qëllim që Serbia të bëjë edhe aneksimin e Kosovës (në Kuvendin e Prizrenit më 1945).

Në emër gjoja të një mobilizii, në Tivar vriten mbi 4 mijë shqiptarë. Në anën tjetër, në Kosovë ndërmerren aksione ndëshkuese për vrasjen edhe të shumë të tjerëve, që në një mënyrë a në një tjetër, nuk u pajtuan me politikën serbosvallivste. Të gjithë këta njerëz qenë të shtrënguar t'u kapeshin maleve. Format e dhunës për familjet e tyre, dhe jo vetëm të tyre, ishin tmerruese.

Në dirin e viteve 1945 e 1946, në fshatrat Grabofc, Shipitullë, Sibofc, Zhilivodë, Bivelak, Strofc dhe Bequk, mirren me zor gra e burra mbi moshën 15-vjeçare dhe para tytave të pushkëve dhe mitralozëve qiten përpara në Çiçavicë për t'i zënë (të gjallë)të gjithë ata që nuk u pajtuan me regjimin. Gjatë qëndrimit dy javësh në borë e acar të madh, duke lypur "kundërrevolucionarët", në çdo kaçubë e çufërrajë, një pjesë e madhe e këtyre, sidomos e grave, marrin përfitimin, kurse një pjesë tjetër vdesin. Babai i autorit të këtij shkrimi, nga përfitimi që kishte marrë, dergjet në shtrat plot gjashtë muaj, ndërsa një nuse e familjes, që gjithashtu kishte marrë këtë dergj, vdes.

Në emër të gjoja ligjit të "popullit", nxjerrën njerëzit nga burgjet dhe pushkatohen. Familjeve të tyre u merret pasuria dhe izolohen. Fëmijët të afërmit dhe farefisi, mbesin nën kontrollin rigoroz të UDB-së, dhe ndiqen prej shkollave e punës.

 

52. SIKUR TA DIJA VARRIN E BABAIT

 

Në fillim të vitit 1945 nëpër të gjitha qendrat e Kosovës dhe në disa fshatra, kryesisht të banuara me serbë, formohen qendre të forta të OZN-së dhe shtabe ushtarake,  të cilat veprojnë me të njëjtin qëllim, shfarosjen e shqiptarëve. Madje për shfarosjen e tyre nuk kërkohej as shkas, as motiv. Mjaftonte vetëm emri.

Në rajonin e komunës së Vuçitërrnës, në Gojbulë dhe Sllokofc (fshatrat e banuara vetëm me serbë) themelohen kampet më të përgjakshme që ka shënuar ndonjëherë historia e këtyre rajoneve. Është vështirë të dihet se sa njerëz u zhdukën aty, por si deklarojnë fshatarët e kësaj treve, fjala është për më se 400 veta, pa varre e gjurmë. Një fshatar i Gumnishtës thotë:" Sikur ta dija varrin e babës!".

 

 

Lista e fshatarëve të vrarë e të zhdukur gjatë dimrit e pranverës të vitit 1945:

 

Halil Mehmeti (Gumnishtë) 17-vjeçar

Shaban Mehmeti (Gumnishtë) 30-vjeçar

Shaqir Ismaili (Gumnishtë ) 30-vjeçar

Ismail Ismaili ( Gumnishtë) 19-vjeçar

Nebi Ismaili (Gumnishtë) 20-vjeçar

Sali Ismaili (Gumnishët) 20-vjeçar

Sokol Ismaili (Gumnishtë) 30-vjeçar

Adem Zeka ( Gumnishtë ) 19-vjeçar

Ibish Zeka ( Gumnishtë)18- vjeçar

Të gjithë këta u vranë nëpër shtëpi, siç thotë Hamit Hyseni, nga një brigadë e Pirotit.

 

Në Gojbulë dhe Voçitërnë likuidohen:

Bejtush Ismaili (Gumnishtë) 18- vjeçar

Ajet Zeka (Gumnishtë) 21 vjeçar

Fehta Mehmeti (Gumnishtë) 35 vjeçar

Hamëz Mehmeti (Gumnishtë) 35 vjeçar

Maliq Mehmeti (Gumnishtë) 18 vjeçar

Rifat Mehmeti (Gumnishtë) 16 vjeçar

Ukë Hajdari (Skromë) 24 vjeçar

Mustafë Hyseni (Skromë) 23 vjeçar

Shahin Mehmet (Bozhlan) 35 vjeçar

Ajet Latifi (Bozhlan) 20 vjeçar

Hetem Latifi (Bozhlan) 36 vjeçar

Behram Alija (Tarllabuq) 20 vjeçar

Kadri Karaçi (Karaç) 34 vjeçar

Qamil Feka (Karaç) 20 vjeçar

Ilaz Feka (Karaç) 26 vjeçar

Beqir Parduzi (Vesekofc)17 vjeçar

Samil Parduzi (Vesekofc)26 vjeçar

Maliq Parduzi (Vesekofc) 23 vjeçar

Ramadan Parduzi (Vesekofc) 24 vjeçar

Sejdi Parduzi (Vesekofc) 26 vjeçar

Arif Parduzi (Vesekofv) 20 vjeçar

Shaqir Barja (Kirillovë) 24 vjeçar

Riza Barja (Kirillovë) 22 vjeçar

Ramë Mernica (Vesekofc) 27 vjeçar

Sylë Mernica (Vesekofc) 23 vjeçar

Ramadan Shabani (Bozhlan) ?

Ahmet Parduzi (Vesekofc)27 vjeçar

 

 

 

As bukë për shëpi, as babë për fëmijë

 

 

Rexhep Verbofci nga Vuçitërna, del në një mëngjes të hershëm për të blerë bukë në një furrë të qytetit. Posa afrohet te furrëtari, sheh se si njëzet veta të lidhur në tela i çonte OZN-ja në drejtim të panjohur, në mesin e tyre ishte edhe dhëndrri i tij Hamza. E pyet atë se ku po i çonin. Nuk di i qe përgjigjur ai. Menjëherë e lidhën edhe Rexhepin, të cilin e bashkuan me të tjerët dhe nuk u kthyen kurrë më, sikundër nuk u kthyen as të njëzet të tjerët. Fëmijët më kot pritnin bukën prej babit të tyre. Ata mbetën pa bukë dhe pa babanë.

 

Shumë grupe shqiptarësh, si ky, likuidoheshin pa lënë gjurmë as varr.

 

 

 

53. KATARZA E SLLAKOFCIT

 

Në  dimrin dhe pranverën e vitit 1945, merren njerëzit dhe dërgohen ne drejtime të ndryshme: disa i çojnë të luftojnë jashtë Kosovës, disa të tjerë i likuidoninë e ca të tjerë i fusin nëpër burgje. Gjyqet ushtarake punojnë sipas reëetave të kolonëve e të rajasë. Gjyqe të tilla aso kohe funksiononin edhe nëpër fshatra. Njëri ndër gjyqet më të tmerrshme ushtarake ishte ai i Sllokofcit. Nuk ishte vendosur rasësisht aty. Sllakofci ishte i banuar vetëm me serb. Sipas dëshmitarëve të gjallë, në këtë kamp të përgjakshëm ushtarak janë likuiduar me dhjetëra banorë të komunës së Vuçitërnës e të Shalës së Bajgorës.

-Vëllanë tim Brahimin e çuan për në Tivar. Në këtë rrugë të gjatë e pa kthim i dërguan edhe shumë fshatarë të tjerë të katundit. I morën edhe disa barinj posa i prunë bagëtinë në drekë. Kurse një grup tjetër, ku isha edhe unë,-thotë Regjep Përquku, na nisën për në Mitrovicë, prej nga na inkuadruan në një brigaadë plotësuese.Aty na bie tifoja dhe na dërgojnë në spital. Në atë spital nuk kishta as kushte minimale të shërimit, nuk na jipnin as bukë mjaftë. Prandaj me disa shokë vendosëm të iknim, edhe pse aty kishte roje. Këtë e bëmë, por secili ikëm në drejtimin e vet. Në shtëpi qëndrova disa ditë. Askush nuk e dinte se jam aty.Pas pak kohësh më hetuan. Por nuk pranoja të dorëzohesha, sepse e dija që do të më çojnë në burg, apo në ndonjë brigadë tjetër dhe vështirë se do të kthehesha në shtëpi. Një ditë vjen një brigadë nga Sllakofci, që nuk është larg fhsatit tonë, Cecelisë, dhe rrethojnë shtëpinë time, - tregon Rexhep Përçuku. Atëherë m'u desht të dorëzohesha që të mos më ndodhte ndonjë tragjedi më e rëndë në familje. Me ta ishte, si më kujtohet, një Shaniu nga Prizreni, me siguri ishte i OZN-së. Shani më dërgoi në Sllakofc dhe gjatë rrugës u soll në mënyrë tejet korrekte. Më erdhi fort mirë.

Në Sllakofc, më çuan në një ahër të njëfarë Mitrit, ku kishin qenë edhe 25 veta të tjerë.Aty njihja vetëm Bajram Miftarin dhe Isuf Menxhiqin, njëri i Dumincës e tjetri i Llapit. Për Miftarin mora vesh se që pushkatuar deri sa qeshë aty.

Në një dhomë të shtabit ushtarak më mori në pyetje Selami Tetova nga Tetova. Më maltretoi në mënyrë shumë të vrazhdë. Urdhëroi të më çojnë aty ku më kishin marrë. Kur hyra në ahër, pashë se nuk ishin më ata njerëzit që i kisha lënë.Kishin sjellë të tjerë.Pë fatin e tyre nuk dija. Tash ishin nja 14. Pastaj më marrin sërish në pyetje.Tash më çojnë në shtëpi të Millomirit në Sllakofc, në një dhomë ku ishin katërmbëdhjetë veta. Aty, në atë dhomë, i kishin lidhur dy të Buricës së Llapit në mur me krye poshtë. Askush nuk mendonte që mund t'i shpëtojë një "pastrimi" të tillë. Më nxjerrin edhe prej kësaj dhome dhe më çojnë në shtab para të ashtuquajturit gjyq ushtarak. Aty në mënyrën e vet prej xhelati, Selami Tetova, që ishtenjëherëshe dhe komisar politik, më ra me një mjet,prandaj u alivanosa. Posa më erdhi vetëdija, më tha:" Ose do të pranosh se ke qenë me Shaban Polluzhën dhe se ke dezertuar nga brigadat në Mitrovicë e Vuçitërnë, ose do të mbys, pa shkuar më tej". Më qëlloi prapë edhe u alivanosa sërish,-e kujton këtë ngjarje të tmerrshme Regjep Përçuku, sikur të kishte ndodhur dje. Kur më erdhi shpirti në fyt, i thashë më paçin në qafë babai me familjen (që më detyruan të dorëzohesha), se unë e ti do të bisedonim ndryshe. atëherë më përcollën në shtabin e OZN-së, ku më shoshitën edhe për shumë qështje të tjera. Nuk e di as vetë se si shpëtova. e tërë kjo më duket si një ëndërr e trishtuar. Pas përfundimit të gjykimi më çuan në Prishtinë, ku ndenja disa ditë.

Selman Muli i ndjerë, atëherë bari delesh nga Kunoviku, duke i kullotur bagëtinë i kishte parë se si në një lug të thellë afër Sllakofcit, nga s'kuxonte të kalonte askush, po i mbulonin me dhe (tinëz) mbi 20 kufoma, njerëzit e OZN-së dhe të ushtrisë.

Siç tregonte Rexhep Përçuku, rrallëkush ka mundur t'i shpëtojë i gjallë Sllakofcit. Sipas dëshmitarëve të tjerë dhe banorëve të kësaj ane, në Sllakofc, janë likuiduar mbi 200 veta. Në të njëjtën mënyrë është vepruar edhe në fshatin Gojbulë.

 

 

PORTRETE

 

 

54. YMER BERISHA

 

Ymer Berisha lindi në Gjyrgjevik të madh. Kishte të kryer fakultetin. Si intelektual me kulturë të gjerë, Ymer Berisha do të bëjë përpjekje të vazhdueshme për çlirimin e Kosovës nga okupimi serb. Në shpirtin e tij vlonte si vorbull dëshira për Kosovën e lirë, për bashkimin e shqiptarëve brenda kufijve entikë dhe për krijimin e një shteti të fortë shqiptar në Ballkan.

Si intelektual do të dijë për masakrat e mëdha që ishin bërë nga Serbia në vitet 20. Ishte i informuar në hollësi për kolonizimin e Kosovës me serbë e malazez dhe për ndjekjet e shqiptarëve përtej trojeve të tyre. E kishte ideal Hasan Prishtinën dhe dinte shumë për përpjekjet që kishte bërë ai për çështjen shqiptare; adhuronte trimërinë e Azem Bejtës dhe të atdhetarëve të tjerë.

Si patriot, Ymer Berisha do otë angazhohet drejtpërdrejt në proceset e Kosovës, duke mbajtur kontakte me masën e gjerë shqiptare. Profesor i Gjurgjevikut, në vjeshtën e vitit 1944, do të vijë në Drenicë dhe do të bisedojë me Shaban Plluzhën, Sadik Zenelin, Jusuf Gradica, Rexhep Vajvodën dhe me shumë njerëz të tjerë autoritativ të kësaj ane e të Artakollit (Fejzullah Saraçin dhe Hakim Mjekiqin)për fatin e Kosovës. Ai, me ta do të shtrojë çështjen se si duhej organizuar rezistenca e popullatës shqiptare kundër serbo-çetnikëve. Çlirimin e Kosovës nga okupuesit, profesor Ymeri e shihte në organizimin e kryengritjes gjithëshqiptare. Me Shaban Polluzhën, si thonë dëshmitarët kishte biseduar rreth këtyre çështjeve në mënyrë të posaçme.

Në Drenicë (obri)më 28 nëntor 1944, do të mbahej një tubim me fshatarët e kësaj ane dhe aty do të thotë: "Nuk ka besë më me serbë, prandaj duhet të organizohemi dhe të luftojmë deri në bashkimin kombëtar". Si intelektual i njihte mirë rrethanat politike dhe qysh atëher kishte shprehur dyshimin rreth realizimit të vendimeve të Konferencës së Bunjanit. Duke i njohur mirë këto rrethana, Ymer Berisha do të bëjë përpjekje që shqiptarët në Drenicë, në Llapushë, e në disa pjesë të Dukagjinit t'i bind për t'iu kundërvënë politikës okupuese me të gjitha forcat, madje, së fundit edhe me kryengritjet. Kur fillon rezistenca në Drenicë, Ymer Berisha do të thoshte se suksesi i saj do të varet nga zgjerimi i saj në të gjitha anët e Kosovës. Në Drenicë do të sjell armë, dhe si deklaron Hajriz Demaku, në Obri, ishte prurë disa automatikë, me të cilët luftuam deri sa u shua rezistenca e Drenicës.

Pasi shuhet lufta e Drenicës dhe rezistenca e Adem Vocës në Shalë, ai do të dalë në ilegalitet në anën e Prizrenit, të Podrimjes e të Rahovecit, ku formon organizatën politike "Besa Kombëtare".

Ymer Berisha me Ukë Sadikun, Ndue Përlleshin dhe Sadik Lutanin do të luftojnë kundër okupatorëve bolshevikë, serbomëdhenj deri sa të vriten. Mjerisht, ky intelektual e patriot i madh shqiptar është mjaft i pastudiuar.

 

 

55. Hazir Gjaka

 

Hazir Gjaka, lindet në Oshlan të Vuçitërnës më 1887. Është njëra ndër figurat e ndritshme kombëtare të kësaj ane dhe më gjerë. Si i ri njihet me shumë patriot shqiptar dhe burra të odave dhe kuvendeve. Shtëpia e tij prej vitit 1918- 1926 do të jetë çerdhe e lëvizjes kaçake. Në odën e tij kthenin shpesh Azem Bejta e Dan Deroci dhe njerëz të lëvizjes.

Duke qenë shtëpi e madhe shpesh herë këtu kanë drekuar edhe njerëzit e pushtetit. Një herë ndodhi që në të njejtën ditë të vijnë për drekë Azem Bejta e Dan Deroci dhe komandirët e postës së xhandarmërisë së  Barbaniqit dhe Balincit me të arrestuarit Vezir Sheremeti, mikun e Dan Derocit. Kur kthehet buka- Haziri kërkon që të arrestuarit t'i zgjidhen duart dhe të hajë bukë, në të kundërtën u thotë xhandarmëve do të përmbys sofrën me të gjitha gjërat ushqimore. Ata detyorehen të veprojnë sipas urdhërit të Hazir Gjakës. Kur hanë bukë e pyesin se ku janë Azem Bejta e Dan Deroci. Haziri u përgjijet: "Në të njejtën shtëpi, në dhomën tjetër. Në kullën tonë, sipas traditës mund të hyjë ai që thërret te dera, por nëse tentoni të bëni diçka brenda kësaj shtëpie dhe fshati, do t'u hudhë në ajër para se të mendoni se ekzistoni".

Më 1924, kur bëhet lufta e njohur e Galicës, Hazir Gjaka do t'i ndihmojë Azem Bejtës kundër ushtrisë jugosllave.

Si njeri i popullit, do të zgjidhet në islihatin e Vuçitërnës dhe do të luaj rol të rëndësishëm në mirëvajtjen e punës së këtij këshilli në pajtimin e familjeve dhe individëve. Aty do të bierë në konflikt me disa anëtarë të cilët ndonjëherë në islihat flisnin turqisht.

Më 1943, kur lëvizja çetnike tenton të depërtojë në Kosovë kah ana e fshatit Koshtovë të Mitrovicës Hazir Gjaka si vetë        tima del në fshatrat Galicë, Lubovec, Akrashticë dhe Oshlan, ku tubon një numër vullnetarësh dhe stopon për 24 orë depërtimin e tyre përderisa vijnë vullnetarë tjerë prej Drenicë dhe Artakollit.

Hazir Gjaka po në këtë vit në krye të luftëtarëve të Vuçitërnës, do të marrë pjesë edhe në mbrojtjen e Sanxhakut nga çetnikët. Atje do të njihet më mirë me komandantin e gjithë shqiptarëve, Shaban Polluzhën, të cilin e kishte njohur edhe më parë, kur ai kishte ndejt një kohë në Oshlan, në shtëpinë e tij. Duke qenë luftëtar konsekuent për çlirimin kombëtar të shqiptarëve të Kosovës, më 1945, Hazir Gjaka, me të mobilizuarit nga Artakolli do t'i bashkangjitet Shaban Polluzhës dhe do të jetë njëri ndër më besnikët e tij. Në bazë të kujtimeve që e njohtën këtë trim të Oshlanit, e sidomos të atyre që morën pjesë në luftën e Drenicës- flitet me admirim të madh, si strateg, trim, humanist dhe i pathyer në rrugën e tij.

Hazir Gjaka, do të jetë komandant i bataljonit të IV, të Shaban Polluzhës dhe ndër më stoikët në përleshjet me forcat e ushtrisë jugosllave. Është e njohur trimëria e tij në Kollë, me Ilaz Kollën. Rezistencë të fortë, Hazir Gjaka ushtrisë jugosllave i bën sidomos në zonën e lirë të Obrisë dhe Rezallës që e pat krijuar Shaban Polluzha. Është i njohur kushtrimi i tij në Obri në orën 3 të mëngjesit, zëri i të cilit, si rrëfejnë dëshmitarët, u dëgjua në katër fshatra të këtij rajoni. Në kushtrimin e dhënë Gjaka do të theksojë: "Ngrituni i madh e i vogël, burra të gjitha katundeve të luftojmë dhe t'i mbrojmë njerëzit tonë, familjet, gratë dhe fëmijët tonë nga brigadat e ushtrisë jugosllave, që në fakt në këtë pjesë të Kosovës po sillen si çetnikët, qëllimi i të cilëve është shfarosja. Mos u dorëzoni, ta ruajmë nderin dhe jetën!" Zëri i tij u dëgjua edhe në Plluzhinë. Këtij kushtrimi iu përgjigjën të gjithë dhe si zakonisht, i pari në front, Hazir Gjaka, ndihmuar nga trimi i Obrisë Muharrem Smakiqi, ndali depërtimin e ushtrisë jugosllave në këtë rajon. I respektuar nga Shaban Polluzha dhe njerëzit e tij, Hazir Gjaka do të hyjë në frontet kryesore në luftën e Drenicës dhe si përkujtojnë dëshmitarët, do t'i fitojë. I gjatë, i veshur në tirqi të zi e shokë të kuqe, Hazir Gjaka do të bajë rrethatore dhe armë të përsosura të kohës.

Përderisa Hazir Gjaka ishte në front të Luftës në Drenicë, një brigadë serbe informohet se kush ishte dhe nga ishte ai dhe vjen në Oshlan. Posa hyn në këtë fshat interesohet se a i ka djemt ai në shtëpi. Me të marrë vesh qëllimin e tyre, familja Gjakaj i largon bijtë Izetin dhe Haradinin. Të revoltuar se nuk mundën t'i gjejnë ata për t'i pushkatuar, brigada serbe, kall shtëpinë e Hazir Gjakës dhe ia merr 90 copë dele, lopët dhe bagëtitë tjera.

Prej se pat filluar Lufta e Drenicës, tregon djali i tij Izeti, babai vetëm një herë erdhi në shtëpi. Më kujtohet- ishte me nja dy tre shokë. Ndejti fare pak dhe më nuk u kthye. Kur do të përfundojë Lufta e Drenicës, Hazir Gjaka me shokë shpërthen rrethin nga ushtria jugosllave

 

 

FOTO E HAZIR GJAKËS

 

Në Tërstenik, me ç'rast u patën vrarë prijësit Shaban Polluzha dhe Mehmet Gradica. Duke qenë njohës i mirë i terrenit do të dalë në Çiçavicë. Aty do t'u thotë shokëve të shpërndahen nëpër shtëpitë e tyre se nuk mund të bëhet asgjë, se edhe Shqipëria na e ka kthyer shpinën. I këshillon ata të kenë kujdes dhe të ruhen përderisa të qetësohet situata. Ndërkaq, vet i armatosur dhe si gjithëherë stoik vazhdon rezistencën kundër ushtrisë dhe OZN-së jugosllave.

Një ditë marsi, të vitit 1945 hetohet duke kaluar nëpër fshatin Vinac i Epërm nga njerëz të OZN-ës. Në përleshje me ta vret tre kundërshtarë. Ndërkaq vet plagoset në krahun e djathtë. Pas shumë përpjekjeve kapet i gjallë se më nuk mund të përdorte armë me një dorë dhe maltretohet. E pyesin për emrat e luftëtarëve të tij, por ai nuk tregon asgjë. Vdes nga plagët dhe torturat në Vinac të Epërm.

Njerëzit rrëfejnë se kur u vra Shaban Polluzha, Hazir Gjaka zhgrehet i tëri në vaj. Shokëve u tha: "Vdiç njeriu që la pas vete një pjesë të historisë kombëtare." Qajti gjatë dhe nuk mundi të pajtohej me humbjen e tij. Dhe nuk shkoi as një muaj, ditë dhe ky do të vritet prej të njejtave forca. Kujtimi për Hazir Gjakën qe 45 vjet jeton në popull siç jetun dhe shumë patriotë të kësaj periudhe. Të tillë do të jetojnë përherë.

 

 

56. REXHEP GJELI

 

Duhet të përgatitemi në të gjitha aspektet për t'u bërë rezistencë çetnikëve që janë përqendruar në Rogoznë dhe presin rast të depërtojnë në Kosovë për t'u hakmarrë për ngjarjet e kaluara-kështu pat thënë Rexhep Gjeli, në Reznik në një tubim të njerëzve të Artakollit, me rastin e kalimit të brigadës së Shaban Polluzhës në këtë trevë.

U lind në Likoshan të Drenicës nga kishin dalë shumë burra të njohur për rezistencë kundër regjimeve shtypëse.Do të rritet në këtë pjesë të Drenicës dhe do të bjerë në kontakt me shumë njerëz në zë.Rexhep Gjeli kishte parandjenjë se regjimxhinjtë e rinj komunist nuk do t'i sjellin asgjë të re popullit shqipëtarë. Duke u nisur nga ky fakt, ai do të jetë kundër këtyre dhe do të inkuadrohet në rezistencë. Do t'i bashkohet Shaban Polluzhës dhe do të luftojë me të deri në fund. gjatë Luftës së Drenicës do të udhëheqë disa nga aksionet dhe do të fitojë autoritetet në mesin e bashkëluftëtarëve të vet. Në kohën kur në Serbicë burgoseshin njerëz të pafajshëm nga tërë Drenica, do të nxjerr djalin e tij nga një njësit partizan, që e kishin marrë në shtëpinë e tij në në Likoshan dhe e çonin në burgun e kësaj qendre për ta likuiduar. Djalin e nxjerr me dhunë, duke detyruar komanduesin e këtij njësiti t'i dorëzojnë armët. Duke mos pasur zgjedhje tjetër, partizanët largohen (gjithnjë) nën komandën e Rexhep Gjelit dhe kështu shpëton djalin e tij. Ditën kur vriten dy trimat e Drenicës- Shaban Polluzha e Mehmet Gradisa, këtë të fundit me Isuf Gilanin dhe Brahim Lutën do ta varrosin në një vend mshehtë në Gllanasellë, në mënyrë që të mos bjerë kufoma në duar e atyre që e ksihin vrarë.

Pasi varros Mehmet Gradicën do të dalë në Çiçavicë për të vazhduar rezistencën kundër komunistëve. Më vonë në një përleshje me njësitin e OZN-së mbi Krasmirovc (Çiçavicë) do t'i vritet djali që e kishte shpëtuar në Serbicë. Megjithëse e kishte shpërthyer rrethimin, me të hetuar se djali ka mbetur i vdekur do t'i kthehet përsëri në front dhe do të vritet gjatë përleshjes në të njejtin vend.

 

 

57. FERIZ BOJIQI (BOJA)

 

"Sa hije të paska fjala dhe pushka"

 

Feriz Boja, njëri nga komandantët e bataljoneve të Shaban Polluzhës, shquhet për trimërinë dhe përleshjet me ushtrinë jugosllave. Ishte tejet i vendosur në aksinet dhe gjithëherë nisej nga parimi se nuk ka kthim prapa. Duke qenë i tillë, në mesin e luftëtarëve gëzoi autoritete të mëdha, dhe përkrahje pa rezervë. Kishte dy karakteristika thelbësore. Trimërinë dhe shpejtësinë. Si tregojnë ata që e njihnin, Feriz Boja gjithëherë theksonte se pa bashkimin e të gjithë shqiptarëve në një vend, nuk mund të ketë ardhmëri fatlume.

Kur brigada e Shaban Polluzhës protestonte në Podujevë për të mos shkuar në frontin i Sremit, Feriz Boja në këtë ndërkohë shkon para burgut të Podujevës e i liron të burgosurit politikë dhe pastaj kthehet prapë aty. Kur flet në tubim, Shaban Polluzha, i thotë: "Hajt, bre djalë, hajt, sa hije të paska fjala dhe pushka". Kështu e tipizoi Shaban Polluzha Feriz Bojën, këtë djalosh të Drenicës.

 

 

FOTO E FERIZ BOJËS

 

 

58. BAJRAM BAJRAKTARI

 

Bajram Bajraktari, një ndër komandantët e bataljoneve të Shaban Polluzhës (para se të fillojë Lufta e Drenicës), lën bataljonin në Likofc dhe së bashku me Osman Dobërdolanin, shkojnë në Serbicë për të kryer punë në komandën e vendit, mirëpo, kur hyn në zyrë, tash vetëm, sepse e kishte lënë shokun për ta pritur jasht, rrëmbehet dhe burgoset. Në janar të vitit 1945, kur likuidohen shumë të tjerë në Serbicë, likuidohet edhe ky, Bajram Bajraktari më 1943 i kishte prirë çetës së Gllogovcit në mbrojtjen e Sanxhakut nga çetnikët. Gjithashtu, ka marrë pjesë edhe në luftën e njohur të Koloshinit.

 

FOTO E BAJRAM BAJRAKTARIT

 

 

 

59. KORRIERI I SHABAN POLLUZHËS

 

Nuhi Gashi lindet në një fshat tëLlapit (Bradash) më 1926.Në vitin 1943 do të ndjekë mësimet  në Liceun e Prishtinës. Aty do të njihet me Abdyl Xanin (masakrohet në burgun e Serbicës më 1945) dhe së bashku me të gjatë tërë shkollimit do të ndajë të mirën dhe të keqen. Ishin në kontakt të përhershëm me profesorin e mirënjohur Ymer Berisha. Në fillim të janarit të vitit 1945 këta dy nxënës do të shkojnë në Polac te familja e Abdylit. Aty mendonin ta merrnin makinën e shkrimit, të cilën e kishin lënë kohë më parë. Por, mjerisht ngjarjet zhvillohen ndryshe, Sapo hynë Brenda në shtëpiPaloci rrethohet nga një brigade partizane. Në familje, këtyre do t’u thonë të vishen shpejt e shpejt në tesha barinjësh dhe duke u grahur dhive të dalin në mal. Përderisa Nuhiu arrin që në rolin e bariut të dale jashtë fshatit, Abdylin e zënë në shtëpi dhe menjëherë e dërgojnë në burgun e Serbicës. Pasi ia gjejnë makinën e shkrimit e masakrojnë si gjithë të tjerët.

 

FOTO E NUHI GASHIT

 

Ndërkaq Nuhiu, pas kësaj ngjarje inkuadrohet në brigadën e Shaban Polluzhës dhe gjatë tërë kohës do të kryejë punën e korrierit.

Për të dinte vetëm Shaban Pulluzha dhe sekretari i tij, Sali Xhinofci. Detyrën e korrierit ai e kreu me një zhdërvjelltësi të rrallë. Ishte I pranishëm në marrëveshjet që bëheshin në shtab. Ai, me gjeturinë e tij, disa here zbulon kundërshtarin dhe informon personalisht komandantin e brigadës, se në cilin vend ishin dhe në çfarë drejtimi lëvizte. Në një rast hetohet nga partizano- çetnikët në Polluzhë dhe arrin të shpëtojë në saje të gjeturisë së tij, por edhe të një fshatari të Polluzhës. Kur e pyesnin se prej nga ishte, ai përgjigjej se ka ky fshat dhe pastaj kur i thonë, cila është shtëpia juaj, ai tregon me gisht shtëpinë që ishte përpara. Për ta provuar se a ishte e tij I thonë ta thërriste babin. Ky u detyrua ta thërriste “babain” te dera, gjithherë në praninë e tyre, dhe I zoti I shtëpisë, duke hetuar për se ishte fjala, i bërtiti: “Ah kopil, kopili, pse je vonuar? Dhe çile derën!” Partizanët menduan se ishte vërtetë djali i tij. Pra, në këtë mënyrë shpëtoi Nuhiu, i cili atë ditë bartte një letër të rëndësishme për njërin nga komandantët e bataljonit që gjendej diku në rajonin e Drenicës Perëndimore.

 

60. MULLA ILJAZ BROJA

 

Mulla Iljaz Broja qe i njohur si hoxhë përparimtar në tërë Drnicën e më gjërë. Mbi të gjitha ishte humanitar dhe përherë në shërbim të popullit. Kur Drenica gjendej në rrezik- ky vazhdimisht ishte në aksion. Mulla Iljaz Broja ishte patriot dhe në ktë drejtim punoi deri në fund të jetës së tij. E njihte Ferat Dragën dhe përkrahte pa reserve idetë e tij ndaj çështjes shqiptare. Iu kundërvu me tërë qenien propagandas antishqiptare të shovinistëve serbë për shpërngulejn e shqiptarëve në Turqi. Ai shkoi prej fshati në fshat për t’u thënë fshatarëve se qëllimi i Serbisë ishte ta bënte Kosovën tokë serbe. Përsëriste këto fjalë: “Mos e lëshoni vendin t’jua zënë të tjerët!” Inkuadrohet në brigadën e Shaban Polluzhës dhe ishte në krahun e shtabit. Me të përfunduar

 

 

FOTO

 

lufta, do të dorëzohet. Nga fundi i gushtit të vitit 1945, komanda e qarkut të Mitrovicës, u dërgon thirrjedisa krerëve që ende kishin mbetur gja;;ë për t’u paraqitur menjëherë, gjoja për bisedë informative. Një letër të tillë e pat marrë edhe Mulla Iljaz Broja, i cili ishte dorëzuar para dy- tre muajve dhe vazhdonte punën si imam xhamie në fshatin e tij. Pas marrjes së kësaj thirrjeje Mulla Iljaz Broja nuk pati guxim, e as besim të paraqitet në Mitrovicë, por vendos që për here të dytë të dale në ilegalitet në mallet e Drenicës, për të vazhduar rezistencën kundër të ashtuquajturit pushtet popullor.

 

 

 

Tragjedi në Leçinë

 

Mulla Iljaz Broja së bashku me Ahmet Babaiqin vazhdojnë jetën nëpër male. Në shkurt të vitit 1946 nga të ftohtët e madh nuk ishte e mundur të përqëndohej përjashta dhe shkojnë për t’u strehuar te një nip i tyre në Leçinë. Aty hetohen nga OZN-ja dhe menjëherë rrethohen. Me të diktuar se janë rrethuar, tentojnë që të bëjnë rezistencë me armë, por meqenëse në atë shtëpi kishte përplot gra e fëmijë, pra për hir të tyre, dorëzohen me të vetmin kusht që i zoti i shtëpisë të mos maltretohej, të dënohej a pushkatohej. Ata pranojnë kushtin dhe të dytë i bien në dorë OZN-së, u mos vesh që t’i paraqiten gjyqit për të vendosur për fatin e tyre sipas ligjit. Mirëpo,

 

FOTO E MULLA ILJAZ BROJËS ME SHOKË

 

 

kështu nuk ndodhi, sepse pabesët e pushkatuan menjëherë të zotin e shtëpisë dhe i dorëzuarit i çuan në Zllakuqan për t’i pushkatuar të nesërmen para agimit, më 10 shkurt 1946.

 

 

61. SADIK LUTANI- BASHKËLUFTËTAR I AZEM BEJTËS E I SHABAN POLLUZHËS

 

Sadik Lutani ishte i inkuadruar në Lëvizjen e njohur të kaçakëve të Drenicës. Në kohën e Azem Bejtës dha kontribut të madh në rezistencën që i bëhej regjimit shovinist serb. Sadit Lutani ngriti zërin e lirisë nëpër mallet e Drenicës. Në të gjitha luftimet, Sadik Lutani u tregua prijës i rryer, ushtarak dhe organizator i spikatur. Gjatë përleshjeve me xhandarmërinë serbe, nuk kurseu asnjëherë veten, gjithnjë ishte në ballë të luftës, atje ku e kërkonte nevoja.

Duke qenë patriot i madh, Sadik Lutani inkuadrohet në forcat shqiptare të Shaban Polluzhës dhe qe njëri prej anëtarëve kyç të presidencës.

Me të përfunduar lufta e Drenicës, Sadik Lutani me shokë del në male për të vazhduar rezistencën.

Në vjeshtën e vitit 1945, në afërsi të fshatit Siçevë, në një luginë të ashtuquajtur Qeli, Sadik Lutani me shokë zhvillon një luftë të rrept  me forcat e ushtrisë e të OZN-së. Në këtë përleshje pati viktima nga të dy anët. Në këtë luftë të ashpër, vriten Sadik Lutani, Shaban Sadiku, Ahemeti, nipi i Sadik Ramës, Alush Ismaili, Tafil Rama, Adem Shala, Metë Dini, Bajram Coli dhe disa të tjerë.

Në këtë përleshje plagoset edhe Marije Shllaku, e cila pas dy-tri ditësh zihet nga OZN-ja në fshtatin Açarevë. Nga ky fshat dërgohet në burgun e Mitrovicës, dhe më vonë në Prizren do të gjykohet me vdekje bashkë me një grup patriotësh shqiptarë me profesorin Kolë Parubi në krye.

 

 

62. HYSEN LUTANI

 

Hysen Lutani është i biri i Sadik Lutanit. Babai i tij kishte qenë i inkuadruar në Lëvizjen kaçake, por edhe në protestën e Drenicës më 1945. OZN-ja e Serbicës, duke pasur njohuri për babain e Hysenit, e duke mos pasur mundësi ta zinte Sadikun, erdhën në Turiçefc, ku arrestuan Hysen Lutanin dhe e dërguan në burgun e Serbicës. Ai këtu do të shohë të gjitha maltretimet dhe masakrat e pashembullta që bëheshin në këtë pjesë të Drenicës. Në ditën kur vjen Brigada e Shaban Polluzhës në Serbicë për t’u marrë vesh se kur do të nisej për në frontin e Sremit, pas hetimit të masakrave që ishin bërë, Shabani urdhëron të lëshohen të gjithë të burgosurit. Nga ky burg do të dale edhe Hysen Lutani, i cili menjëherë do t’i bashkohet Shaban Polluzhës. Gjatë tërë Luftës së Drenicës e Shalës, Hysen Lutani do ta bartë mitralozin, i cili, si thotë vet kishte më shumë se 35 kilogram.

Në kujtimet e tij, Hysen Lutani thotë se më së vështiri e paten te Ura e Pestovës, me të kthyer nga Shala.

 

FOTO E HYSEN LUTANIT

 

 

 

 

Aty një grup yni me Mehmet Gradicën në krye, pas një strategjie të bërë më pare, arritëm të thyejmë frontin dhe të dalim në Drenicë. Një rast tjetër që e përmend ai ishte në malet e Tërnafcit, kurse rastin e tretë që s’do ta harrojë kurrë, në malin Godanc, ku siç rrëfenvetë gjithashtu me Mehmet Godancin në krye, ishin të nisur një grup me qëllim që ose të vdisnin, ose t’i thenin forcat e ushtrisë jugosllave. Me mitraloz e mashinkë, me bomba e raketa i kishin detyruar armiqtë që të largoheshin nga ajo pjesë e Çiçavicës. Me të përfunduar rezistenca e Drenicës- si thotë Hyseni, bashkë me babain, Sadikun, dolën në male të Drenicës, me ç’rast krijuan një bërthamë prej 30 vetash. Në vjeshtën e vitit 1945 u bien në gjurmë dhe pas një përleshje vriten pjesa dërmuese e grupit të tyre, por ai vetë shpëtoi në saje të një kutie të duhanit që e kishte harruar babai në vendin tjetër.

Në kohën sa kishte shkuar ai për ta marrë kutinë me duhan dhe disa sende tjera që ishin larg pothuaj 40 minuta, ishte zhvilluar një luftë e rreptë, ku kishin mbetur të vrarë të dy anët.

          Pas një kohe Hyseni do të dorëzohet dhe do të burgoset. Pas kryerjes së burgut, do të ndiqet sërish nga UDB-ja dhe do të detyrohen të lëshojnë katundin e tij Turiçefcin. Tashti, në moshë bukur të shtyrë, jeton në Mitrovicë.

 

 

 

63. KUSH ISHTE ISUF GILANI

 

Kah fundi i dhjetorit të vitit 1944, në anën e Gjilanit bëhet mobilizimi i popullit. Kësaj thirrjeje iu përgjigjën një numër bukur i madh i të rinjve, se parandihej rreziku nga vrasjet nëpër shtëpi dhe marrja e armëve. Pra për t’i ikur një tragjedie që eventualisht, mund të vinte, ata paraqiten në Gjilan. Nga pjesa e këtyre të paraqiturve, formohet batalioni i rinisë së Kosovës, komandant i të cilit emërohet Isuf Gilani, kurse komisar Raif Halimi nga fshati cornice. Sipas urdhërit të Shtabit operativ të Kosovës e Metohisë, ky batalion duhej t’i bashkohej Brigadës së pare të Kosovës, komandant i së cilës ishte Zyfer Musiqi.

Isuf Gilani, lindi në Gjilan. Në kohën kur bëhet komandant i Batalionit të Rinisë së Kosovës, kishte 24 vjeç. Pas likuidimit të shtabit në Prekaz, do t’i bashkohet Shaban Polluzhësdhe do t’i mbetet besnik deri në fund. Në ditën kur në kulla të Tërstenikut, plagosen Shaban Polluzha dhe Mehmet Gradica, Isuf Gilani me Rexhep Gjelin dhe Rrahim Lutën do ota basrtin Mehmetin për ta çuar në Gllanasellë, por ai do të vdesë gjatë rrugës dhe trupin e tij do ta varrosin fshehtas në një vresht, duke humbur të gjitha shenjat e varrit, në mënyrë që kufoma të mos bjerë në duart e ushtrisë dhe të OSN-së jugosllave. Isuf Gilani pastaj do të dale në ilegalitet dhe do të kapet nga OZN-ja. Do të sillet në Gllanasellë për të treguar se ku ishte varrosur Mehmet Gradica, por meqë ai nuk ishte terren që e njihte, nuk do ta gjejë trupin e vdekur të Mehmet Gradicës. Kur të zihet edhe Brahim Luta, do t’i bashkojnë dhe sërish do t’i sjellin në Gllanasellë, ku do të zbulojnë kufomën e Mehmet Gradicës.

Isuf Gilani në pranverën e vitit 1945 do të pushkatohet, siç u pushkatuan edhe shumë patriotë shqiptarë me gjyq e pa gjyq.

 

 

64. SEFER BEQERI (1914- 1945)

 

Sefer Beqiri lindi në Bezheniq të Drenicës. Kishte të kryer shkollën fillore. I përgjigjet thirrjes së Shaban Polluzhës për të mbrojtur Sanxhakun nga çetnikët. Ishte prijës i një çete të kësaj ane dhe luftoi pa kursyer asgjë, madje as jetën derisa i përzuri çetnikët nga ky rajon.

Më 1945 do t’i përgjigjet sërish thirrjes së komandantit të tij Shaban Polluzhës për formimin e brigades. Angazhohet që nga dita e pare dhe do të luftojë trimërisht kundër partizano-çetnikëve derisa të vritet në përleshje me këto forca të Tërnofc. Sefer Beqiri, si luftëtar dhe di udhëheqës, ishte i respektuar nga të gjithë.

 

 

65. PLISI I MBËSHTJELL NË FLAMUR

 

Tahir Topilla u lind në Gllanasellë të Drenicës para 75 vjetësh. Ka të kryer shkollën fillore para lufte dhe është njohës i mire i gjuhës italiane. Në kohën e okupimit Italian do të punojë si hekurudhar nëpër Drenicë, ku do të njihej me rrjedhat politike të kohës. Në këtë periudhë të përthyerjeve të mëdha angazhohet për çlirimin

 

 

FOTO E SEFER BERISHËS ME BASHKËSHORTEN

 

 

kombëtar të shqiptarëve të Kosovës dhe në këtë kontekst do të bisedojë me patriotë të njohur të Drenicës. Ky burrë i zgjuar martohet me njërën nga vajzat e Shaban Polluzhës dhe mikut të tij do t’i mbetet besnik deri në fund. Më 1945 merr pjesë në rezistencën e njohur të Drnicës. Me shuarjen e saj, do të ndiqet kudo e gjithkund nga i ashtuquajturi pushtet popullor. Në gjyqin ushtarak në Prishtinë, Tahir Topilla do të dënohet me 20 vjet burg. Kur bëhet amnestia e përgjithshme, edhe ky do të lirohet, por do të burgoset prapë nga organet e OZN-ës dhe të UDB-ës. Familja e tij, si dhëndërr i Shaban Polluzhës, so të izolohet dhe do të mbetet nën kontrollin e përhershëm të organeve të sigurimit deri në rënien e politikës rankoviqiane.

Valët e jetës Tahir Topillën do ta përplasin pamëshirshëm nëpër furtuna të mëdha, dhe jo vetëm këtë, por edhe shumë drenicas të tjerë. Të gjitha këtyre stuhive të pushtetit do t’u bëjë ballë pa u luhatur asnjëherë. Shpirti i tij do të rënkojë gjithmonë për çlirimin kombëtar  të shqiptarëve të Kosovës. Për këtë ideal ishte i gatshëm të flijojë veten dhe familjen. Si i ri do të mësojë shumë ngjarje të së kaluarës së shqiptarëve, e sidomos në jetën e tij do të lënë mbresa të pashlyeshme Azem Bejta, Mehmet Delia e Lutë Gllanasella. Në periudhën 1941-1945, Tahir Topilla me interesim do të përcjellë ngjarjet dhe rrethanat politike. Duke qenë dhëndërr i Shaban Polluzhës, do të jetë i lidhur ngusht me të dhe familjen e tij. Në kujtimet e tij që mban për Shaban Polluzhën, Tahir Topilla thotë: “Më 1943 shtëpia e Shaban Polluzhës rrethohet nga shumë xhandarë të

 

 

FOTO E TAHIR TOPILLËS DHE E SHEFKIJE POLLUZHËS

 

serbicës (kujto okupimin gjermano-italian). Shabani me dy djemtë e tij Tafën dhe Ahmetin, arrijnë të largohen nga rrethimi, kurse familjen ia internojnë në kullën e Sheremtit në Pejë. Internohen: Hanifja dhe Hajrija (grate e Shabanit), Hajrija, Sala dhe Hanifja (rejat), Nifa (vajza). Ndërkaq, Hajrija, gruaja e Shabanit ishte shtatëzënë dhe lirohet. Pas internimit të familjes, xhandarmëria djeg kullën trikatëshe të tij në Polluzhë. Me të dëgjuar për këtë, dy vëllezërit Hetem e Rrustem Kastrati nga Logja 9të fisit të Shabanit) intervenojnë në prefekturën e Pejës dhe marrin në shtëpinë e tyre familjen e Shaban Polluzhës, duke lënë si garancë të 64 anëtarët e familjes së tyre. Unë me disa të afërm të miqve të mi, vizituam familjen e Shabanit dhe u dërguam veshmbathje e gjësende të tjera të nevojshme. Në Logjë do të mbesin gjashtë javë, prej nga kthehen në Polluzhë. Në ndërkohë, Shabani rrinte te ne në Gllanasellë. Me vete kishte edhe dy djemtë, Tafën dhe Ahmetin. Për çdo natë bënim roje, se frikësoheshim për ndonjë bastisje të xhandarmërisë”.

Në një rast, kur burgose Ahmeti, djali i Shabanit, Hajrija i thotë burrit: “A po e sheh Shaban, djalin po duan te na pushkatojnë, e ti po rri duarkryq.” Ndërkaq, Shabani iu pat përgjegjur gruas: “Edhe ata të tjerët që janë në burg e po pushkatohen kanë nënë dhe babe sikurse djali yt”.

Tahir Topilla përkujton se Shaban Polluzha ishte humanist i madh dhe duke qenë i tillë, gëzon autoritet në gjithë Drenicën dhe më gjerë. Në plis mbante flamurin kombëtar, të cilin në asnjë moment nuk do ta heqë. Shaban Polluzha do të vritet dhe me të do të vdes që nuk e pa Kosovën të lire.

Tahiri do të marrë pjesë në Luftën e Drenicës dhe do të përjetojë tërë tmerrin e saj. Kjo luftë ishte e pabarabartë, ngase në Drenicë, aso kohe u koncentruan forca të mëdha të ushtrisë jugosllave, qëllimi i të cilave ishte likuidimi i shqiptarëve. Nuk është e rastit pra, që menjëherë në Kosovë hapen burgje e inagurohen kasaphana. Ishte vërtetë luftë e vështirë. Njerëzit e Shabanit, një pjesë e tyre nuk kishte armë, e në anën tjetër as bukë e veshmbathje. Nganjëherë, si thotë Tahiri, hanim miser të thatë, sa për të mbajtur shpirtin.

Nga rrëfimet e Tahir Topillës shihet se pat momente tejet dramatike:

-Kur ktheheshim nga Shala e Bajgorës për në Drenicë, duhej të kalonim

nëpër urën e Pestovës, i vetmi vendkalim. Mirëpo, në urë dhe rreth saj ishin koncentruar forca të mëdha  të ushtrisë jugosllave e në duhej të kalonim patjetër, se edhe ashtu ishim hetuar nga ta dhe mund të na shkaktonin humbje të mëdha. Në një luftë të rreptë arritëm të depërtojmë, duke u shkaktuar humbje shumë të mëdha forcave jugosllave. Nga ky rrezik shpëtojmë në sajë të vendosmërisë se doemos duhej shpërthyer frontin. Ndryshe, do të pësonim katastrofë.

Po atë natë kur vritet Shaban Polluzha në Tërstenik, tregon Tahir Topilla, e sjellin kalin e tij në shtëpinë tone. Të nesërmen, çika e Shabanit, Shefkija, e lan kalin me ujë të vakët se i tëri ishte i përgjakur nga plagët që kishte marrë dhe mbi të kishte vdekur babai i saj.  Pas dy ditëshkali çohet në Berishë. Duke ditur OZNA se Tahir Topilla ishte dhëndërr i Shabanit dhe duke mos pasur informatën se a ishte vrarë trimi i Drenicës shkojnë në Gllanasellë për të shikur se mos po i bien në gjurmë. Mirëpo, aty gjejnë dhëndrrin e tij dhe e kontrollojnë se mos ishte i plagosur, ngase dyshonin se edhe ai do të ketë marrë pjesë në Luftën e Drenicës. Pas kontrollit të bërë thotë Tahir Topilla, dhe pas marrjes në pyetje donin të më çonin në burg, por për fat kasha një vërtetim të vjetër që vite më pare ma kishte lëshuar një shok në Serbicë si organizator i hekurudharëve. Ky vërtetim vetëm shtyri burgosjen time për disa ditë. Më vonë OZNA pa kurrëfarë argumentesh më qet në gjyqin ushtarak në Prishtinë dhe ai gjyq më dënon me 20 vjet burg, përkujton Tahiri atë periudhë të ndjekjeve të shqiptarëve ku ishin e ku s’ishin. Kur bëhet amnestia e përgjithshme, do të lirohet edhe Tahir Topilla, por do t’i merren për 5 vjet të drejtat civile dhe politike. Pason lëçitja e familjes dhe vështirë se guxonte t’ia mësyjë dikush shtëpisë së tij përveç ndonjë miku të rrallë. Pas një kohe Tahirin do ta akuzojnë se gjoja ka plagosur një njeri të OZN-ës dhe do të dënohet 13 muaj, kurse në vitin 1950 dënohet 26 muaj pa proces gjyqësor. Në aksionin e armëve do të maltretohet në mënyrë të vrazhdë dhe do të përcillet hap më hap nga organet e UDB-ës deri në rëniën e politikës renkoviqiane.

Tahiri, sot në moshën 75 vjeçare për çdo ditë qet në letër nga një fragment të jetës së tij të përvuajtshme, por natyrisht heroike e të madhërishme, në vitin e mbrapsht 1945.

 

 

66. QËNDRESA SI METAFORË

 

Ne jemi kundër komunistëve, por nuk pranojmë të luftojmë me vëllezërit tanë në Shqipëri”- thuhet në përgjigjen që ia dërgojnë Mehmet Gradica e Ukshin Kovaçica, Pajazit Boletini. Këtyre fjalëve Ukshini u mbetet besnik, kurse Mehmet Gradica, do t’i përgjigjet ftesës së dytë.

 

Ukshin Kovaçica, lindi më 1904 në Kovaçicë të Shalës së Bajgorës; sipas katundit kishin marrë edhe mbiemnin. Rrjedh nga një familje që për ideal kishte qëndresën. Me këtë ideal familja e tij ishte fisnikëruar qysh herët. Të parët e Ukshinit jetuan në Bajgorë, në kushte tjetet të vështira, siç jetonin të gjithë banorët e Shalës, duke u kacafytur me mynxyrat që sjell një jetë plot vuajtje. Të lodhur nga target e rënda të pushtuesit turk dhe zullumit që bënin ata, duke u plaçkitur dhe marrë tërë mundin e ditës dhe të vitit, babai i Ukshinit, Nuha, dhe mixha, Shahini, i kundërshtojnë këto forma të shfrytëzimit të fshatarësisë të Shalës. Së shpejti bie në sy të pushtetit dhe fillon ndjekja e tyre. Në një përleshje që bëhet në Bozhlan, në mes të Nuhës dhe Shahinit në njërën anë, dhe zaptijeve turke, në tjetrën, mbesin të vrarë çaushi me disa zaptie. Këtu vritet edhe mixha i Ukshinit, Shahini. Për qëndresën e tyre më së miri flet kënga popullore që i kushtohet kësaj ngjarje. Aty turqit thon:

 

FOTO E UKSHIN KOVAÇICËS

 

Bozhani e Skroma mbeteshin shkretë,

Qysh s’u gjet njeri të na hyjë ndërmjet…

 

Pas kësaj ngjajeje pushtuesit asnjëherë nuk i lane të qetë. Kur, më 1912 Kosova pushtohet nga Serbia, familja e Ukshinit sërishndiqet për ta vazhduar pastaj ndjekjen pushtuesi bullgar deri më 1918. Nga mesi i vitit 1916 në një konflikt, bullgarët vrasin vëllanë e Ukshinit, Xhemën. Në këtë përleshje mbesin të vrarë edhe tre bullgarë.

Duke mos u pajtuar asnjëherë me format e dhunës që bënin regjimet             pushtuese, më vonë edhe ai serb, ata detyrohen që të rrinë gjithnjë të gatshëm për t’u bërë rezistencës të armatosur. Në këtë, me siguri nga një dorë e zgjatur e panjohur e pushtuesit serb, vritet edhe Nuha, babai i Ukshin Kovaçicës.

Për familjen Kovaçica, më pastaj vijnë ditë edhe më të mundimshme, sidos në vitet 1945-1947 dhe jo vetëm gjatë kësaj periudhe. Duke qenë i shkathët dhe parimor, në kohën kur gjermanët ishin në Kosovës, Ukshini caktohet kapter në Bare dhe Koraç.

                    

 

Njohja me Mehmet Gradicën

 

Gjatë kësaj periudhe ai pati kontakte të shumta me njerëz të ndryshëm. U njoh me Mehmet Gradicën, Pajazit Boletinin, Adem Vocën e të tjerë. Në një bisedë që bën me Pajazit Boletinin, i thotë që të inkuadrohet në regjimentin e tij në luftën kundër komunizmit në Shqipëri.

Mirëpo, Ukshini pasi takohet me Mehmet Gradicën, vendosin që të mos shkojnë në Shqupëri, jo pse nuk ishin kundër komunizmit, por me motivacion se nuk luftohet me vëllezër.

Nga fundi i vitit 1944, një brigade e Shqipërisë kalonte nëpër Shalë; ajo në këtë e sipër bënte edhe mobilizimin e fshatarëve të kësaj ane (vullnetarisht). Ukshin Kocaçica i bashkohet kësaj brigade. Mirëpo, kur shkojnë në Prekaz, heton se komandantin e kësaj e ka dezinformuar dikush gjoja se ai kishte marrë pjesë në Shqipëri kundër forcave partizane. Këtu i thonë t’i dorëzojnë armët. I dorëzon armët dhe ikën nga kjo brigade e del në mallet e Shalës së Bajgorës.

 

 

Takimi me Adem Vocën e Ahmet Selacin

 

 

Përderisa Ukshini qëndronte në malet e Shalës, një njësi e policisë (OZNA), vjen në Kovaçicë dhe ia merr të gjitha bagëtitë dhe një pjesë tjetër të pasurisë, duke i lënë anëtarë e familjes duarthatë. Bashkë me bagëtinë marrin edhe djalin e Ukshinit, Hashimin, dhe e burgosin në Mitrovicë. Në burg e pyesin se ku e kishte babanë. E maltretojnë, por ky gjithjë e thotë se ka shkuar me brigadat partizane. Kur e shohin se nuk  mund të nxjerrin fjalë prej tij, atëherë përgaditin një plan tjetër: në dhomën e tij dërgojnë një agjent,i cili thatë se ishte i burgosur ngase kishte qenë me gjermanët. Djali i Ukshinit i beson dhe atij i tregon kush ishte dhe përse ishte burgosur.Pastaj i tregon se babanë e kishte në malet e Kovaçicës dhe se nuk e ka ndërmend të pajtohet me komunistët. Agjenti pastaj përvidhet nga dhoma e burgut dhe ua tregon të gjitha ato që kishin biseduar me të Menjëherë e nxjerrin Hashimin nga dhoma e burgut për ta marrë në pyetje, por në të dalë i ikën rojës dhe pas pak kohësh plagoset dhe dërgohet në spital.

Ndërkohë Adem Voca, Ahemt Selaci dhe Bislim Bajgora Organizojnë një tubim me fshatarët e Shalës në Barë, ku merr pjesë edhe Ukshin Kovaçica. Në atë tubim bëhet fjalë për doomos doshmërinë që t’u kundërvihen të gjithë atyre që vresin dhe terrorizojnë popullatën e pafajshme shqiptare, me të njëjtën moto, siç kishte vepruar Shaban Polluzha në Drenicë. Në atë kohë ishin shpeshtuar vrasjet dhe burgosjet. Vendoset se nuk mund të ketë kurrfar pajtimi me njerëzit e OZN-së dhe disa brigade që u kishin shkaktuar fatkeqësi shumë familjeve të Shalëse të rajoneve të tjera të Kosovës. Këtu arrihet marrëveshja që të zhvillohet luftë e vazhdueshme e sistemit komunist.Atë natë Ukshin Kovaçica, pas një kohe relativisht të gjatë, kthehet në shtëpi.Këtë e bë pë shkak se i  kishin marrë djalin dhe bagëtinë.

 

Nëntë ditë e nëntë net –rezistencë në kullë 

 

I lodhur nga qëndrimi tremuajsh në mal, Ukshin Kovaçica atë natë bie për të fjetur. Rojë bënte djali i mixhës, Bajrami.. Para mëngjesit, pasi e kishin hetuar Ukshinin se gjendjej në Kovaçicë, e rrethojnë forca të mëdha të OZN-së dhe ushtrisë. Me të hetuar se janë rrethuar, siç tregon Fatime Kovaçica, çika e Ukshinit, Bajrami menjëherë e bën me dije. Ukshini, si rrufeja zë pozicionet në kullë dhe u përgjigjet me zjarr. Me të ishin vëllezërit Rrahimi e Abdyli dhe Smail Svarça nga Nedakofci.

Të gjithë anëtarët e familjes zbritën në katin e poshtëm të kullës. Babai luftonte në katin e dytë, duke mos i lënë forcat e OZN-së të afroheshin në oborrin tonë. Unë dhe grate tjera u ndihmuam atyre plot 24 orë. Tafili, djali i vogël i Ukshinit, që kishte vetëm 11 vjet, së basku me një kusheri të tij të afërm moshatar, kur erdhi mbrëmja ikën në flake të pushkës nga shtëpia dhe shkuan në Kaçandullë. Ne e dinim vetëm se janë larguar nga shtëpia, por nuk e dinim se a kishin shpëtuar nga murtajat apo jo, rikujton Fatimja. Tërë ditën forcat e OZN-së dhe të ushtrisë bënë përpjeke për ta pushtuar kullën, por më kot. Mbasi mbetëm vetëm për dy ditë, disa të vrarë gjatë natës iknin në periferi të fshatit. Pas 24 orësh, anëtarët e familjes me këshillën e Ukshinit, dolëm dhe shkuam në Starasellë. Nga Kovaçica u  larguan edhe shumë familje të tjera. Shtëpive ua futën flakën. U dogjë u bë shkrumb çdo gjë. Ishte krijuar pamje e dhembshme dhe e shëmtuar. Nuk dinim më çka ishte bërë me babanë dhe të tjerët. Pas 3 javësh në Starasellë, ku ishim vendosur ne- kallzon Fatimja, vjen vëllai i vogël, Tafili me kusheririn, Ramën. Dhe në atë konak ku ishim të vendosur, për çdo ditë e çdo natë dëgjonim krismën e pushkëve në Kovaçicë. Ndërkohë Ukshin Kovaçicës i bashkohen edhe disa të tjerë.

Pas nëntë ditësh e nëntë netësh të rezistencës së ashpër që u bënë forcave të OZN-së dhe të ushtrisë, partizanët ua qojnë Abdullah Rushitin dhe Latif Rrahmanin e Bajgorës, shokë të Ukshinit, prë ta lutur që të dilte nga kulla, se mbaroi katundi, thotë Nuhi Bajgora. Pas këtij apeli, që i bëjnë shokët e tij, Ukshini e lëshon Kovaçicën dhe sërish del në mal. Kur kishte dal Ukshini, ato forca që kihsin luftuar me të, ia kallën kullën dhe ia rrafshuan me tokë. Kjo ngjarje zhvillohet në janar të vitit 1945.

Shaban Polluzha thërret Ukshin Kovaçicën

 

         Një ditë dimri të madh në Starasellë, vjen brigade e Shaban Polluzhës. Më duket se me të ishte edhe Mehmet Gradica, tregon Fatimja. Erdhën te shtëpia e Istref Fetahut, në shtëpinë e të cilit gjetëm strehim. Aty e pashë për here të pare Shaban Polluzhën, për të cilin atë kohë  flitej shumë në Shalë të Bajgorës. Na pyeti se ku gjendet Ukshini. Na porositi të dërgonim dikë të familjes për ta thirrur në mënyrë që t’i bashkohej brigades së tij, e të mos mbetej vetëm. Ne nisëm Nazmijen dhe Xhemilen, që ishin 10 vjeçe (çika dhe mbesa e Ukshinit). Ato të dyja shkuan dhe e kërkuan disa orë nëpër mallet e Kovaçicës, por nuk e gjetën dhe u kthyen në shtëpi. Atëherë Shaban Polluzha me Mehmet Gradicën shkojnë te kulla e tijnë Kovaçicë për të shikuar se mos gjendej atje. Pasi nuk e gjejnë aty, dalin nëpër mal duke thirrur me sa zë kishin, por me siguri Ukshini ishte diku më larg dhe nuk i kishte dëgjuar thirrjet e Shaban Polluzhës. Na e lane porosinë që po të binim në kontakt me të, t’i përcillnim të falat e tij që të kthehet në brigade e mos rrijë vetëm. Të hipur në kuaj, si duket, ata shkuan  në drejtim të Bajgorës. Ne mbetëm edhe më tej në shtëpinë e Istref Fetahut. Babai vazhdonte të qëndronte nëpër mallet e Shalës.

Më vonë në Koraçë në një zënkë të përgatitur vritet vëllai i Ukshinit, Rrahimi. Hashimi, djali i tij ishte plagosur kur kishte ikur nga burgu, tan ii shëruar, së bashku me Xhemën (të nipin) i bashkohen Ukshinit.

 

 

Rasim Çerkezi në krye të ekspeditës ndëshkuese

 

         Pas shumë ndjekjeve që i kishte bërë ushtria dhe OZN-ja Ukshin Kovaçicës nëpër mallet e Shalës, dhe duke pare se ishin të pafuqishëm, këtë çështje do ta marrë përsipër Resim Çerkezi. Pasi zotohet se do ta zërë Ukshinin (me siguri i kishin premtuar grade dhe pozitë të lartë), me një brigade të OZN-së niset për në Shalë. Posa arrin në Kovaçicë, me dhunë merr djalin e mixhës së Ukshinit, Bajramin dhe pasi e maltreton në mënyrë barbare, e pyet se ku gjendej Ukshini dhe kush i jepte bukë. Nga torturat e shumta që i bëhen, detyrohet të tregojë. I çon dhe u thotë se këtu është Ukshin Kovaçica. Fillon përleshja e rreptë dhe që në fillim plagoset rëndë një person i Ozn-së dhe menjëherë ata tërhiqen nga fronti. Sipas rrëfimit të dëshmitarëve, Ukshini ka mundur ta zërë të gjallë Rasim Çekezin por me qëllim nuk e kishte bërë këtë. Pas kësaj ekspedite ndëshkuese, si duket Rasim Çekezi, nuk doli më në Shalë për të gjallë të Ukshinit.

 

 

Martesa në bunker

 

         Djali i Ukshinit, Hashimi, e kishte nusen të zënë në Gllamnik të Podujevës. Për shkak të situates që ishte krijuar, nuk kishte mundur ta merrte. Një ditë, tregon Nuhë Bajgora, takova mikun dhe më tha se duhet ta merrni çikën. Pa e pyetur as Ukshinin e as Hashimin, shkova te miku në Gllamnik e mora nusen edhe e çova në Shalë, dhe prej andej në mallet e Kovaçicës, pikërisht në bunker ku ishte dhëndri. Kur më pane, si në shaka më thane: ku ke pare dasmë pa krushq e tupan. U thashë se burrat bëjnë dasmë edhe në shtëpi, por edhe në mal. Ndenji nusja plot pesëmbëdhjetë ditë në bunker. Vinin ditë të vështira. Pas kësaj kohe, nusen e kthyem në Kovaçicë, e dhëndrri i ri vazhdon të ndihmojë babanë nëpër mallet e Shalës.

 

 

Kërshat e Sokolit kallen flake

 

         Nga fund ii vitit 1946 përgatitet një marshim i madh i forcave të OZN-së dhe të ushtrisë, që vinin nga Podujeva dhe Mitrovica për të zënë Ukshin Kovaçicën, Ahmet Selacin, Bislim Bajgorën e të tjerët. Pasi që dalin në Shalë, këto forca rrëmbejnë Shaban Mërnicën, djalin e motrës së Ukshinit, dhe e detyrojnë të tregojë se ku gjendej daja. Më pare e kishin lidhur për lisi dhe e kishin rrahur për vdekje. U tregon se ai është në mallet e Vesekofcit, te Kërshat e Sokolit.

Kësaj radhe me Ukshinin ishin edhe Ahmet Selaci, me disa shokë dhe dy nipat e Isa Boletinit, Isufi dhe Faiku. Në një luftë të rreptë që zhvillohet në Kërshat e Sokolit, mbesin të vrarë mbi 30 milicë e ushtarë. Aty plagoset djali i Ukshinit, Hashimi. Pasi që pasojnë rëndë, forcat e OZN-së dhe të ushtrisë tërhiqen, ndërkaq këta me të plagosurin vazhdojnë rrugën për në mallet e Kirillovës për të dale pastaj në ato të Selacit e të Cerajës, ku rrinë nja dy muaj.

         Dimri i vitit 1947, Ukshin Kovaçicën, Ahmet Selacin, Boletinë, Bislim Bajgorën, e të tjerët i gjen përsëri në mallet e Shalës së Bajgorës. OZN-ja përditë bastiste fshatarët e kësaj ane, në mënyrë që të pengonte qëndrimin eventual të tyre nëpër shtëpi të veta dhe të miqve të shokëve e të fshatarëve të tjerë. Tani në ndekjen e tyre shumë më shpesh angazhohet edhe ushtria. Mirëpo, Ukshin Kovaçica dhe Ahmet Selaci me shokë ishin të informuar mire lidhur me rrethanat ekzistuese, prandaj jetonin nëpër bunkere.

 

 

“Marifetet” e Qazim Bajgorës

 

          Meqë e njihja Selim Obranxhën, thotë Nuhë Bajgora, vendosa të bisedoj për dorëzimin e djalit të Ukshin Kovaçicës, që e kisha nip. Selim Obranxha aso kohe punonte në gjyqin e Prishtinës, nëse nuk ka qenë kryetar. Pas kësaj bisede, ngase jetoja në Prishtinë, u nisa për në Shalë të Bajgorës dhe rashë në kontakt me Ukshinin, i thashë të ma jepte Hashimin që ta dorëzoja, sepse ky është i ri e dikush duhet të jetë në shtëpi. Nuk mund t’ia dorëzoj, tha Ukshini, Selim Obranxhës, por do t’ia dorëzoja Qazim Bajgorës. Pastasj erdha në Prishtinë, takova Qazim Bajgorën dhe ia përcolla të falat e Ukshinit. Më tha se do të bisedonte me disa shokë e do të më tregonte për së shpejti. Ukshini ishte mbështetur në Qazim Bajgorën, ngase gjatë qëndrimit të tij në male të Shalës, familja e tij shpeshherë i kanë dhënë  duhan, sheqer dhe ushqim. Por, ai nuk e kishte kuptuar ashtu si duhet, meqë këtë e kishte bërë për të mbajtur kontakte dhe për të ditur se nga po qarkullojnë, thotë Nuhë Bajgora.

          Një natë, gjatë darkës vjen Qazim Bajgora teë shtëpia ime dhe kërkon që të bisedojmë në një dhomë, ku nuk mund të hyjë askush. Më tha, tregon Nuha, se për Hashimin nuk ka asnjë rrezik që të bjerë nëë dorë, porn e do ta dorëzojmë edhe Ukshinin pa there në këmbë. Unë pas këtyre fjalëve humba tërësisht. E pieta: “si mund të dorëzohet Ukshini pas gjithë atyre vrasjeve?”. Qe si duhet vepruar më tha: po shkojmë unë, ti e Qesa Topalloviqi te Ukshini e ai le të na i qesë në kurthë Ahmet Selacin, dy nipat e Isa Boletinit dhe Bunjakët (me siguri është fjala pë Bunjakët e Samadrexhës). Po, i thashë, mire e ke, një herë t’i vrasësh ata e pastaj për“nge” edhe Ukshin Kovaçicën me gjithë të birin. U largua dhe kurrë më nuk rashë në kontakt me Qazim Bajgorën. Fatkeqësisht më nuk arrita të takohesha as me Ukshinin për t’i treguar se çka mendonte “miku” i tij, Qazimi.

          Ngase nuk mund t’u binin askund në gjurmë, njëfarë Qiqa i Mitrovicës fillon të mbledhë nëpër katunde miq, kusherinj, sjokë e kumbarë të Ukshinit dhe të të tjerëve për të kallëzuar se ku mund të ndodheshin ata. Erdhën edhe tek unë në Vuçitërnë, thotë Hysen Maloku, meqë isha dhëndërr i tij. Ishte e mërkurë kur erdhën, por të premten më caktuan të dilja me ta në Shalë. Edhe pse nuk e dija se ku gjendej Ukshini, nuk guxoja të kundërshtoja se njeriu aso kohe shkonte poshtë për asgjë. Ndërkohë ishin hetuar ku janë dhe më nuk kishin nevojë për mua.

 

 

Si u vra Ukshin Kovaçica dhe Ahmet Selaci

 

          Më 19 shkurt të vitit 1947 ppër në Vllahi nisen njësi të milicisë dhe ushtrisë. Rrethojnë malin ku ata gjendeshin (në një bunker). I thërrasin të dorëzohen. Caktohet numri i njerëzve për të dy palët. Këtë e pranuan Ukshini dhe Ahmet Selaci, me qëllim që të fitojnë në kohë për një përgatitje më të efektshme. Nga ana e Ukshinit vendoset të dalin në bisedime Ahmet Seleci dhe dy nipat e Isa Buletinit dhe një kushëri i Ahmetit, kurse nga pala tjetër marrin pjesë Hysen Banushi, djali i Banush Sedllarit, me të cilin Ukshini kishte pasur një miqësi të gjatë, dhe tre të tjerë. Pasi që shtrojnë kushte të papërshtatshme, Ahmet Selaci nuk mundi të vendosë pa pëlqimin e Ukshinit. Merren vesh që të thirret edhe ai në bisedime. Ukshini nuk pranon të dale në këto bisedime pa armë, siç ishin të tjerët në “kuvend”. Pas shumë përpjekjeve i lejohet që të vijë i armatosur. Me këtë rast Ukshini i sinjalizon pales tjetër se nëse kërset vetëm një pushkë, do të vrasë kë të mundet. Me të filluar bisedimet, besa prishet. Nga pala e OZN-së a e ukshtisë shtiu dikush me pushkë dhe vrau njërin prej shokëve (si duket një kushëri i Ahmet Selacit). Atëherë pa pritur faqe Ukshini vret Hysen Banushin dhe tre të tjerët që ishin në bisedime. Pastaj fillon luftë e ashpër, ku vritet Ahmet Selaci dhe dy nipat e Isa Boletinit, Isufi e Faiku. Ndërkaq, nga forcat e OZN-së dhe të ushtrisë, përveç atyre që kishin marrë pjesë në bisedime, vriten edhe disa të tjer. Bëher mbrëmje. Rrethimin e shpërthejnë Ukshin Kovaçica me gjithë djalë dhe Smail Svarqa.

         Tash, vetë i treti, Ukshin Kovaçica shkon e vendoset në një “kërrsh” të fshatit Vllahi. Të nesërmn forcat e Ozn-së marrin fshatarët e kësaj ane me dhunë dhe i detyrojnë ta kërkojnë ukshin Kovaçicën dhe t’i qërojnë hesapet me të. Po atë ditë zbulohet Ukshini, dhe e rrethojnë vendqëndrimin e tij. Ukshin të birit i thorë: “Unë do të luftoj deri në fund, do të thotë deri sa të vritem.Ti rri në bunker e pastaj kërko t’i dorëzohesh Qazim Bajgorës”. Mirëpo, Ukshini nuk e dinte ç’mendonte për të mu au Qazim Bajgorë. Djali mbetet Brenda në bunker, sipas këshillës së babait, kurse Ukshini dhe shoku i tij i pandarë, Sail Svarça, nisin pushkë kundër forcave shumë të mëdha të miliciç e të ushtrisë. Në fillim vritet ushëheqësi i njësitit të milicisë, kapiteni Vojo Jankoviq. Lufta zgjat me orë të tëra dhe në betejë e sipër në mënyrë heroike vriten Ukshin Kovaçica dhe Smail Svarça. Aty vriten edhe disa malicë e ushtarë. Djali i tij, Hashimi mbetet në bunker. Aty e çjnë Hashim Jetullahun e Bajgorës, i cili në kohë të gjatëë kishte ndenjur në shtëpinë e familjes Kovaçica dhe njihte fare mirë Hashimin. Hyn në bunker dhe bisedojn me të. I tregon se s ii kishte thënë babai që t’i dorëzohej Qazim Bajgorës. Hashim Jetullahu del nga bunkeri dhe ia përcjell këtë porosi Qazim Bajgorës, i cili ishte aty. Qazimi nuk tha asgjë. Morën kashtë dhe e ndezën në hyrje të bunkerit. Nga tymi, Hashimi detyrohet të dale dhe ende pa e pare dritën e ditës, me të shtëna nga të gjitha anët, mbetet i vdekur.

 

Kufoma e Ukshinit me djalë “ekspozohen” në Vuçitërnë

 

          Trupin e vrarë të Ukshin Kovaçicës dhe të djalit të tij i sjellin në Vuçitërnë dhe i qesin në mes të qytetit. OZN-ja organizon njerëz me dhunë që të kalonin andejpari, ku ishin trupat e vrarë, dhe t’i pështynin për së vdekuri. Në fshatar që kalonte atyprai, kur e pa njërin që pështyu, it ha: “Kur ka qenë gjallë Ukshini, nuk ke guxuar t’ia përmendësh as emrin. Ky është turp!”

          Ukshini me gjithë djalë dhe Smail Svarça, si thotë Nuhë Bajgora, janë varrosur diku tek Ura e Gurit e Vuçitërnës, por nuk dihet se në cilin vend. Në varrimin e tyre nuk ka guxuar të marrë pjesë askush nga familja e tij.

 

 

67. LISTA E NJERËZVE TË PUSHKATUAR DHE TË MASAKRUAR

 

          Gjatë Luftës së Drenicës, para dhe pas saj, partizano-çetnikët bënë masakra të pashembullta në popullatën e pambrojtur, duke vrarë fëmijë, grad he pleq nëpër shumë fshatra të kësaj ane, dhe lane çdo gjë të shkretuar.

          Këtu poshtë po japim emrat e atyre që u pushkatuan dhe u masakruan nëpër shtëpi, në burgje dhe duke kryer punët e ditës për nevoja familjare.

 

Të pushkatuarit nëpër shtëpi dhe burgje:

  1. Durmish Osmani- Qirez
  2. Maliq Ikolli- Gradicë
  3. Bahtiar Bajrami- Gradicë
  4. Halil bajraktari- Llaushë
  5. Rexhep Vojvoda
  6. Isuf Geci- Llaushë
  7. Abdyl Xani- Polac
  8. Tush Selmani- Izbicë
  9. Halil Tërnafci- Tërrnafc
  10. Xheladin Xani- Polac
  11. Ramë Kabashi
  12. Nuhi Sushica- Sushicë
  13. Qamil Hoxha- Gjakovë
  14. Bajram Bajraktari- Gllogofc
  15. Isuf Gradica- Gradicë
  16. Babë e djalë të Rezallës
  17. Azem Zeqiri- Gllobar
  18. Mehmer Gjoka- Tërstenik
  19. Feriz Kukaj- Tërstenik
  20. Bahtiar Buzuku- Krajkovë
  21. Hajdar Hydi- Krajkovë
  22. Brahim Thaçi- Potërk
  23. Halil Thaçi- Potërk
  24. Rexhep Spahiu- Tërstenik
  25. Qazim Spahiu- Tërstenik
  26. Sheremet Kukaj- Tërstenik
  27. Sherif Kukaj- Tërstenik
  28. Rashit Kukaj- Tërstenik
  29. Veli Kukaj- Tërstenik
  30. Sefer Kukaj- Tërstenik
  31. Hysen Mulaj- Tërstenik
  32. Pajazit Mulaj- Tërstenik
  33. Hashim Mulaj- Tërstenik
  34. Isa Mulaj- Tërstenik
  35. Sadik Mulaj- Tërstenik
  36. Ali Kuciqani-
  37. Fetah Mulaj- Tërstenik
  38. Keq Tërdefci- Tërdefc
  39. Rifat Dobraj- Vërbofc
  40. Hajriz Dvorani- Tërstenik
  41. Xhem Goshani- Tërstenik
  42. Asim Luzha- Gjakovë
  43. Mehmet Bazaj- Tërstenik
  44. Me gjithë djalë
  45. Feriz Bazaj- Tërstenik
  46. Me gjithë djalë
  47. Sadri Sefaj- Tërstenik
  48. Gruaja e Hasan Kadrisë –Tërstenik
  49. Ukë Bazaj- Tërstenik
  50. Nebi Bazaj- Tërstenik
  51. Abdyl Buzani- Tërstenik
  52. Bajram Buzani- Tërstenik
  53. Selim Spahiu- Tërstenik
  54. Emin Spahiu- Tërstenik
  55. Isuf Spahiu- Tërstenik
  56. Xhemile Spahiu- Tërstenik
  57. Sali Spahiu- Tërstenik
  58. Xheladin Çallapeku- Tërstenik
  59. Hasan Veliqi- Tërstenik
  60. Avdi Koca- Polac
  61. Hajdin Gruda- Polac
  62. Rushit Gruda- Polac
  63. Hazir Xani- Polac
  64. Qazim Xani- Polac
  65. Osman Xani- Polac
  66. Smail Hoti- Polac
  67. Bilall Hoti- Polac
  68. Hajdar Koca- Polac
  69. Hajriz Koca- Polac
  70. Ahmat Koca- Polac
  71. Xhemail Koca- Polac
  72. Sahit Xani- Polac
  73. Ali Hoti- Polac
  74. Ajet Kabashi- Polac
  75. Daut Kabashi- Polac
  76. Shak Veliqi- Polac
  77. Zeqë Veliqi- Polac
  78. Shaçir Xani- Polac
  79. Mehemt Aliuka- Polac
  80. Miftar Aliuka- Polac
  81. Hazir Hoti- Polac
  82. Jonuz Zymberaj- Likofc
  83. Zeqir Zymberaj- Likofc
  84. Haredin Zymberaj- Likofc
  85. Isuf Zymberaj- Likofc
  86. Jakup Zymberaj- Likofc
  87. Tafë Zymberaj- Likofc
  88. Nezir Zymberaj- Likofc
  89. Xhemë Hamza- Likofc
  90. Lah Rexhepi- Likofc
  91. Ramë Bajrami- Likofc
  92. Xheladin Brahimi- Makërmal
  93. Demë Syla- Makërmal
  94. Abdullah Kastrti- Polluzhë
  95. Sali Istogu- Polluzhë
  96. Liman Istogu- Polluzhë
  97. Latif Istogu- Polluzhë

98, 99, 100. Tre të Ticës

101. Jetullah Rezalla- Rezallë

102. Milazim Ukaj- Gradicë

103. Rexhep Muhaxhiri- Gradicë

104. Lah Dervishi- Gradicë

105. Arif Shaqiri- Rezallë

106. Rushit Jashari- Rezallë

107. Shaban Veseli- Rezallë

108. Ramë Abdyli- Rezallë

109. Hazer Abdyli- Rezallë

110. Hasan Hukolli- Rezallë

111. Feriz Jashari- Rezallë

112. Eshref Osmani- Rezallë

113. Ymer Alia- Qirez

114. Mustafë Haliti- Qirez

115. Liman Mustafa- Qirez

116. Tush Mustafa- Qirez

117. Latif Dani- Qirez

118. Hetem Hasani- Qirez

119. Ramë Brahimi- Qirez

120. Sherif Sheqiri- Baks

121. Brahim SHeqiri- Baks

122. Jonuz Sheqiri- Baks

123. Latif Sheqiri- Baks

124. Osman Shabani- Baks

125. Abdyl Ymeri- Baks

126. Sejdi Osmani- Krasmirovc- i zhdukur

127. Izat Vuçitërrna- i zhdukur

128. Hajdin Isufi- Qirez

129. Man Ademi- Kozhicë

130. Dan Durmishi- Kozhicë

131. Hana Qerimi- Kozhicë

132. Habib Qerimi- Kozhicë

      133. Sali Tahiri- Gllanasellë

      134. Rifat Rexhepi- Gllanasellë

135. Sylë Zena- Gllanasellë

136. Nebih Halimi- Gllanasellë

137. Hajdin Bajrami- Gllanasellë

138. Jakup Musliu- Gllanasellë

139. Mustafë Musliu- Gllanasellë

140. Sali Neza- Likoshan

141. Hysen Abdyli- Likoshan

142. Mehmet Gjeli- Likoshan

143. Asllan Salihu- Dërvar

144. Zenel Salihu- Dërvar

145. Musli Salihu- Dërvar

146. Nebih Salihu- Dërvar

147. Bislim Hajra- Dërvar

148. Hajrë Hajra- Dërvar

149. Riza Hajra- Dërvarë

150. Hetem Murtezi- Dërvar

151. Hazir Ibishi- Dërvar

152. Ali Tahiri- Dërvar

153. Beqir Tahiri- Dërvar

154. Hasan Tahiri- Dërvar

155. Azem Tahiri- Dërvar

156. Kadri Hyseni- Dërvar

157. Zymber Ymeri- Dërvar

158. Shaban Ymeri- Dërvar

159. Selman Zeqiri- Dërvar

160. Zeqir Zeqiri- Dërvar

161. Man Selamni- Dërvar

162. Mursel Abazi- Dërvar

163. Veli Abazi- Dërvar

164. Bajram Fazliu- Dërvar

165. Shaban Fazliu- Dërvar

166. Behram Haziri- Dërvar

167. Sejdi Haziri- Dërvar

168. Ferat Novalani- Novalan

169. Halil Mehmeti- Gumnishtë

170. Shaban Mehmeti- Gumnishtë

171. Shaqir Mehmeti- Gumnishtë

172. Ismail Ismaili- Gumnishtë

173. Nebi Ismaili- Gumnishtë

174. Sali Ismaili- Gumnishtë

175. Sokol Ismaili- Gumnishtë

176. Adem Zeka- Gumnishtë

177. Ibish Zeka- Gumnishtë

178. Bejtush Ismanili- Gumnishtë

179. Ajet Zeka- Gumnishtë

180. Fetah Mehmeti- Gumnishtë

181. Hamzë Mehmeti- Gumnishtë

182. Maliq Mehmeti- Gumnishtë

183. Rifat Mehmeti- Gumnishtë

184. Ukë Hajdari- Skromë

185. Shahin Mehmeti- Bozhlan

186. Ajet LAtifi- Bozhlan

187. Hetem Latifi- Bozhlan

188. Behram Alija- Tarllabuq

189. Kadri Koraça- Koraçë

190. Qamil Feka- Koraçë

191. Ilaz Feka- Koraçë

192. Beqir Parduzi- Veskofc

193. Smail Parduzi- Veskofc

194. Maliq Parduzi- Veskofc

195. Ramadan Parduzi- Veskofc

196. Sejdi Parduzi- Veskofc

197. Arif Parduzi- Veskofc

198. Shaqir Barja- Veskofc

199. Riza Bajra- Kirillovë

200. Ramë Mernica- Vesekofc

201. Sylë Mernica- Vesekofc

202. Ramadan Shabani- Bozhlan

203. Ahmet Parduzi- Vesekofc

204. Rexhep Vërbofci- Vuçitërnë

205. Smail Përçuku- Ceceli

206. Shaban Selaci- Selac

207. Mustafë Mulaku- Ceceli

208. Jahir përçuku- Ceceli

209. Bislim Hertica- Herticë

210. Bajram Miftari- Dumnicë e Epërme

211. Hashim Ymeri- Dumnicë e Epërme

212. Hamdi Gashi

213. Ethem (Prekazi) Ferati- Mitrovicë

214. Tefik Bekteshi- Vuçitërnë

215. Kapiten Xhedet Bajrami- Mitrovicë

216. Osman Solidi- Mitrovicë

217. Idriz Rexha- Mitrovicë

218. Zeqë Xhinofci- Makërmal

219. Tahir Xhinofci- Makërmal

220. Halil Xhinofci- Makërmal

221. Muhamet Xhinofci- Makërmal

222. Sinan Xhinofci- Makërmal, i zhdukur

223. Amrush Asllani- Makërmal, i zhdukur

224. Sherif Sinani- Obri

225. Hava Behrami- Obri

226. Isma Behrami- Obri

227. Osman Behrami- Obri

228. Mujë Syla- Obri

229. Kadri Hajra- Obri

230. Hana Rexha- Obri

231. Nezir Aliu- Obri

232. Jusuf Bahtiri- Obri

233. Lah Rexhepi- Llaushë

234. Ajet Zuka- Murgë

235. Ferat Koliqi

 

 

 

 

 

P A S T H Ë N I E

 

Ky publikim është shkruar në bazë të bisedave të bëra me pjesëmarrë të drejtëpërdrejtë të ngjarjeve në Drenicë; janar dhe shkurt 1945 dhe me anëtarë të familjeve që pane tmerrin e zi të galopit shfaros.s t  komunistLve, partizanuve dhe çetnikëve. Lufta e Drenicës kishte, mjerisht, dhe kjo ishte ana tjetër e kobit të saj, edhe elementet e një lufte civile, ngase u përfytën shqiptarët me shqiptarë. Nuk ishin të paktë shqiptarët e Kosovës të mobilizuar me dhunë dhe ishin të shumtë shqiptarët e Shqipërisë të mobilizuar nga ideja bajate e internacionalizmit komunist dhe nga naiviteti i pashembullt vetëvrasës politik i krerëve të saj. Të parët bëheshin ashtu viktimë e përbashkët e shovinizmit serbomadh, kurse të dytët viktimë e ideologjisë bolshevike që vihej fatalisht mbi kombin.

 

Janë shfrytëzuar edhe ato pak shkrime që iu kanë kushtuar Luftës së Drenicë dhe fotografi autentike të kohës.

 

Meqenëse ngjarja është zhvilluar para 45 vjetës (deri tani ka qenë tabu temë, ose është trajtuar njëanshëm), është e mundur të jenë harruar ca detaje, por boshti i tyre- tragjedia që përjetoi popullata e Drenicës, Artakollit dhe Shalës së Bajgorës, kurrë nuk u shlye. Jemi të bindur se në këtë libër kanë mbetur edhe ngjarje të tjera të papërfshira, përkatësisht fshatra që gjithashtu kanë përjetuar tragjedi të rëndë. Me siguri në punën e tyre do të bëjnë historianët, do të përfshijnë tërësinë e ësaj ngjarje, duke e kundruar edhe në aspektin shkencor.

 

Titulli i librit është marrë nga populli, ngase ata vetë e quajtën Lufta e Drenicës.

 

Falënderoj të gjithë fshatarët e Drenicë që me punën e tyre ndihmuan të ndriçohen sado pak këto ngjarje të kobshme të vitit 1945.

 

Prishtinë, 1991

Autori

 

 

  Me rastin e 17 vjetorit të grevave historike të xehetarëve tanë- martirë të demokracisë

AZIZ ABRASHI & BURHAN KAVAJA

EPOPEJA

E MINATORËVE

Marshet e tubimet protestuese dhe grevat e minatorëve të “Trepçës” në vitet 1988-1990

Redaktor:

Vehap Shita

Ballina dhe përkujdesi artistik:

Shyqri Nimani

Realizimi kompjuterik:

Fatos Shita

 

 

IV

 

MARSHET E TUBIMET PROTESTUESE

TË NËNTORIT 1988

 

Gjendja e rëndë politike, marrëdhëniet e acaruara ndërnacionale, fyerjet e popullatës shqiptare, neglizhenca dhe mosefikasiteti i organeve shtetërore e i organizatave politike – një kohë të gjatë ishin tema të diskutimeve të shumta në të gjitha vendet e punës, e sidomos në punishtet e nëntokës në minierën e Stari-Tërgut.

Është për t`u impresionuar se sa mire ishin të informuar minatorët për të gjitha rrjedhat politike në Kosovë, në Serbi dhe në ish-Jugosllavi. Minatorët ishin posaçërisht të interesuar të marrin shpjegime nga udhëheqja e tyre se çfarë do të ndërmerrej nga udhëheqja e atëhershme aktuale e Kosovës ndaj fushatës agresive të hegjemonistëve serbë ndaj popullit shqiptar dhe Autonomisë së Kosovës.

Në atë kohë, prodhimi ditor në minierë kishte filluar të shënonte rënie drastike ngase minatorët ishin të brengosur për fatin e tyre dhe të mbarë popullit shqiptar. Shkrimet e shtypit dhe informacionet e radios e të televizionit shkaktonin huti me interpretimin e tyre të çështjeve rreth ndërrimeve kushtetuese, politikës së kuadrove, të ashtuquajturave shpërngulje të serbëve e të malazezve, tubimeve e “ jogurt-revolucionit “ të tyre. Shtëpitë informative informonin e komentonin sipas interesave të tyre politike.

Minatorët erdhën në përfundim se shumë çështje kyçe me peshë kombëtare, me vetëdije apo pa vetëdije, do të ngelnin pa u zgjidhur drejt dhe se po imponoheshin zgjidhje që do ta cenonin seriozisht pozitën dhe subjektivitetin e Kosovës. Minatorët mendonin se me ndërmarrjen e një aktiviteti në momentin aktual, siç ishte marshi protestues, do t`i artikulonin kërkesat e popullit shqiptar dhe do t`i “ zgjonin “ nga amullia organet shtetërore, politike, inteligjencien e institucionet shkencore dhe udhëheqjen e tyre duke u dhënë përkrahje të plotë në mënyrë që ata të kishin kurajë që, me mjete politike e argumente shkencore, t`u kundërvihen qëllimeve hegjemoniste serbe dhe veprimeve shkatërrimtare të tyre.

 

FILLUAN MINATORËT E NDËRRIMIT

TË TRETË E TË NDËRRIMIT TË PARË

 

Më 17 nëntor 1988 në mëngjes, pasi minatorët e ndërrimit të tretë dolën nga Miniera, u bashkuan me minatorët e ndërrimit të parë dhe vendosën që revoltën e tyre kundër gjendjes së krijuar politike në Kosovë ta shprehin me organizimin e marshit protestues nga miniera “ Trepça “ e Stari-Tërgut deri në Prishtinë. Minatorët, të cilëve iu bashkuan edhe punëtorë të tjerë, marshuan në këmbë 52 km rrugë. Në Palestrën e Sporteve në Prishtinë arritën mbi 3000 minatorë e punëtorë të tjerë të “ Trepçës “.

Në orët e hershme të mëngjesit për kërkesat e qëllimet e minatorëve u njoftuan kryetarja e atëhershme e Kryesisë së Komitetit Krahinor të Lidhjes së Komunistëve të Kosovës, Kaçusha Jashari, dhe kryetari i Kryesisë shtetërore të Kosovës, Remzi Kolgeci. Këta, përmes bisedave telefonike, insistonin që të bëhen përpjekje që të mos lejohej ardhja masive e minatorëve në Prishtinë, por kontaktet, bisedat e tubimet të mbaheshin në Stari-Tërg, përkatësisht ne Mitrovicë.

Minatorët u njoftuan për sugjerimet e udhëheqjes së atëhershme krahinore që bisedat të zhvillohen në Stari-Tërg ose në pallatin e sporteve “ Minatori “ në Mitrovicë. Këto propozime nuk u përfillën fare dhe kolona e minatorëve u formua para portës së minierës dhe u nis në drejtim të Prishtinës. Edhe udhëheqja e kombinatit “ Trepça “, udhëheqja e Ndërmarrjes së minierës e udhëheqja e Komunës së Mitrovicës, njësoj si ajo e Krahinës, insistonin që tubimi dhe bisedat të mbaheshin në Mitrovicë.

Edhe këtë propozim minatorët nuk e pranuan dhe kolona e vazhdoi rrugën në drejtim të Prishtinës. Minatorët kishin veshur rrobat e punës, të cilat ishin të dëmtuara dhe të dedikuara për vende relativisht të nxehta. Ata mbanin po ashtu llambat e minierës dhe çizmet e gomës, të cilat, gjithashtu ishin të grisura. E kjo ishte ditë e ftohtë dhe me acar. Ekzistonte mundësia që të ftohen dhe të kenë pasoja të rënda për shëndetin e tyre. Minatorëve iu tërhoq vërejtja për këso rreziqe. Mirëpo, ata ishin të vendosur dhe nuk hiqnin dorë nga qëllimi i tyre.

Kolona ishte gjithnjë e përcjellë nga policia sekrete e Sigurimit Shtetëror, e udhëhequr nga kryepolici Faruk Mehmeti. Në këtë përcjellje kishte agjentë të policisë komunale e krahinore, por edhe gazetarë e punëtorë të tjerë të mjeteve të informimit publik nga Krahina, Republika e Serbisë e njësitë e tjera federale të ish-Jugosllavisë.

Bajram Selani, atëherë anëtar i Kryesisë së Kosovës, bëri tentime që t`i bindte minatorët që ta ndërpresin marshin dhe të ktheheshin në Mitrovicë. Pastaj tentoi edhe Sava Komadiniq, kryetar i Lidhjes së Sindikatave të Kosovës. U përpoqën edhe të tjerë. Por minatorët nuk i përfillën dhe kolona e vazhdoi marshin në drejtim të Prishtinës.

Në afërsi të fshatit Tomiq, kolona u ndal për ta dëgjuar kryetarin e Kryesisë së Kosovës, Remzi Kolgecin. Edhe tash kryetari Kolgeci kërkonte që minatorët ta ndërprenin marshin protestues dhe të ktheheshin në Mitrovicë, ku do të vazhdonin bisedat. Me këtë rast, ai, midis tjerash, shprehu mendimin se kërkesat e minatorëve “ duhet të realizohen përmes sistemit të institucioneve legale “.

Minatorët përsëri nuk u bindën dhe e vazhduan rrugën për në Prishtinë.

 

 

NJËSITË SPECIALE TË MILICISË I DOLËN

PËRPARA KOLONËS SË MINATORËVE

 

Për pengimin dhe ndërprerjen e marshit të minatorëve u angazhuan edhe njësitë speciale të milicisë së Kosovës. Ato dolën përpara kolonës së minatorëve te fshati Mazgit, afër Obiliqit. Mirëpo, përkundër përpjekjeve të milicisë, kolona e minatorëve e shpërtheu kordonin e parë e të dytë të milicisë dhe e vazhdoi rrugën në drejtim të Prishtinës.

Së bashku me minatorët ishin gjithnjë udhëheqësit e Minierës e të Kombinatit si dhe kryetarja e Konferencës Aksionare të Lidhjes së Komunistëve të Stari-Tërgut, Juliana Gashiq (serbe).

Edhe pse ekzistonte mundësia e transportit me autobus, minatorët refuzonin të hipnin në autobusët që u shkonin pas e përpara. Në një moment, një numër i minatorëve të sëmurë e të rraskapitur pranuan të hipnin në autobus, por këta e vërejtën shpejt se do t`i mashtronin e do t`i kthenin në Mitrovicë, prandaj i detyruan shoferët që t` i ndalnin autobusët e zbritën dhe e vazhduan rrugën në këmbë. Një shofer nuk e ndali autobusin dhe me shpejtësi të madhe i solli minatorët në stacionin e autobusëve në Mitrovicë. Pas protestave të minatorëve, një udhëheqës i Kosovatransit të Mitrovicës e urdhëroi shpferin që t`i kthente mbrapa.

Kështu edhe ky grup i minatorëve iu bashkua kolonës në drejtim të Prishtinës.

 

MINATORËVE TË “ TREPÇËS “ IU BASHKUAN

EDHE SHUMË MINATORË E PUNËTORË TË TJERË

 

Minatorët, të lodhur, të uritur e të rraskapitur, arritën në Prishtinë rreth orës 16 dhe hynë në pallatin e sporteve “ Boro e Ramizi “. Pjesëmarrësve të marshit, të cilët kishin ecur 10 orë në këmbë, pa pushur, iu ofruan nga një sandviç e ujë, por ata ishin kategorikë dhe nuk e pranuan ushqimin.

Në shenjë të përkrahjes e të solidarizimit, minatorëve të Stari-Tërgut iu bashkuan edhe punëtorë të tjerë të kombinatit “ Trepça “, e në marshin protestues në rrugë dhe në pallatin e sporteve “ Boro e Ramizi “ në Prishtinë iu bashkuan minatorët e Kishnicës, të Novobërdës, të Hajvalisë e të Goleshit si dhe punëtorët e kombinatit ndërtimor industrial “ Ramiz Sadiku “, të Kosovatransit e të ndërmarrjeve të tjera.

Me këtë rast, shumë minatorë u paraqitën në foltoren e pallatit të sporteve “ Boro e Ramizi “ duke i artikuluar kërkesat e qëndrimet e veta në mënyrë të qartë e koncize para Kaqusha Jasharit e Remzi Kolgecit dhe opinionit të gjerë të Kosovës, të ish-Jugosllavisë e të botës.

Minatorët Avdi Uka, Tahir Salihu, Esat Jusufi etj. kërkuan që të përkrahet udhëheqja e atëhershme e Kosovës, të ndërpritet fushata dhe sulmi i Serbisë kundër udhëheqjes së Kosovës, në veçanti kundër disa udhëheqësve të saj, të mos pranohen dorëheqjet kolektive e as ndërrimet me presion dhe, në veçanti, të mos lejohet cenimi i Autonomisë së Kosovës.

Minatorëve të tubuar iu drejtuan me këtë rast Kaqusha Jashari e Remzi Kolgeci, të cilët, parimisht, u pajtuan me një pjesë të madhe të kërkesave të minatorëve dhe premtuan angazhimin e tyre personal dhe të organeve të Kosovës për tejkalimin e situateës së imponuar politike…

Më vonë, këto premtime u harruan, u mohuan dhe nuk u përfillën fare.

Pasi u dhanë hollësisht arsyetimet për ndërprerjen e tubimit nga ana e udhëheqjes së ndërmarrjes së minierës “ Trepça “ të Stari-Tërgut, të kombinatit “ Trepça “ dhe të udhëheqëses së Konferencës Aksionale të LK Juliana Gashiq, por edhe të të tjerëve, tubimi u ndërpre dhe minatorët e Stari-Tërgut e pjesëmarrësit e tjerë të tubimit, rreth ores 22, u kthyen në vendbanimet e tyre.

 

MINATORËT E MBROJNË ME NGULM

AUTONOMINË E KOSOVËS

 

Të nesërmen e të pasnesërmen, do të thotë më 18 e 19 nëntor 1988, tubimet e minatorëve të minierës “ Trepça “ të Stari Tërgut vazhduan të mbahen së pari në Prishtinë e pastaj në Mitrovicë.

Minatorët ecën përsëri në këmbë prej minierës “ Trepça “ të Stari Tërgut deri në pallatin e sporteve “ Minatori “ në Mitrovicë. Këtu minatorët i përsëritën kërkesat që i kishin paraqitur në pallatin e sporteve “ Boro e  Ramizi “ në Prishtinë. Kësaj radhe, këto kërkesa u përkrahën edhe nga punëtorët e ndërmarrjeve të tjera dhe shumë qytetarë të tjerë të Mitrovicës që morën pjesë në këtë tubim.

E kërkesat e minatorëve ishin të qarta e përmbajtjesore. Minatorët kërkonin të ndërpritej politika diskriminuese e Serbisë ndaj Kosovës e shqiptarëve. U kërkua edhe ardhja e udhëheqësve krahinorë, republikanë e federativë për të dhënë përgjigje direkte në lidhje me fushatën e Serbisë për pezullimin e Autonomisë së Kosovës, ndërrimin e kuadrove udhëheqëse dhe etiketimet e njollosjet e kuadrove, të cilët kishin dhënë kontributin e tyre për realizimin e Autonomisë së Kosovës, që ishte garantuar me kushtetutat e vitit 1974.

Pjesëmarrësve të tubimit protestues në pallatin e sporteve “ Minatori “ në Mitrovicë iu drejtua Azem Vllasi, atëherë anëtar i Kryesisë së Komitetit Krahinor të LK të Kosovës. Ai kryesisht u pajtua me vlerësimet e minatorëve e të qytetarëve të tjerë dhe , midis tjerash, deklaroi se forcat politike në Kosovë nuk do të lejojnë që të bëhen me presion kurrfarë ndërrimesh të kuadrove e as cenohen parimet e Kushtetutës së vitit 1974. Ai po ashtu tha se nuk do të ketë rrugë tjetër, pos asaj që e ka shtruar Tito dhe Lidhja e Komunistëve të Jugosllavisë.

Paraqitja e Azem Vllasit e qetësoi dukshëm situatën, ngase u mendua se kuadrot kosovare ndoshta do të kishin forcë politike dhe profesionale për ta mbrojtur atë që ishte arritur. Mirëpo, nga paraqitja e shumë individëve mbeti dyshimi se kuadrot ekzistuese nuk do të kishin forcë që ta mbronin pozitën autonome të Kosovës e posaçërisht ta ndërpresin fushatën e Serbisë kundër intelektualëve shqiptarë dhe përgjithësisht kundër popullit shqiptar.

Ndërkohë, vërehej qartë indolence, pasiviteti e dobësia e disa kuadrove shqiptare të Kosovës, por edhe përçarja e mosuniteti i tyre e madje edhe tradhtia e disave prej tyre ndaj parimeve themelore kushtetuese e të dokumenteve të tjera që garantonin Autonominë e Kosovës e pozitën e barabartë të shqiptarëve dhe të drejtat e tyre.

Minatorët, në paraqitjet e tyre, më se një herë theksuan se ata, me punën dhe me djersën e tyre, kanë kontribuar për shkollimin e kuadrove, andaj ishin ofenduese parullat që plasoheshin në opinion se “ vetëm shqiptari i pashkolluar është i mirë “ dhe i “ ndershëm “.

U paraqit në foltore edhe Sanije Dema, nënë e tetë fëmijëve. Ajo foli për diskriminimin e shqiptarëve dhe parullat që dëgjoheshin nëpër tubimet e serbëve e të malazezve. Mes të tjerash, ajo përmendi edhe ofendimet që po i bëheshin nënës shqiptare se ajo qenka shndërruar në “ lavatriçe “, megjithatë edhe vetë serbët e dinë se nëna gjithkund gëzon respekt të madh. Paraqitja e kësaj nëne shqiptare në këtë tubim i përforcoi bindshëm minatorët se kërkesat e tyre janë të drejta.

Të bindur se nuk u arrit qëllimi i marshit protestues ditën e parë, minatorët e minierës ‘ Trepça “ të Stari-Tërgut i vazhduan marshet e tubimet protestuese në Prishtinë edhe më 18 e 19 nëntor 1988. Pjesëmarrësit e marshit u ballafaquan me shumë probleme, ndër të cilat vlen të përmendet zhbllokimi i një grupi të madh të studentëve e të nxënësve shqiptarë, të cilët i kishte bllokuar policia serbe, përkatësisht jugosllave, e armatosur deri në dhëmbë.

 

TUBIMET ISHIN ME KARAKTER GJITHËKOMBËTAR

 

Tubimet e minatorëve të minierës “ Trepça “ të Stari-Tërgut dhe të minatorëve e të punëtorëve të tjerë kishin karakter gjithëkombëtar. Ato zgjatën plot katër ditë, përkatësisht prej 17 deri më 21 nëntor 1988. Kërkesat dhe brohoritjet e minatorëve ishin në funksion të realizimit të qëllimeve kombëtare dhe të demokratizimit të sistemit politik.

Në marshet protestuese minatorët bartnin fotografi, flamuj, pankarta me parulla të shkruara, të cilat kryekëput ishin të pranueshme dhe në funksion të kohës dhe të politikës së proklamuar. Për ndryshim nga parullat që plasoheshin në pankartat me ikonografi çetnike e brohoritje shoviniste e luftënxitëse në tubimet e mitingjet serbe të të ashtuquajturit “ jogurt-revolucion “ të tyre, të cilat nxisin përçarjet ndërnacionale dhe qartazi thërrisnin në luftë e gjakderdhje, parullat në pankarta dhe brohoritjet e minatorëve ishin në frymën e kërkesave për barazi, që shqiptarët të mos jenë as të mos konsiderohen qytetarë të rendit të dytë, por ishin edhe kundër hegjemonizmit serbomadh.

Për të mos provokuar as pushtetin as qytetarët dhe për të evituar çdo veprim inkriminues, minatorët bartnin flamuj shtetërorë jugosllavë krahas flamurit kombëtar shqiptar e flamurit të minatorëve. U bartën edhe fotografitë e Josip Broz Titos dhe parullat si “ Rroftë Komiteti Qendror i LK të Jugosllavisë !“, “ Rroftë Komiteti Krahinor dhe Kryesia e Komitetit Krahinor të LK të Kosovës !”, por edhe “ Rroftë Kushtetuta e vitit 1974 !“, “ Të ruhen parimet e Kushtetutës së vitit 1974 !“, “Ndërrime po, por vetëm ato që çojnë në demokratizim !“, “ Nuk duam ndërrime me presion !“ “ Jemi kundër zgjidhjeve me presion !“, Minatorët brohoritën edhe “ Poshtë politika serbo-madhe!”, “ Kaqusha-Azem!”, “ Kosova nuk është Vojvodinë!”, e shumë të tjera.

Ditëve të marsheve të minatorëve dhe të tubimeve protestuese (17-21 nëntor 1988) pothuaj tërë populli shqiptar i Kosovës ishte në këmbë. Punëtorët shqiptarë, pothuaj të të gjitha organizatave punuese, shumë studentë e nxënës dhe një numër i madh qytetarësh nga të gjitha viset e Kosovës ia mësynë Prishtinës.

Kështu, më 17 nëntor, natën, rreth 2000 studentë e nxënës shqiptarë u bllokuan nga policia për t`i penguar që t`u bashkohen minatorëve të ‘ Trepçës “ në shenjë solidarizimi dhe përkrahjeje të kërkesave të tyre. Këta studentë e nxënës kishin ardhur këmbë nga viset e ndryshme të Kosovës nëpër borë e shi dhe tërë natën, të lagur e të rraskapitur, kishin qëndruar të rrethuar nga policia.

Më 18 nëntor, në orët e hershme të mëngjesit, minatorët e Stari Tërgut u informuan se rreth 2000 studentë e nxënës kishin mbetur gjithë natën e kaluar të bllokuar nga policia dhe kërkuan lirimin e menjëhershëm të tyre. Minatorët ishin shumë kategorikë dhe deklaruan se janë të gatshëm të ballafaqohen me të gjitha situatat që mund t`u imponohen. Në këtë mënyrë, ata arritën t`i lirojnë studentët e nxënësit dhe së bashku me ta e vazhduan rrugën për në pallatin e sporteve “ Boro e Ramizi “ në Prishtinë.

Ndërkaq, më 19 nëntor 1988 në mbrëmje, në emisionet informative në gjuhën shqipe në valët e Radio-Televizionit të Prishtinës u kumtua se në Prishtinë kanë arritur mbi 100 mijë njerëz, të cilët, përkundër të ftohtit, janë tubuar në qendër të qytetit dhe, para ndërtesës së Komitetit Krahinor të LK të Kosovës, po kërkojnë me këmbëngulje që të realizohen kërkesat e minatorëve. Pjesa më e madhe e kësaj mase qytetarësh qëndroi këtu deri në orët e hershme të mëngjesit.

Në kontinuitetin e rezistencës gjithëshqiptare, këto tubime masive-për nga numri i pjesëmarrësve, dhe konkrete-për nga paraqitja e kërkesave, patën jehonë të madhe jo vetëm në Kosovë e ish-Jugosllavi, por edhe në mbarë botën. Në ish-Jugosllavi e zbutën dukshëm intensitetin e fushatës antishqiptare, kurse në botë e internacionalizuan çështjen e Kosovës dhe të pozitës së shqiptarëve në ish-Jugosllavi në përgjithësi.

Tubimet e nëntorit 1988 dhe kërkesat që u paraqitën kryesisht u përkrahën nga kuadrot udhëheqëse shqiptare në nivele komunale, por edhe krahinore. Fatkeqësisht, këto përkrahje u bënë në mënyrë individuale dhe me karakter interno. Prandaj, nuk është gjë e rastit që këto vlerësime nuk u dhanë menjëherë ngase nuk kishte mjaft forca politike dhe njerëzore në udhëheqjen e atëhershme aktuale të Kosovës që këto tubime shqiptare t`i vlerësonin si të drejta dhe politikisht të pranueshme.

 

 

KONFRONTIMET ME KUADROT SERBO-MALAZEZE

TË KOMBINATIT DHE TË MINIERËS “ TREPÇA “

 

Komiteti i Mbrojtjes dhe i Vet]mbrojtjes Shoqërore të ndërmarrjes së minierës me flotacion “ Trepça , të cilin e kryesonte Juliana Gashiq, kryetare e Konferencës Aksionare të Lidhjes së Komunistëve, e cila edhe vetë kishte marrë pjesë në marshet protestuese dhe në tubimet e minatorëve, bëri vlerësimin e marsheve protestuese e të tubimeve të minatorëve. Në mbledhjen e Komitetit, inxhinieri i diplomuar, Milivoje Nedelkoviq, drejtor i organizatës bazë “ Hulumtimet dhe punët minerare “ kërkoi që këto ngjarje të shpallen armiqësore dhe ndaj disave nga pjesëmarrësit si: Avdi Ukës, Tahir Salihut, Esat Isufit, Jetish Bajramit, Sefedin Istrefit,e të tjerëve, të cilët, si tha ai, i njeh drejtori teknik inxh. Ibush Jonuzi, të merren masa represive dhe të burgosen. Inxhinieri Nedelkoviq kështu kishte vepruar edhe më parë kur ishte burgosur dhe ishte dënuar me burg Nazmi Peci.

Burhan Kavaja, inxhinier i diplomuar i minierave dhe drejtor i ndërmarrjes së minierës me floatacion “ Trepça ‘ në Stari-Tërg, i cili njëkohësisht ishte anëtar i komiteteve të mbrojtjes dhe të vetëmbrojtjes shoqërore të Ndërmarrjes dhe epror i çetës së shpëtimit, ishte i informuar mirë për rrjedhën e ngjarjeve dhe së bashku me udhëheqësit e specialistët e tjerë vepronte aktivisht në drejtim të zgjidhjeve optimale dhe në interesin e punëtorëve si në marshet e tubimet protestuese, ashtu edhe më vonë, gjatë grevave të minatorëve. Dhe, aty, ia preu shkurt inxhinierit Nedelkoviq.

Në qoftë se dikush duhet të përgjigjet penalisht dhe të burgoset, atëherë ti duhet të jesh ai, Nedelkoviq, sepse ti po shkakton grindje ndërnacionale e po mbjell urrejtje ndaj shqiptarëve. Për më tepër, edhe në tubimet e serbëve e të malazezve, në të cilat ke marrë pjesë, ke kërkuar armë për të vrarë shqiptarë!

Pas këtij e diskutimeve të tjera objektive e konstruktive mbledhja e Komitetit të Mbrojtjes e të Vetëmbrojtjes Shoqërore përfundoi me konkluzione e vlerësime kryekëput pozitive për marshet e tubimet protestuese të minatorëve të minierës “ Trepça “ në Stari-Tërgut.

Për marshet e tubimet protestuese të minatorëve të “ Trepçës “ u diskutua edhe në Këshillin Qendror të Punëtorëve të kombinatit “ Trepça “, në Konferencën Aksionare të Sindikatave dhe në Konferencën Aksionare të Lidhjes së Komunistëve të kombinatit. Shumica e anëtarëve të këtyre forumeve i aprovuan vlerësimet e Komitetit për Mbrojtjen e Përgjithshme dhe Vetëmbrojtjen e minierës “ Trepça “ të Stari-Tërgut dhe informatën e përgjithshme për marshet dhe tubimet protestuese të minatorëve. Mirpo, kuadrot serbe e malazeze, e pjesërisht edhe turke, pa kurrfarë argumentesh, e sulmonin udhëheqjen e kombinatit “ Trepça dhe atë të minierës së Stari-Tërgut, e në veçanti kryetarin e Këshillit Punëdrejtues të kombinatit, Aziz Abrashin. Ndër më të zëshmit ishin Milorad Laketiq e Toma Milosavleviq, përfaqësues të minierës “ Kopaonik nga Leposaviqi dhe të minierës së Gornji-Milanovcit.

Edhe në tubimet legale të strukturave vetëqeverisëse, partiake e sindikale disa serbë e malazez haptas bënin pyetje: si është e mundur të vijnë udhëheqës në kombinat dhe në minierën e Stari-Tërgut Aziz Abrashi e Burhan Kavaja, madje edhe Xhafer Emini, kur Mitrovica i ka kuadrot e veta? Ata me qëllim “ harronin “ se pikërisht ne jemi kuadro të qytetit të Mitrovicës, se kemi lindur buzë Ibrit, se jemi rritur e shkolluar në Mitrovicë.

Luhatja e organeve kompetente, në radhë të parë e atyre të Kosovës, për vlerësime objektive, linte hapësirë të zbrazët për manipulime të ndryshme. Serbët e malazeztë e shfrytëzuan këtë vakum dhe luhatje të kuadrove shqiptare për një fushatë edhe më të egër ndaj shqiptarëve në Kosovë. Grupe militante serbo-malazeze dhe disa udhëheqës e funksionarë serbo-malazez por edhe shqiptarë në organe të pushtetit e të Lidhjes së Komunistëve, pastaj disa shoqata njënacionale serbe, si “ Bozhuri “ etj, të dirigjuara edhe nga pushteti aktual në Republikën e Serbisë dhe disa personalitete e qendra nacional-shoviniste serbe, marshet e tubimet e minatorëve e të punëtorëve, të studentëve e të qytetarëve të tjerë shqiptarë të Kosovës i karakterizuan si veprimtari armiqësore dhe formë e presionit ndaj serbëve e malazezve për shpërnguljen e tyre nga Kosova. Të gjitha këto me qëllim që organet kompetente të Kosovës këto tubime t`i vlerësonin sipas diktatit të Serbisë.

Andaj nuk ishte gjë e rastit që u përpilua lista e ‘ organizatorëve ‘ të marsheve e të tubimeve protestuese të nëntorit të vitit 1988. Kjo listë mund të plotësohej edhe me kërkesën ose insistimin e vetëm një serbi ose malaziasi. Nga përvoja e mëparshme dihej se këto lista përpiloheshin me qëllim të diferencimeve “ moralo-politike ‘ dhe burgosjeve masive, natyrisht, të shqiptarëve. Mjerisht në përgaditjen dhe përpilimin e këtyre listave, me diskutimet e propozimet e tyre, kontribuuan edhe një numër i kuadrove dhe udhëheqësve shqiptarë.

 

MEGJITHATË, “ TREPÇA “ KONKLUDON: MASIVITETI

SHPREHJE E SOLIDARIZIMIT ME MINATORËT

 

Përkundër zhagitjes së organeve kompetente krahinore që të jepeshin vlerësimet zyrtare të ngjarjeve të nëntorit 1988, organet punëdrejtuese dhe organizatat politiko-shoqërore të ndërmarrjes së minierës ‘ Trepça “ të Stari-Tërgut, me prezencën e strukturave punëdrejtuese e politike të kombinatit ‘ Trepça “ dhe të Komunës së Mitrovicës e të Krahinës së Kosovës-mbajtën konferencën e zgjeruar të Lidhjes së Komunistëve të Stari-Tërgut më 25 nëntor 1988, në të cilën u shqyrtua informata mbi tubimet masive të minatorëve dhe marshet protestuese të 17 e 18 nëntorit 1988.

Pas një shqyrtimi të gjithanshëm konferenca konkludoi sa vijon:

1.                     Tubimet dhe marshet protestues të minatorëve të minierës “ Trepça “ të Stari-Tërgut, më 17, 18 e 19 nëntor 1988, ishin ngjarje me karakter spontan, kurse masiviteti ishte shprehje e solidarizimit me kërkesat e minatorëve.

2.                     Në tubimet dhe në marshet protestuese nuk pat asnjë parullë të papranueshme, nuk pat kurrfarë ekscesesh, po në këto tubime u brohoritën parulla që ishin në suaza të platforms së Lidhjes së Komunistëve.

3.                    Kjo konference distancohet energjikisht nga  mjetet e informimit (Radio-televizioni dhe shtypi në gjuhën serbokroate), të cilat vazhdimisht po e iritojnë klasën punëtore me lloj-lloj kualifikimesh dhe etiketimesh.

4.                     Apeli i Kryesisë së Jugosllavisë e i Kryesisë së Kosovës dhe apelet e tjera që problemet të zgjidhen përmes sistemit të institucioneve legale kanë hasur në përkrahje. Mirëpo, edhe më tutje pritet ardhja në “ Trepçë “ e përfaqësuesve të Kosovës, të Republikës së Serbisë dhe të Federatës.

5.                     Është vlerësim unanim se këto ngjarje shprehin momentin dhe gjendjen me mundësi që ato të zgjerohen, por pa mundësi që ato të nënvleftësohen apo të mbivleftësohen, përkatësisht të keqpërdoren. Andaj, minatorët, edhe kësaj radhe, japin vlerësimet e veta për ngjarjet e nëntorit 1988 me qëllim që të ngushtohet hapësira për manipulime.

 

 

 

 

 

ENERGJIA E MINATORËVE NUK U SHFRYTËZUA

PËR NDALIMIN E FUSHATËS ANTISHQIPTARE

 

Mjerisht, kjo energji e akumuluar e minatorëve nuk u shfrytëzua si armë jashtëzakonisht e fortë për pengimin e qëllimeve të Serbisë në fushatën e saj antishqiptare. Përkundrazi, u ndërmorën masa për amortizimin e kërkesave të artikuluara nga minatorët e që paraqitnin, në të vërtetë, kërkesat, qëndrimet e aspiratat e afro dy milionë shqiptarëve.

Në shqyrtimet e vlerësimet e mëvonshme të ngjarjeve të nëntorit 1988, që pasuan edhe në nivel të organeve e të organizatave të kombinatit “ Trepça “ , serbët e malazeztë, por edhe disa individë të kombësisë shqiptare e të asaj myslimane (Qazim Shala, Remzo Çullami etj(, tentuan që këtyre tubimeve e marsheve protestuese t`u jepnin karakter armiqësor. Këto vlerësime ishin paushallë e pa kurrfarë mbështetjeje, e kur vinin nga disa shqiptarë, ato ishin vetëm shprehje e poltronizimit ose e tradhtisë së tyre.

Sjelljet e këtilla të disa individëve shqiptarë i inkurajuan edhe më tepër serbët e malazeztë që të jenë edhe më agresivë në vlerësimin e këtyre ngjarjeve.

Ngecja në dhënien e vlerësimeve zyrtare të këtyre ngjarjeve nga organet kompetente të Kosovës dhe presionet që ndërkohë pasuan ndaj udhëheqjes politike e shtetërore të Kosovës krijuan hapësirë për imponime që ngjarjet e nëntorit 1988 të vlerësoheshin armiqësore dhe që në këtë mënyrë të diskualifikohej një numër i madh i kuadrove shqiptare. Me këtë u mundësua që pa kurrfarë vështirësish të depërtonte në Kosovë politika militante e Serbisë.

Këto tendenca dhe vlerësime të papranueshme me karakter nacional-shovinist nuk mbetën pa u vërejtur nga minatorët e Stari-Tërgut dhe shumë punëtorë të tjerë të kombinatit “ Trepça “. Dhe, më 2 e 3 shkurt të vitit 1989, minatorët e minierës “ Trepça “ të Stari-Tërgut u hodhën në grevë, duke kërkuar që në mesin e tyre të vinte udhëheqja krahinore për t`ua “ shpjeguar gjendjen politike agresive në Kosovë “.

Më 4 shkurt 1989 në minierën “ Trepça “ të Stari-Tërgut erdhën Rrahman Morina, atëherë kryetar e Sonja Shqepanoviq, anëtare e Kryesisë së Komitetit Krahinor të LK të Kosovës, udhëheqësit e komunës së Mitrovicës e të kombinatit “ Trepça “ e të tjerë.

Edhe kësaj radhe, minatorët e Stari-Tërgut, në tubimin në të cilin merrnin pjesë më se 1000 veta, paraqitën kërkesat e tyre konkrete rreth situatës së krijuar në Kosovë me tubimet e serbëve e të malazezve që pasuan, rreth vlerësimeve paushallë të tubimeve dhe të marsheve protestuese të minatorëve në nëntor të vitit 1988, presionit nacional-shovinist të masmediave të Serbisë për amendamentet kushtetuese, ndërrimin e kuadrove në Kosovë me presion, etiketimeve të kuadrove të kombinatit “ Trepça ‘ e të Kosovës, fyerjeve e nënçmimit të shqiptarëve nga ana e disa individëve etj.

Me këtë rast, Rrahaman Morina e të tjerët u premtuan edhe një herë pjesëmarrësve të tubimit se nuk do të ndërrohen parimet themelore të Kushtetutës së vitit 1974, se nuk do të bëhen ndërrime të kuadrove me presion, se Lidhja e Komunistëve të Kosovës ka forcë që ta pengojë fushatën antishqiptare e antikosovare dhe se për të gjitha këto do të merren masa konkrete. U tha publikisht se ngjarjet e nëntorit 1988 do të vlerësohen në mënyrë objektive dhe se nuk do të lejohet që të bihet në gracka të asnjë nacionalizmi. Njëkohësisht u tha se nuk ekzistonin listat e organizatorëve të ngjarjeve të nëntorit 1988 dhe se nuk do të merreshin masa ndëshkuese ngase tubimet ishin shprehje e njëmendtë e situatës në Kosovë.

 

VLERËSIMET E QËNDRIMET E FORUMEVE
POLITIKE E SHTETËRORE E ACARUAN
SITUATËN EDHE MË TEPËR

 

Në vend që të eliminoheshin dobësitë dhe të frenohej agresiviteti i serbo-malazezve, Komiteti Krahinor i Lidhjes së Komunistëve të Kosovës dhe Kryesia e tij, pas afro tre muajve, miratoi tekstin për vlerësimin e ngjarjeve të nëntorit 1988, që ishte diktat i drejtpërdrejtë i nacional-shovinistëve serbë. Sipas informatave, që disponoheshin atëherë, ky tekst ishte përgatitur në Beograd e aktivisti i Komitetit Qendror të Lidhjes së Komunistëve të Serbisë, Zoran Angjellkoviq, e solli në Prishtinë dhe ia dorëzoi udhëheqjes politike të Kosovës. Miratimi i këtij teksti, me disa ndryshime të vogla, u bë më 11 shkurt 1989. Kjo ishte, praktikisht, akuzë e rëndë ndaj intelektualëve shqiptarë, minatorëve e punëtorëve, por edhe ndaj mbarë popullit shqiptar.

Në këto qëndrime e vlerësime, pos të tjerash, thuhet:

“Organizatorë dhe instruktorë janë individët nga radhët e strukturave politike dhe ekonomike, të cilët, në arenën e hapët, i kanë shprehur qëllimet nacionaliste, separatiste e kundërrevolucionare...Tërë kohën janë brohoritur dhe kanë dominuar që të mos ndryshohet kushtetuta e vitit 1974... Nuk është arritur të sigurohet mbrojtja dhe siguria e tërësishme, e drejta dhe liria e qytetare dhe ekonomike serbe e malazeze... Shpërngulja po bëhet me intensitet të pazvogëluar... Shkaqe të tubimeve masive dhe të demonstratave janë ndërrimet e kuadrove në Komitetin Krahinor të LK të Kosovës...” e të tjera.

Të gjitha vlerat në tekstin e miratuar ishin me koncesion që të devalvoheshin këto ngjarje dhe t’u jepej karakter armiqësor e kundërrevolucionar  e që ishin në kundërshtim me deklaratat e dhëna më parë nga ana e udhëheqjes më të lartë politike e shtetërore të Kosovës.

Në vend që t’i përkrahnin kërkesat e minatorëve, që u përkrahën nga mbarë populli shqiptar, disa kuadro shqiptare (kryesisht organet, organizatat dhe institucionet krahinore), për shkaqe krejtësisht karrieriste, për mungesë të kahes politike apo të paaftësisë profesionale, iu nënshtruan direktivave të servuara nga Serbia, pranuan në mënyrë të drejtpërdrejtë që të humbet subjektiviteti i autonomisë së Kosovës dhe mundësuan që politika e Serbisë të dominonte në të gjitha segmentet e jetës në Kosovë.

Këto qëndrime dhe politika që pasoi më vonë nga regjimi i Serbisë dhe i ish-Jugosllavisë si dhe intoleranca e kuadrove shqiptare në Federatë dhe në Republikën e Serbisë e në Kosovë bënë që të rritet akoma më shumë revolta e minatorëve dhe e mbarë popullit shqiptar të Kosovës.

 

V

 

GREVAT E MINATORËVE NË ZGAFELLËN

E “TREPÇËS” NË SHURT TË VITIT 1989

 

Forma më e ashpër e protestës, e shprehur me refuzimin e minatorëve për të dalë nga miniera, është një formë e rrallë, pothuaj fare pak e njohur në botë. Ka të dhëna dhe shembuj kur minatorët kanë refuzuar të dalin nga galeritë (zgafellet) e tyre. Por më së gjati tri ditë. Një formë e tilli e protestës dhe e kërkesës së minatorëve është e njohur në Angli në shekullin e kaluar dhe fare vonë në Poloni.

Më 1981, në minierën Vujek, afër Katovicës në Poloni, u bë një grevë në nëntokën e minierave, e cila zgjati 2 ditë. Një grevë e ngjashme ndodhi në kohën e trazirave të punëtorëve përsëri në vitin 1981 në Poloni në minierën e Dabrova-Gurniçës. Kjo grevë zgjati tri ditë. Në rastin e parë, pas grevës, pati 8 të vdekur, por si pasojë e përleshjeve mbi tokë.

Minatorët, sipas konventave ndërkombëtare, paraqesin pjesën specifike të klasës punëtore dhe të drejtat e tyre janë të mbrojtura me disa konventa. Themelet e bashkëpunimit të organizuar ndërkombëtar dhe të solidaritetit të minatorëve të botës u vunë  në vitin 1958 në Kongresin Botëror të Minatorëve (WMC) në kryeqytetin e Polonisë në Varshavë. Mënyra e bashkëpunimit dhe solidarizimit të minierave midis tyre është përcaktuar me Manifestin e Federatës Ndërkombëtare të Minatorëve (MIF), të formuar më 1980 me seli në Londër. Kjo organizatë ka më se 1,5 milionë anëtarë nga 40 vende të botës.

Në bazë të këtij Manifesti, në rast të grevave me përmasa të mëdha dhe nëse minatorët qëndrojnë në minierë më tepër se tri ditë, atëherë minatorët e vendeve anëtare të Federatës Ndërkombëtare solidarizohen me heshtje dhe me ndërprerje të kohëpaskohshme të punës. Këtë marrëveshje e kanë miratuar edhe Federata Ndërkombëtare e Minatorëve (IFCM) me seli në Bruksel, Federata e Minatorëve dhe e Metalurgëve të Bashkësisë Evropiane me seli në Luksemburg dhe Federata Arabe e Punëtorëve të Industrisë së Naftës, të Minierave dhe të Kimisë me seli në Kajro.

Mirëpo, edhe pse grevat e minatorëve “Trepça” të Stari-Tërgut e të minierave të tjera të Kosovës zgjatën tetë ditë e tetë net, ishin me përmasa të mëdha dhe deri atëherë grevat më të gjata në botë, nuk patën përkrahjen e minatorëve të minierave të botës, ngase u minimizuan dhe u bllokuan nga sindikatat e atëhershme aktuale të cilat ishin në funksion të regjimit të Serbisë dhe të ish Jugosllavisë. Megjithaatë, e vërteta për grevat e minatorëve të “Trepçës” e të minierave të Kosovës, depërtoi në botë, e solidarizimi me minatorët e “Trepçës” dhe pjesëmarrja masive e punëtorëve, e të studentëve, e nxënësve, e rinisë dhe pothuaj e mbarë popullit shqiptar të Kosovës në ngjarjet që do të pasojnë, e internacionalizoi çështjen e Kosovës dhe të shqiptarëve në ish-Jugosllavi në përmasa kombëtare e ndërkombëtare.

Por ne t’u kthehemi grevave të minatorëve tanë.

Kërkesat e paralajmëruara në marshet protestuese të minatorëve të “Trepçës” të Stari-Tërgut e në tubimet e minatorëve e të punëtorëve që iu bashkuan minatorëve të Trepçës në nëntor të vitit 1988 nuk u përfillën nga organet e organizatat kompetente. Përkundrazi, u vlerësuan si të papranueshme dhe armiqësore. Me këto kualifikime, të imponuara nga Serbia, u krijuan kushtet që policia t’i ketë duart e lira për arrestime e procese të montuara politike dhe për shqiptimin e dënimeve drastike.

Diferencimet dhe spastrimet ideo-politike, arrestimet e dënimet me burg të rëndë, që dikur ishin si të “rezervuara” për kuadrot e arsimit, të kulturës, të mjeteve të informimit e të institucioneve shtetërore me rëndësi kombëtare, tani kaluan edhe në sferën e ekonomisë së Kosovës. Kështu filloi procesi i egër kundër kuadrove-ekspertëve dhe punëtorëve të ndërmarrjeve ekonomike.

Sulmi ndaj punëtorëve dhe kuadrove në ekonomi ishte ndërhyrja më e vrazhdë ngase në këtë mënyrë atakohej dhe dobësohej drejtpërdrejt  baza materiale e me këtë edhe pavarësia politike e Kosovës. Këtë masë e vërejtën më së miri minatorët dhe vendosën ta vazhdojnë rezistencën e tyre. Minatorëve tash nuk u kishte mbetur rrugë tjetër pos të hidheshin në grevë të përgjithshme. Dhe, të hënën, më 20 gusht të viti 1989, filluan grevat e minatorëve të “Trepçës” të Stari-Tërgut. Atë ditë, rreth orës 13, grevat i filluan së pari minatorët e turnit “D”, të cilit iu bashkuan minatorët e turnit “A” e më vonë edhe minatorët e turneve  “B” e “C”  si edhe punëtorët e nënpunësite shërbimeve jashtë zgafelles.

Grevën e filluan 441 minatorë të ndërrimit të parë , 315 të ndërrimit të dytë dhe 140 minatorë të ndërrimit të tretë. Këto ishin grevat e para të minatorëve me motive politike ngase gjendja në Kosovë ishte e rëndë dhe politikisht e padurueshme.

Në momentin e fillimit të grevës ishim- Azizi në një bisedë pune në Fabrikën e Municionit në Skenderaj, e Burhani me një detyrë zyrtare në Prishtinë. Kështu që ne, në atë çast, nuk dinim se kushte filluar greva, dhe pse njëri nga ne (Aziz Abrashi) ishte kryetar i Këshillit Punëdrejtues të kombinatit    “Trepça” , e tjetri (Burhan Kavaja) drejtor i ndërmarrjes së minierës në flotacion “Trepça” në Stari – Tërg, ku edhe kishte filluar greva.

Informatat e para për fillimin e grevës nga drejtori teknik i minierës   “Trepça” të Stari – Tërgut – inxhinieri  Ibush Jonuzi.

U nisëm menjëherë dhe – me të arritur në Stari – Tërg, u takuam me subjektet përgjegjëse të Organizatës Punuese, të Kombinatit të Komunës dhe u informuam më hollësisht për rrjedhat e grevës, vendin e numrin e grevistëve  si dhe për përpjekjet që  ishin bërë nga aktivistët shoqërorë e politikë për daljen e minatorëve nga miniera dhe për zhvillimin e bisedave në objektet e jashtme të Minierës.

Megjithëse grevat kishin filluar me ndërrimin e par, bisedat për kujdestari ishin mbajtur rreth orës 20 në punëtorinë e axhustatorëve në horizontin e tetë. Në këtë punëtori ishin tubuar  “delegatët” e zgjedhur nga minatorët dhe me një bisedë të

“zëshme” ishin zgjedhur kujdestarët e horizonteve.

      Për horizontin e nëntë ishin zgjedhur:Jetish Bajrami, Asllan Salihu. Zenel  Hamiti dhe i ndjeri Mujë Idrizi, i cili sapo pat dalë nga spitali dhe u qe bashkuar shokëve. Në horizontin kishin mbetur: Avdi Uka, Mursel Haziri, Sefedin Istrefi. Me këtë rast u vendos gjithashtu që Veli Osmani nga horizonti 610 të zbresë në horizontin e tetë.

               

 

                        RREZIQET E QËNDRIMIT  TË MINATORËVE

                           NJË KOHË MË TË GJATË NË MINIERË

 

Miniera e “Trepçës” në Stari-Tërg është një ndër minierat më të vjetra në Evropë. Shfrytëzimi i mineralit ka filluar rreth vitit 1927. Për shfrytëzimin e mineraleve dhe punimet tjera hulumtuese në minierë janë hapur me dhjetëra kilometra korridore e qindra metra pusore. Kështu, kjo minierë tani ka 12 horizonte në thellësi të tokës deri 1000 metra.

Në minierë janë ndërtuar, poashtu, shumë objekte për shfrytëzim, për transport, për ajrim, për tharje, deponim të materialit ndezës dhe eksplodues dhe objekte tjera ndihmëse.

Hapësirat e nëntokës në minierë dhe objekte të transportit dhe të ngritjes paraqesin rreziqe të pandërprera për punonjësit e minierës. Në horizonte rrezik të madh paraqesin sidomos depot e lëndëve eksploatuese dhe ndezëse.

Në kohën e grevës së minatorëve, në shkurt të vitit 1989, në minierë kanë qenë të deponuara 2450 kg eksploziv dhe sasi të konsiderueshme të lëndëve djegëse. Gabimi më i vogël do të mund të ishte fatal për minatorët që gjendeshin në thellësitë e nëntokës.

Furnizimi i minierës me energji elektrike ishte faktor vendimtar për qëndrimin e minatorëve në minierë, sepse atyre duhej t’u siguroheshin me ventilator elektrik nga 12.000 m3 ajër në minutë nga sipërfaqja e tokës. Pastaj, nga horizonti i pestë dhe horizonti i dymbëdhjetë duhej të nxirreshin 6 m3 ujë në minutë që të mos fundosej miniera. Andaj u desh të bisedohej me udhëheqjen e atëhershme të Elektrokompanisë së Kosovës që të mos ndërpritej kurrsesi furnizimi i minierës me energji elektrike. Miniera në atë kohë kishte dy lidhje për furnizimin me energji elektrike- nga Termocentrali në Zveçan, i cili atëherë ishte i pasigurt, dhe nga rrjeti i Elektroekonomisë së Kosovës.

Premtimet që na u dhanë nga Elektroekonomia e Kosovës u realizuan në tërësi, pasi udhëheqja e atëhershme dhe punëtorët e Elektroekonomisë së Kosovës ishin të vetëdijshëm për rrezikun që u kanosej minatorëve në minierë.

Mirëpo, informacionet që arrinin nga shërbimi inxhinieriko-teknik mbikëqyrës tregonin se kishte qarkullime dhe tendenca te një numër i konsiderueshëm i minatorëve që të zbrisnin në horizonte më të ulëta, siç ishin horizontet “X” e “XI”, ku temperaturat janë të larta. Në disa lokalitete të këtyre horizonteve temperatura arrin de në 40 C. Vendosja e minatorëve në horizonte të ulëta do të ishte jashtëzakonisht e rrezikshme, sepse lagështia aty arrin deri në 100%, kështu që minatorët, gjatë gjatë tërë kohës së qëndrimit aty, do të ishin të djersitur dhe brenda një kohe të shkurtër do t’i humbnin lëngjet nga trupi, do të dehidroheshin dhe do të alivanoseshin. Edhe vetë minatorët duhej ta dinin këtë. Megjithatë, u angazhuan specialistët dhe minatorët tërë kohën gjatë grevës e kaluan në horizonte të ftohta.

Por, vlen të përmendet se, për sigurinë e minatorëve, ndihmoi shumë edhe personeli tekniko-mbikëqyrës i minierës, i cili, prej fillimit ishte solidarizuar me minatorët dhe kishte zbritur në horizontet e minierës dhe mbeti me minatorët deri në përfundimin e grevës.

 

MINATORËT U ORGANIZUAN VETË

DHE “LIDERË” NUK KISHIN

 

Komiteti për Mbrojtje e Vetëmbrojtje Shoqërore të minierës – në përbërje të zgjeruar – shqyrtoi gjendjen e krijuar në minierë dhe njëkohësisht u informua për kërkesat e minatorëve, të cilat, në atë moment, ende ishin jo të plota dhe të padefinuara plotësisht. Sepse – minatorët dëshironin që kërkesat e tyre të plota t’i paraqitnin para subjekteve politike dhe shtetërore të Federatës, të Republikës së Serbisë dhe të Kosovës.

Në këtë Komitet u mor vendimi për aktivizimin e planeve të shpejtimit dhe për ndërmarrjen e masave të tjera të sigurisë. Poashtu u vendos që udhëheqja e organizatës punuese të minierës menjëherë të vihet në kontakt me minatorët në të gjitha horizontet e minierës për t’u informuar me kërkesat e tyre dhe për të bërë përpjekje që minatorët të dalin nga miniera.

Në këtë kohë ne zhvillonim bisedime me minatorët në të gjitha horizontet. I bëmë me dije për rrezikun që i kanosej shëndetit të tyre me qëndrim në minierë duke i këshilluar që kërkesat e tyre t’i parashtronin në tubimet që do të mbaheshin jashtë minierës. Në bisedë me ne, ata theksonin se ishin të vetëdijshëm për pasojat dhe rrezikun që u kanosej nga qëndrimi në minierë, por edhe se ishin të gatshëm ta sakrifikonin shëndetin e madje edhe jetën e tyre që opinioni i vendit dhe ai botëror të informoheshin për gjendjen diskriminuese në të cilën ndodheshin, përkatësisht do të ndodheshin shqiptarët e Kosovës me kurdisjet që po i përgatiteshin.

Por, që në fillim u pa qarrtë se në mesin e minatorëve nuk kishte “liderë” e as ndonjë grup të ngushtë të organizatorëve. Minatorët iu përmbajtën parimit se janë “një për të gjithë” dhe “të gjithë për një”. Edhe në marshet protestuese dhe në tubimet tjera kishin pasur këtë qëndrim.

Sidoqoftë, në mesin e tyre që i zgjodhën vetë minatorët, për kujdestari, rend, komunikim e siguri të minatorëve, dalloheshin: Abit Ibishi, Avdi Uka, Asllan Salihu, Azem Rexha, Bajram Musliu, Esat jusufi, Ferid Neziri, Ferid Feka, Fejzë Halili, Ferid Kosova, Haki Uka, Halit Istrefi, Hasan Keqa, Hasan Sadku, Hajriz Istrefi, Jahir Neziri, Jetish Bajrami, Ismail Nimani, Imer Osmani, Mursel Haziri, Muharrem Misini, Milazim Sumiqi, Miran Beqiri, Musa Jonuzi, Mursel Tahiri, Nebi Ferizi, Nazif Tahiri, Nezir Behrami, Ramadan Gjeloshi, Ramadan Nimani, Rasim Salihu, Rifat Osmani, Ramiz Kadriu, Rrustem Voca, Sabit Parduzi, Sefedin Istrefi, Sadri haredinaj, Shyqri  Sadiku, Shemë Voca, Shefqet Ferizi, Shahin Shala, Shahin Peci, Tahir Jusufi, Tahir Salihu, Veli Osmani, Zenel Hamiti, Zeqë Behrami dhe Xhavit Peci.

 

KËRKESAT E MINATORËVE GREVISTË

 

Në bisedë me minatorët grevistë zhvilluan me udhëheqjen e tyre u evidentuan kërkesat, të cilat ishin të thjeshta dhe koncize, por, të njohura edhe më parë, vetëm që tash ishin edhe të plotësuara. Ja kërkesat autentike të minatorëve:

“1. Garantimi i themeleve të Kushtetutës të viti 1974. (Qëndrimet e paharmonizuara  me amendamentet e Kushtetutës të mbeten ato që janë në fuqi me Kushtetutën e vitit 1974).

2. Të shpallet regjistri i organizatorëve të tubimeve të nëntorit- ngase të gjithë minatorët ishin organizatorë të tubimeve dhe të marsheve protestuese, sepse në mesin e tyre nuk kishte liderë as organizatorë të veçantë.

3. Të merren në përgjegjësi ata të cilët kanë harruar propozimin e ligjit për pensionimin e punëtorëve  të arsimit para kohe në Krahinë.

4. Rrahman Morina të ndërrohet nga pozita e kryetarit të Kryesisë të Komitetit Krahinor të LK të Kosovës, sepse nuk e ka mbajtur fjalën që ua ka dhënë minatorëve. Poashtu të japin dorëheqje Ali Shukriu dhe Husamedin Azemi.

5. Të ndërpritet politika e gabuar ndaj popullit shqiptar.

6. Menjëherë të vijë dr. Stipe Shuvari, Slobodan Milosheviq dhe Ali Shukriu. (Minatorët kërkojnë që këtyre t’u flasin drejtpërdrejt për politikën diskriminuese ndaj shqiptarëve, të cilës ata po i kontribuojnë).

7. Nuk ka organizatorë të veçantë, por të gjithë jemi organizatorë.

8. Personat e panjohur në këtë moment të mos hyjnë në zgafelle.

9. Të njoftohen përfaqësuesit e krahinave dhe të republikave për gjendjen në Kosovë.”

 

Me zhvillimin e mëtutjeshëm të grevës, minatorët paraqitën kërkesën dhjetë plotësuese, me të cilën kërkohej internacionalizimi i çështjes së Kosovës në Organizatën e Kombeve të Bashkuara.

Në kuadër të këtyre kërkesave, t’i quajmë kështu, programore, ishin edhe kërkesat që: në Kosovë të fillojë aksioni për pajtimin e gjaqeve dhe të ngatërresave midis shqiptarëve; që Esat Stavileci dhe Syrja Popovci të vijnë në mesin e minatorëve të “Trepçës” në Stari-Tërg, përkatësisht në horizontet e minierës dhe të japin sqarime profesionale në lidhje me amendamentet e propozuara në Kushtetutën e Kosovës të vitit 1974; të vijë në minierë delegacioni i punëtorëve nga Kishnica, Novobërda dhe Elektroekonomia e Kosovës dhe të mos hyjnë në minierë përfaqësuesit e mjeteve të informimit nga Beogradi, Novi-Sadi e Prishtina – në gjuhën serbokroate – ngase “janë në funksion të politikës serbomadhe”.

Minatorët kërcënuan se, nëse nuk përfillen kërkesat e tyre, do të fillojnë grevën totale të urisë, por edhe do të bënin vetëvrasje dujke u hedhur kolektivisht në pusin  kryesor të minierës.

Kërkesat e minatorëve, të cilat u komunikuan ditën e parë të grevës, ishin objekt i dyshimit të disa elementëve serbomëdhenj dhe të disa udhëheqësve shqiptarë se këto kërkesa nuk ishin të minatorëve, por ishin objekt i manipulimeve johumanitare.

Si përgjigje manipulimeve të këtilla, minatorët e shkruan vetë kërkesat e tyre dhe ua dhanë mjeteve të informimit. (Këto kërkesa, në formë identike, do t’i paraqesin të shkruara dhe të lexuara edhe para dr. Stipe Shuvarit, atëherë kryetar i Kryesisë së Komitetit Qendror të Lidhjes së Komunistëve të Jugosllavisë, i cili, pas shumë kërkesave të minatorëve, erdhi për t’i vizituar në zgafelle dhe – në objektet e minierës).

Në ripërpilimin e kërkesave morën pjesë: Avdi Uka, Jetish Bajrami, Halit Istrefi dhe Veli Osmani në horizontin e tretë, ku edhe u caktuan personat për kujdestari dhe për mbajtjen e rendit. Kishte mendime edhe se duhet të formohet këshilli i grevistëve, të caktohen rendmbajtësit e kujdestarët në horizonte. Mirëpo, për shumë arsye, u vendos që, si zgjidhje e pranueshme, të caktohen vetëm kujdestarët nëpër horizonte.

Rol të rëndësishëm në mbajtjen e rendit e të sigurisë në minierë luajtën kujdestarët e transportit vertikal, si: Jahir Neziri, Jahir Sejdiu, Tafil Fejzullahu etj.

Në fillim të grevës, me minatorët shqiptarë u solidarizuan edhe disa minatorë serbë e malazezë, ndër të cilët ishin Milentije Milentijeviq dhe Dragan Jovanoviq. Por këta patën presion nga bashkëkombësit e tyre dhe dolën nga miniera.

Ditën e parë si edhe më vonë, të gjithë ata që e vizitonin minierën dhe që ishin informuar për kërkesat e minatorëve, nuk ishin të gatshëm të pajtoheshin me kërkesat e minatorëve që të internacionalizohej çështja e Kosovës. Kjo kërkesë ishte e fuqishme dhe minatorët kërkonin që çështja e Kosovës të mos mbetej çështje e brendshme e Serbisë dhe e Jugosllavisë së atëhershme.

Që ditën e parë të grevës, përfaqësuesit e organeve punëdrejtuese e të organizatave shoqërore e politike të Kombinatit, të Komunës së Mitrovicës dhe të Krahinës, u vunë në kontakt me minatorët. Dhe, pasi informoheshin për kërkesat e minatorëve, shumica prej tyre solidarizoheshin me minatorët, i përkrahnin kërkesat e tyre si të arsyeshme dhe u ofronin ndihmë morale e materiale. Natyrisht, kjo përkrahje vinte kryesisht nga kuadrot shqiptare. Përjashtim bënte Bajram Selani, i cili ishte aktivist i Komitetit Krahinor të LK për kombinatin “Trepça”.

Prej fillimit të grevës, miniera ishte e mbikëqyrur nga dy-tre e më tepër operativistë të organeve të Sigurimit Shtetëror, të policisë sekrete dhe nga inspektori krahinor i minierave.

 

SI U HAKMOR NJË INSPEKTOR SHQIPFOLËS

I SIGURIMIT SHTETËROR SERB

 

(Një shmangie: Shumë kohë para marsheve e tubimeve protestuese dhe grevave të minatorëve të “Trepçës”, kur inxhinier Burhan Kavaja sapo kishte marrë detyrën e drejtorit të ndërmarrjes së minierës me flotacion “Trepça” në Stari-Tërg, në zyrën e tij hyri pa paralajmërim inspektori operativist i Sigurimit Shtetëror nga Sekretariati i punëve të brendshme të Mitrovicës, Hajdin Tahiri. Në zyrë ishte edhe drejtori teknik i Minierës, inxhi. Ibush Jonuzi. Inspektori u ul bakllëpërballë  me të dy inxhinierët. Ibushi u çua dhe deshi të dilte – që t’i linte vetëm drejtorin dhe inspektorin. Por ky “urdhëroi” që të mbetej në zyrë edhe Ibushi dhe menjëherë iu drejtua Burhanit:

-Shoku drejtor, ju tani keni ardhur i ri, por janë disa rregulla. Tani e tutje unë do të jem këtu për konsultime sa i përket sigurimit shtetëror. Nuk është e preferueshme që pa konsultime të pranosh punëtorët në punë, t’i transferosh nga një vend në tjetrin apo t’i largosh nga puna.

Pasi Burhani i dëgjoi këto “sugjerime” në formë kërcënimesh, ia bëri me dije inspektorit se nuk ishte i dëshirueshëm në asnjë objekt të minierës me flotacion.

-    Tani e tutje anuloni këto vizita. Na lini të punojmë! – dhe ia hapi derën e zyrës. Inspektori atë ditë nuk kishte se nga t’ia mbante dhe e uli kokën e doli jashtë. Por, disa ditë më vonë, kur drejtori i Minierës, inxhi. Burhan Kavaja, tanimë ishte në burguin e Mitrovicës, inspektori Hajdin Tahiri u paqit përsëri para Burhanit, tani në cilësinë e dëshmitarit akuzues pra organeve hetuese.

-    Rrjetën e Sigurimit Shtetëror në minierën me flotacion “Trepça” në Stari-Tërg e ka shkatërruar Burhan Kavaja –tha ai. –Përndryshe, kurrë nuk do të shpërthente greva në këtë minierë.

Kështu u hakmor Hajdin Tahiri. E si treguan dëshmitarët gjatë gjykimit të minatorëve në Gjykatën e Qarkut në Mitrovicë në fillim të vitit 1990, ai u ishte “hakmarrë” me reprezalje çnjerëzore edhe disa minatorëve e punëtorëve të “Trepçës”.

 

 

“E DINË MINATORËT ÇKA KËKOJNË...”

 

Greva u paralajmërua si grevë e urisë. Mirëpo, që ditën e parë, u organizua dërgimi i ushqimit – kuptohet, brenda mundësive reale. Njëkohësisht, organet inxhiniero-teknike formuan ekipe të specialistëve për aftësimin e pusores së veriut si dalje e dytë rezerve. Pro, aftësimi i pusores së veriut ishte punë me shumë rreziqe për shkak të kushteve klimatike, vjetërsisë dhe dëmtimit nga akulli. Kjo detyrë, duke e ditur peshën e saj, u krye në mënyrë sekrete ngase ekzistonte mundësia e panikut. Poashtu, u aktivizua çeta e shpëtimit.

Përkundër tentativave dhe përpjekjeve që minatorët të bindeshin që të dilnin nga nëntoka, dita e parë e grevës kaloi me shtimin e numrit të minatorëve që ishin të hedhur në grevë. Tani numri i tyre arrinte në mbi 1300 veta.

Minatorëve e Stari-Tërgut, që në fillim të grevës, iu bashkuan edhe ca pensionistë – ish-ideologë , si Hashim Parduzi, i cili, në atë moment, pat deklaruar se “po shkon të vdesë me shokë të vet”. Pati kërkesa që minatorëve në minierën e “Trepçës” t’u bashkoheshin edhe shumë punëtorë të tjerë nga mbarë Kosova, porminatorët e “Trepçës”  e refuzuan këtë solidarizim të këtillë – për shkak të rrezikut. Përjashtim bënë me pranimin e dy shokëve që erdhën si përfaqësues të Kryqit të Kuq nga Sllovenia.

Minatorët donin të ishin vetëm. Në gjendjen në të cilën gjendeshin në atë çast, ata donin të sakrifikonin vetë, të flijoheshin vetë po të ishte nevoja. Për më tepër, minatorët u bënë apel edhe nxënësve, studentëve, punëtorëve e qytetarëve të tjerë që t’i kthehen punës e mësimit se ata vetë janë të vendosur të flijohen për interesat e përgjithshme kombëtare.

Por, që në fillim të grevës, shumë individë e delegacione donin të zbrisnin në zgafelle, të takoheshin me minatorët, ndoshta edhe të bashkoheshin me ta ose t’ua mbushnin mendjen që të dilnin nga zgafellja dhe të bisedohet jashtë zgafelles për kërkesat e tyre. Në një rast, siç i kujtohet Avdi Ukës, Burhani paska thënë:

-E dinë minatorët çka kërkojnë. Ata, ndoshta, janë të vetmit që tani kanë të drejtë.

-Kjo përkrahje para të tjerëve – thotë sot Avdi Uka – edhe më shumë e shtoi vendosmërinë e minatorëve dhe besimin në realizimin e kërkesave të tyre.

 

 

VAJI I BURRIT ËSHTË KËNGA

 

Ndërkaq, gjendja në minierë bëhej gjithnjë e më e rëndë. Në horizontet e saja  ishin mbyllur mëse 1.300 minatorë. Sasitë e ajrit të freskët për frymëmarrje, objektivisht, ishin të kufizuara. Kushte higjienike, praktikisht nuk kishte. Dysheme e shtart ishte shkëmbi, ndërsa mbulojë- pluhuri dhe murgu i minierës. Nuk kishte dritë e as ujë të mjaftueshëm, kurse lagështia e ajrit ishte mbi normat e lejueshme dhe shumë e rrezikshme për shëndetin e minatorëve. Këtë situatë e bënte edhe më të vështirë gjendja shëndetësore edhe kështu e rëndë e shumë minatorëve. Në gjdo moment mund të shpërthente ndonjë epidemi.

Megjithatë, edhe në këto kushte të rënda, minatorët grevist kishin fuqi që, kohë pas kohe, të bënin shaka, të tregoniin ndonjë barcoletë, të këndonin, e në një rast, në horizontin e nëntë, edhe u kapën në valle.

Jo rrallë bënin shaka nëë llogari të atyre që vinin për ti bindur që të dilnin nga zgafella. Në këto shaka printe Milazim Sumiqi i ashtuquajturi “Gjyl“. Edhe në këto qaste të rënda ndihej ai vitaliteti  dhe qëndrueshmëria e popullit shqipëtarë, kur kënga e zëvendëson vajin, sepse “vaji i burrit është kënga!“

Ishte dita e tretë e grevës kur drejtorin teknik të Minierës së Stari-Tërgut , inxhinier Ibush Jonuzin , e  kishin informuar se një grup i minatorëve në horizontin e pestë ishin revoltuar  se qysh nga fillimi i grevës nuk i kishte vizituar askush nga udhëheqësit e tyre. Pas kësaj informate drejtori i Minierës, Burhan Kavaja dhe drejtori teknik Ibush Jonuzi, nga mesi i natës së tretë të grevës, shkuan në mesin e minatorëve. Bashkë me ta hëngrën ushqim të thate dhe u informuan  për gjendjen shëndetësore të minatorëve . me atë rast, minatorët u informuan për jehonën që kishte bërë greva e ty