Fahri Xharra: Murtaja e vitit 1747 - Nga ditari i Gjon Nikollë Kazazit
| E Merkure, 10.08.2011, 08:05 PM |

Murtaja ne qytet
Murtaja ne qytet

 

Murtaja e vitit 1747  - Nga ditari  i Gjon Nikollë  Kazazit

 

Nga Fahri Xharra

 

Jemi në Gjakovën e vitit 1747, ishte muaji mars,një mars i bukur por që paralajmëronte diçka të kobshme. ”Lëvizjet e shpeshtuara të ushtrisë turke që beheshin atyre ditëve dhe netëve nga  Gjakova, e drejt nga Qafa e Prushit i kishin ra në sy  gjithkujt, por  që të gjithë ia kishin dronë ndonjë të ligeje që mund të përgatitej. E sigurt ishte që Porta lartë, qëllimisht kishte zgjedhur hapësirën e Gjakovës, Malësisë së saj, Shkodrën e deri në det për të treguar qëllimet e saja dhe sajimin e një “ tampon zoneje” të tmerrit ,ngase përherë aty ishin thyer lindja dhe perendimi në paraqitjen e fuqisë së tyre”... thoshte Gjon Nikollë Kazazi  në fletorët e tija të asaj kohe të cilat na i zbardhi Jusuf Buxhovi me 1982.

“ ... Druaj ,vëlla ,se sërish do të na bjerë mbi kokë fatkeqësia e kufirit të ndarjes së dy botërave... O zot,mos lejo që në kohë të sprovave të mëdha dhe të jashtëzakonshme ta humb durimin dhe guximin ,e mbi të gjitha mos lejo ta humb drejtpeshimin...”- i thoshte vetes At Gjon Nikollë Kazazi (1702-1752) i Gjakovës,ne shënimet e tij.

“ Me keqardhje “të thellë –thoshte Kajmekami i Gjakovës , iu lajmëroj se në Gjakovë ka shpërthyer sëmundja e rrezikshme e murtajës.Ishte, më 28 Mars 1747... ( Murtaja ,angl.,plague,turq. veba.Forma më e shpeshtë nga Xenopsylla cheopsis e murtajës  ,vjen pas një pickimi të morrit të minjëve. Ajo së pari i sulmon dhe i zhdukë minjtë ,dhe me mbytjen e tyre ,e vazhdon te njeriu. Pas një inkubacioni një javor sëmundja çfaqet ashpër dhe mbjellë vdekje. Kjo është murtaja Bubonike.) ...Dhe qytei i Gjakovës ,që nga Pashtriku, deri te mbrenda Drinit ,nga Nënshkëlzeni e deri te Lumbardhi i Deçanit ,shpallej karantinë.

Gjon Nikollë Kazazi nuk dëshironte të ngarkohej,si thoshte ai, me mëkatin e dyshimit të padëshiruar por koha ka me tregue dhe mund të thuhet se kjo e ligë nuk ka pikur nga qielli.

“ Lufta nuk zgjedhë mjete. Në krahinat kryeneqe ,shkruan Jusuf Buxhovi (Shenimet e Gjon Nikollë Kazazit), mund të bëhet ajo edhe me anë të mikrobit të padëshirueshëm që vret mijëra herë më shumë se arma dhe nuk le gjurmë. Mendja e njeriut nuk ka fund kur janë në pyetje shkatërrimet.”

Gjon Nikollë Kazazi ,e kishte lexuar se murtaja e para një qind vjete poashtu në Gjakovë nuk i kishte dhënë rezultatët e pritura falë gjeturisë së vendasve.

“... Unë, Gjon Nikollë Kazazi i biri i Pjetrit,dëshmoj për mënxyrën që na ka ra mbi kokë dhe rrezikun të mbesim të shkëputur nga bota... Ky kërcnim lidhet me çfaqjen e murtajës për të cilën thuhet se është midis nesh,sadoqë ajo ende nuk është dëshmuar...(inkubacioni i pritur vazhdon F.Xh.)...por shumëçka që këtu lidhet me sëmundjen ,lenë për të dyshuar se ajo është pjellë e ligesisë së robit....”

Pra ,sëmundja ishte sjellë kastile që nga viset e largëta të Lindjes me të semurë, të shoqëruar me përcjellje po nga ata që e kanë derdhur sëmundjen.Kjo ishte pjesë e një loje të rrezikshme që bëhej me qëllime të caktuara nga zyrat që merreshin me shkatërrimin apo zhvendosjen e popujve,aty ku biente kufiri në mes të dy botërave. E ngjajshme kishte ndodhur në Gjakovë ,1972,kur u karantinua Gjakova me pruarjen e sëmundjës së lijës (variola vera), shperthimi fundit në Evropë i kësaj sëmundjeje. Sipas shtypit Jugosllav të kohës, semundjen e pat sjellur një haxhi musliman shqiptar “ Çudë,për besë

Variola ne Gjakove
Variola ne Gjakove
– fliste populli, çudë e madhe. Flitet e përflitet për këtë të zezë sëmundje e kurrkund nuk hetohet”.. Kurse në të njejtën kohë Kajmekami kërcnohej:” Ata që dyshojnë në sëmundjen ,janë armiq të Perandorisë dhe  të gjithë ata që e hapin fjalën se nuk ka sëmundje denohen pamëshirëshem” (?) Pritej me padurim dhe me imtësi të planifikuar të çfaqej sëmundja.

 

“ Otomanët ,me qenëse nuk arrijtën të krijojnë ”njeriun e ri” në këtë anë ,i cili do të ishte i së ardhmes dhe si i tillë nuk do të kishte mëndim të vetin,nuk do të kishte të kaluar,me një energji të pashtershme një ditë sjelljet e tij të mos  shfaqeshin si pjesë e veprimit dhe e të menduarit sipas urdhërave.” (J.Buxhovi,po aty). Murtaja ishte pjellë e strategjisë .  “ “Tek e fundit ,sëmundje ka pasur ,dhe gjithëmonë do të ketë,pse t`ua vejmë veshin gjithaq kur ato vijnë nga i madhi që mendon për të gjitha ? “ e qetësonte Kajmekami parinë e Gjakovës, në Marsin e e vitit 1747.

“Por ,koha e duhur eci dhe sëmundja u çfaq ,sëmundja nuk erdhi nga zoti por nga robi,sëmundja u çfaq sipas rendit të paraparë dhe  e dijshin mire ata rrjedhën e saj.”- vazhdon tutje Gjon Nikollë Kazazi në shënimet e tij.Pastaj Gjakova do të bëhej  varri më i madhi në botë ku dhjetëra e mijëra të denuar me vdekje të futeshin në te.

Qytetarët habiteshin që sëmundja paraqitej në mënyrë të përzgjedur(selektive)nëpër mëhallë të qytetit. Kishte,vallë hile edhe aty?...

Sëmundja përhapej dhe fikej ,falë gjeturisë  së kundërveprimit të qetë  që në të vërtetë ngërthente kundërvenjen më të ashpër ,jo me infrstrukturë ushtarake por me mospërfillje të urdhërave të pushtuesit.

Prurja e plakava nga Malësija  që i përdornin dregëzat e nxjerra nga hunda e të sëmurit që pastaj me anë të grrithjes në lëkurën e dorës dhe fërkimit me gjakun që shfaqet i futnin të sëmuarit kundërmikrobin në trup dhe kështu i bëhej ballë sëmundjes. Plakat grithëse ishin shpërndarë në katundet e Malësisë dhe Rekës dhe

Gjon Buzuku
Gjon Buzuku
kudo i kishin grrithur të sëmurët.

“Pushtuesit e dinin mire që krahas çkombëtarimit,asimilimit dhe shuarjes së popujve të padëgjushem të prekin edhe qendrat nervore ku rrënohej intelekti i tyre dhe shkaktohen çrregullime mendore dhe shpirtërore që barten brez pas brezi...” ( Jusuf Buxhovi,Shë -nimet e Gjon Nikollë Kazazit.1982)

“ Ndodhi të së djeshmes që kanë ndodhur në të nesërmen e sotme...”

 

Imzot Gjon Nikollë Kazazi lindi në Gjakovë, më 1 janar 1702. Mësimet e para i mori në vendlindje, ndërsa studimet teologjike i filloi në Kolegjin Ilirik të Shën Pjetrit, i vazhdoi në Kolegjin e Shën Palit në Fermo e i kreu ne Kolegjin Ilirik të Loretos, ku studioi gramatikë, retorikë e filozofi. I nisi studimet kur ishte djalë i ri, 18 vjeç; i kreu në vitin 1727, kur mori edhe titullin doktor në filozofi e teologji. Po atë vit u shugurua meshtar. 41 vjeç do të shugurohej ipeshkëv i Shkupit. Sapo u kthye, kryeipeshkvi Mikel Suma, e emëroi misionar ne Prizren. Më pas kaloi nga Prizreni ne Gjakovë, për shërbim baritor, të cilin e kreu se bashku me dom Anton Teodorin. Me që dallohej per zgjuarsi dhe aftësi te veçantë, imzot Suma e emëroi dom Gjonin vikar të përgjithshëm.

Me propozimin e Imzot Vinçenc Zmajeviqit, Kazazi u emërua vizitator apostolik i kryeipeshkvisë së Sofjes dhe ipeshkvisë së Nikopolit, në Bullgari. Me 23 shtator 1743, Papa Benedikti XIV e emëroi imzot Gjon Nikollë Kazazin kryeipeshkëv i Shkupit. Palion e mori në Romë, me 16 dhjetor 1743. Gjatë qëndrimit në Romë, në vitin 1743, imzot Kazazi zbuloi ne Bibliotekën e Propagandës Fide të vetmin ekzemplar të ruajtur deri më sot të ‘Mesharit’ të dom Gjon Buzukut, botuar ne vitin 1555. Kryeipeshkvi i Shkupit vdiq me 5 gusht te vitit 1752, duke lënë gjurmë të pashlyera ne historinë tonë,dhe  si zbulues i parë i librit më të vjetër të shtypur, që njihet deri me sot.

Sipas të gjitha gjasave varri i tij gjendet ne rrethinen e Gjakovës

Gjakova
Gjakova


Fahri Xharra, 2 gusht 2011

(Vota: 31 . Mesatare: 4.5/5)

Komentoni
Emri:
Emaili:
Kodi i sigurise:
Titulli:
Komenti:

Publikime te tjera ne kete kategori: