Sejdi Berisha: Fuqia dhe mesazhi i mallit dhe i dhembjes si vlera të larta poetike
| E Enjte, 01.07.2010, 08:57 PM |

R e c e n s i o n

 

Sejdi BERISHA:

 

FUQIA DHE MESAZHI I MALLIT DHE I DHEMBJES SI VLERA LARTA POETIKE

 

(Asllan Osmanaj: “Makthi”, poezi-Tiranë 2009)

 

Ka shumë krijues, cilët ndijimin dhe përjetimin poetik duan, e kërkojnë dhe sikur detyrimisht e dëshirojnë ta kanë gjithnjë shoqëruar me dhembjen dhe me mallin, sepse, këto i konsiderojnë si ushqim domosdoshëm por edhe si provokim, mënyrë jetën gjithnjë ta bëjnë rrugëtim ku shoqërohet loti e gëzimi, ku debatojnë amshueshëm pajtimi e mospajtimi, guximi i frika, etja e ngopja si dy miq çuditshëm. Pikërisht, ky konglomerat i krijon vlerat e këngës bëhen fuqishme, qëndrueshme por shndërrohen edhe qortim veçantë i cili gjithnjë “sorollatet” mendje për ta kërkuar çerdhen e ndërgjegjes, nëse ekziston diku ajo.

 

Ankthi dhe shpresa e pritjes vargëzim

 

Këto shtresime zjarri, sikur e kanë gjetur njeriun ku duhet veprojnë e manovrojnë për ta braktisur dremitjen edhe gjumin, për ta krijuar lindjen e “orëçuemëve”, duke e stolisur madhështinë e rebelizmit shpirtëror me tërë atë e bën, e lumturon, me atë e krenon dhe e mallkon por edhe e shëmton jetën e njeriut, i cili nganjëherë thuaj se u dorëzohet gjitha këtyre pashmangësive, herë ndaras e herë gjithave përnjëherë. këtë gërshetë çuditshme jetës, padyshim se guximshëm ligjëron për jetën, pa marrë parasysh koston e stihisë, sepse, aty edhe qëndron zjarri i fshehur nuk rehat askund dhe për asnjë moment. Andaj, kjo çështje e “koklavitur” e këndimit poetik krijon shpresën e pritjes, e cila përpos shoqërohet me ankthin, ajo, poetin e ngarkon me diçka nuk mund shpjegohet tërësisht fenomeni i tij. E, ky është makthi, i cili, edhe shtrat, edhe ëndërr, edhe gjumë ta frymën, por jo deri fund! 

Poeti, Asllan Osmanaj, i cili deri me tash lexuesit i është prezantuar me katër vepra, ka zgjeruar formën “kapërthurshme” vargut labirintin me poezi quajtur “Makthi”. Ky krijues i cili ka një biografi shumë karakteristike kuptimin e begatimit dhe kompletimit intelektual, këtë vepër shpërthyeshëm por edhe me dozën provokimit për studim dhe për komentim vargut dhe poezisë, gjatë vjershërimit, sikur kënaqet dy herë me vargun e vet poetik; njëherë pse e shpreh tërë atë dufin ka përbrenda për ti kënduar jetës, dhe dy; sepse, ka dëshirë varg ta “zvarrë” pritjen e komentimit dhe shprushjes materies nga lexuesi, gjë kjo e cila qëndron si provokim edhe për nivelin e intelektit opinionit duhet ti përvetësojë, ti përjetojë dhe ti komentojë gjërat, cilat thua se krijuesi i ka strikt vetëm për qejfin e vetvetes. E, këtë, ai e madhështon kur mesazhi poetik shndrit si xhevahir guacën vetëm pak hapur. Kjo, ngase autori e ngacmon ardhjen e hapjes tërësishme saj, e cila mund mos ndodhë kurrë, ngase, atëherë gjërat nuk duken edhe aq interesant.

Autori i kësaj vepre, fillim sikur na tërheq vërejtjen për kujdes, ngase lëndimi është kështjellë me histori vet, me kërshërinë dhe fshehtësitë cilat gjithnjë mbesin si kërkim kohe. Për këtë arsye, ai e preferon frerin e stihisë edhe ferr: “Thirra-thirra shkëndijën hyjnore,/...Ku krojet ti lektisë vetmia./Lisat e thinjur ti qeshin gjethes./Buzët ti shikojnë ëndrrat e jetës/Sytë ti këndojnë ngjyrës, shpresës.! Kjo “sëkëlldi” e poetit, e cila disa raste sikur i ngjanë thjeshtë provokimit, apo ndoshta edhe shumë injorimit, do na tregojë se jeta është e tillë, dhe se injorancën e saj duhet kënduar atë mënyrë ajo na duket e ëmbël sesa ëndrrat.

 

Poezia si mit jete, historie dhe dashurie...

 

Nëna, atdheu, vendlindja, është krejt e natyrshme, se janë gjërat dashura dhe ideali kokëfortë i njeriut. Por, gjitha këto, tek njeriu trajtohen, përjetësohen dhe madhështohen edhe fuqishëm përkrah shumë rrethanave cilat i ka imponuar historia, koha dhe etapat e ndryshme me tragjeditë i kanë sjellë dhe i kanë bërë pjesë jete. Pra, autori i “Makthi”, shumë poezi sikur krijon mit dashurie, historie dhe mit jete nga emri nënë, i cili, gjatë leximit mund përjetohet dhe komentohet shumë rrafshe, patjetër se kjo dhemb dhe vret, sepse: ...Hej çqenka ky emër, thuaj se hyjnori,/...Emër i diellzuar-tambël njerëzimi,/I njohur edhe përtej kohëve.../Emër ku brezat hurpin ajër shijemirë”!

Shprehjet dhe fjalët autori i radhitë me një gjuhë kulluar për dëshmuar përjetimin dhe zjarrminë e tij shpirtëror aq me përgjegjësi jo vetëm prej poeti por edhe prej njeriu, detyrojnë ta kooptosh mendjen tek pesha e ndërgjegjes dhe e vetëdijesimit. Kjo shpon dhe qëllon duke na detyruar historinë e jetës, duke na imponuar obligimin për respektin dhe dashurinë ndaj rrjedhave jetës si formulë e thjeshtë por edhe shumë e komplikuar e filozofike njëjtën kohë, njeriut i cili, jo rrallë, shkelë mbi parimet e saj, mbi domosdonë e respektimit edhe rregullave humane. Prandaj, kuptimi për emrin e nënës dhe atdheut, ka mesazhe shumëfishta, për çfarë, me drejtë autori kërkon: ...Me kushtrim lypni këtë emër,/Shihni si farfurinë shkëmb gjallesë./...I njohur edhe përtej kohe.../Hej, çfarë jetë ky emër kaq i rëndë?!/Përmasat i përmbush veç emri nënë”!

Duke lexuar këtë vepër, gjithnjë e shumë titulli i saj vjen duke u bërë arsye, duke u bërë i dashur, edhe pse makthi trishton dhe lodhë gjithqysh. Mirëpo, tek kjo vepër lodhë lezetshëm por edhe bën sy e vesh për këngën e poetit, për mesazhin e tij. Gjithashtu, veprat e tilla ta shtojnë kërshërinë dhe detyrimin për begatimin e imagjinatës dhe fisnikërimin e vetëdijesimit. Andaj, poezitë “Makthi”, si fillim, si mes ashtu edhe mbarim, përveç angazhojnë mendime, ato tensionojnë për ta kuptuar dhe njohur historinë e rrugëtimit jetësor, por jo për tu ligështuar kur përplasjet lëndojnë dhe as kur loti i ngushton rrugët aq sa malli atëherë na frymën kurse shikimi zbehet deri fund. Këto fenomene pashmangshme, është e vërtetë, se autorin e kanë bezdisur e ndonjëherë edhe e kanë lodhur e molisur. Por, njëjtën kohë, fenomenet e tilla atë e kanë kalitur dhe e kanë bërë krenar për tu përballur me realitetin edhe atëherë kur jetës i vjen duhma e tragjedisë dhe e sakrificës, edhe atëherë, kur ky realitet bëhet dinak, tradhtar, i pamëshirshëm dhe mashtrues.

Për tërë këtë “rrëmujë”, cilës dot smund ti shmanget askush, poeti këndon me dhembje e lot, por nga e gjithë kjo rrjedhë, ai krijon obelisk krenarie e dashurie për çdo gjë lidhet me amën e për amën! Për këtë karvan historie, për njeriun, pothuaj, gjithnjë ishte i zorshëm, me rënie-ngritje dhe me sakrifica nga ndryshmet, poeti këngën e shndërron qortim dhe dokument, vetëm e vetëm një ecje tillë “larat” mos përsëritën dhe as mos na bezdisin kurrë , por ato shëmbëllejnë vetëm si një strall-dokument, si një simbol qëndrese. Po ashtu, qëndrojnë edhe si një dëshmi, cilën, ndoshta bota për ta studiuar si fenomen e simbol pathyeshmërie e kurrsesi si dokument prapambeturie e naiviteti.

këtë vepër, ndoshta edhe vetë poeti është pasqyra e mirë e rrjedhave jetës njeriut nëpër kohëra e periudha. Ndoshta, edhe kështu duhet kuptuar poezinë dhe krijimtarinë e tij, ndonjëherë indinjuar tej mase!

 

Mendimi i drejtë-filozofi e vargëzimit të sinqertë dhe vlerë e çiltërsisë krijuese

 

Por, Asllan Osmanaj, përpos vargut, shpirt na mbëlton thelbin dhe nektarin e këshillës, na begaton me filozofinë e optimizmit edhe atëherë kur loti e ka peshën e tunxhit: “Kurrë se gjeta: çshpreh loti?/...brishtësi, dobësi, dhimbje, trimëri, çiltërsi...apo...! Vargjet e tilla, padyshim se na ofrojnë komplet filozofinë e mendimit drejtë dhe thellë, kuptimin e lotit dhe historikut i ka jeta, janë realitet e kuptohen dhe shpjegohen mënyra dhe forma ndryshme. Por, përveç kësaj, autori duke e njohur kaluarën e vendit vet, ja se çfarë rrëfimi-ankth e makth na ofron për ta komentuar e para se gjithash për ta kuptuar thelb, dhe kështu për nxjerrë përgjegjësinë cilën duhet ta ketë secili ndaj atdheut e vendlindjes: ...Bjeshkë e vrri/jam loti i saj/Eja pishë/mpikma lotin”.

E, raste tilla, njeriu gjithnjë mund “ngatërrohet” kthetra errësirës. Për këtë arsye, poeti ligjëron me plot kujdes: “Gutu,/dita ime,/mos ia laj borxhin natës”!

Siç kam theksuar fillim, por edhe vet titulli i veprës shpjegon për shumë gjëra, cilat mund komentohen pa e lexuar edhe as voglin varg, sepse, poeti e ka zjarrminë gjithnjë, edhe sot rrugëtim. Dhe se, me kalimin e kohës, atij i bëhet se i është harxhuar koha për ti folur e rregulluar gjërat ashtu siç poeti do, ashtu siç njeriu i tij e kishte dhe e ka ëndërr dhe dëshirë flaktë. Prandaj, edhe mendimi sikur i vlon si qumështi mbi zjarr: “Plasaritja ime/me energji burgosura”. Duke qenë kështu, ai thuaj se opinionit i thotë, nxito: “Mbushni boshësitë,/ mos përvëlohen/sytë e jetës”. Është ky një mesazh, i cili reflekton përshkallëzimin e problemeve dhe mangësive me cilat është përballur njeriu dhe atdheu, por jo vetëm i poetit. Sepse, problemet e tilla i kanë prekur edhe popujt dhe vendet tjera botës. Kjo nënkupton se vargjet dhe krijimtaria e këtij krijuesi kanë peshë dhe vlera edhe tej kufijve vendit.

Pothuaj se shtatë njësitë cikle këtij libri, pesha e vargut i ngjanë rrjedhës lumit, i cili kalon e depërton nëpër vende ndryshme gjithnjë duke e përcjellë amanetin e burimit-amës prej nga sheh dritën dhe e përjeton agun, perëndimin dhe terrin. Ose, ai i ngjanë rrugëtimit-pelegrinazhit, gjatë cilit rrugëtim, stuhitë dhe erërat shkaktojnë batica e zbatica, me çrast, ato mund përpijnë e ta copëtojnë nga një grimë jete, nga një copë historie, nga një pjesë vështirësie!

gjitha këto, është e vërtetë, imponojnë frikën dhe “fenomenin” e makthit si bërthamë fare djallit. Andaj, poeti, veç tjerash, kundruall dukurive tilla, ngre zërin: ... Njerëzia sdon gjë tjetër:/-veç çlirohet/nga kopilja e trungut vjetër”. Këto vargje, edhe pse kanë bëjnë me hapësirën dhe me vendin prej nga vjen poeti, mesazhi i tyre ka konotacion shumëdimensional, por , hapësirë për debat, qoftë natyrës filozofike qoftë edhe natyrës historike, gjë kjo e cila, sikur atij ia rëndon qenien dhe shpirtin për shkakun se pse gjërat kanë ndodhur kështu, e ndoshta edhe sot e kësaj dite janë ashtu-me zënie fryme, me ngulfatje! Andaj, është e thënë drejtë dhe çiltër, dhe ashtu edhe është: “Vdekja,/pelin i hidhur,/Për njeriun zemërdëlirë/qajnë lisat,/qielli bobotinë”. Dhe, kështu, si shirit filmi, para lexuesit sikur parakalojnë rrjedhat e kohës, cilat, shpesh kalojnë mbarësuara me dhembje e herë-herë edhe fare boshe. këtë “anagram” çuditshëm, kriza e moralit, e ndërgjegjes por edhe ajo e vlerave, rëndojnë shpirtin e poetit, e tok me te edhe njeriut përgjithësisht, i cili, herë merr guxim për tu përballur me to, herë mallëngjehet, herë e kaplon mërzia, herë hidhërohet e pezmatohet, herë demoralizohet dhe ngre zërin për na kujtuar: “Pse njësoj/Pse ka zgrip?/Pse ka sherr a mëkat?/...pse sndreqen/njerëzit hirësirë?! Por, A. Osmanaj gjithnjë ndez edhe atë dritën përfundimtare rilindjes madhështisë e gëzimit bashkërisht ushqejnë jetën. Gjithashtu, poeti di masë dhe këndojë dhe vargun ta shndërrojë ngjarje tërë, histori e rrëfim qortues: “Nëna me dy vogëlushët/iu futën pusit me këmbë/dhe u rehatuan thellësi”! Tragjeditë e tilla, nuk janë vetëm sa për tu shpjeguar dhe vargun për ta bërë përmendore ngjarjesh dhembshme. Por, poeti, përmes tyre shpreh mllefin e shpirtit, sa edhe fajësia gjendet rrethin vicioz trishtimit si gjë e rrallë mbase edhe e çuditshme dhe ireale.

Dhe, si rekapitullim “makthi” mund konsiderohet poezia “Hiqmini ethet”, cilën zhvendoset makthi për tu vendosur tek lexuesi ironia e kohës dhe e padrejtësisë por edhe e realitetit, i cili di jetë edhe tragjik edhe johuman! Andaj, vargjet e kësaj poezie himnizuese trokasin e shkaktojnë plagë e dhembje nga ndryshmet, sepse, kur jeta është e harlisur dhe e çrregulluar: “Loton guri qorr vetëm/nga mungesa e gurit./Zogu këput këngën/nga vetmia për zogun./...Njerëzit shitohen pa dashurinë e njeriut/Atdheu druhem se vdes/nga mërdhitja e brezave/...Hiqmini ethet...!.

Veç kësaj, gjatë tërë leximit, tek poezitë e A. Osmanajt, e hetojmë përshkimin e frymës Migjenit, për mos thënë ndryshe dhe me kuptimin e shumëfishtë filozofik, i cili kuptim, qeshurit e shndërron lot e lotin dhembje, kurse gjitha këto kohe, toke e njeriu për ta flakur ankthin e makthin, për çfarë poeti thërret: ...Ma lehtësoni dhembjen/ shpon asht!.

E tërë kjo, është një kuvendim me krijimtarinë letrare dhe me vargjet e krijuesit, Asllan Osmanaj, i cilit, nga etja për ta ngritur lapidar dhe për ta bekuar mirën dhe lumturinë, gjithnjë sikur druan se çfarë do mbetet nga njeriu: “Prej njeriut çfarë mbetet?/Diku, kockat nën tokë,/diku, hi shishe apo.../diku, emër harresën e pllakës”! Kështu, ai, sikur dëshiron spikamë frikën nga tretja, e cila mund ndodhë “nga lindja shuarje”. Mirëpo, poeti jo vetëm vetveten e vet por edhe qëndresën e njeriut, qoftë ajo edhe e çuditshme, trashëgiminë dhe virtytet dëlira i stolisë me madhështinë shpirtërore dhe njerëzore. Andaj, ai përkundër dhembjes dhe lotit i ka bashkudhëtarë e nganjëherë edhe sot shokë besueshëm jetë, i sigurt  vetvete dhe me krenari, thotë: “Kurrë mos druani/fëmijët e mi,/njerëzit e mi./Ballin mos e ulni,/pezëm su lash peng./Shihni çdo njeri/me thjeshtësi sy”.

Me këto vargje edhe mund ta përmbyllim këndimin me peshë, me mesazh qartë, me metaforë e cila nganjëherë i ngjanë madhështive dhe amanetit njeriut e fisit tij, rrezatojnë ngrohtësinë e dritës, e cila ka munguar dhe shpeshherë mungon edhe tash. Kjo është tërë ajo fuqia e vargëzimit poetit “Makthit”, vepër kjo e cila le forcojë edhe tash makthin si realitet, le ta shndërrojë edhe poetin këtë emërtim, sepse, ai, si sytë e ballit e do tokën, dritën dhe njeriun. Ai, i do mënyrën e vet dhe shumë veçantë! Ama, shumë sinqerisht e them: i do mënyrën e vet, ku dhembja, gëzimi e zjarri i krijojnë katër stinët e vitit, cilët janë shokë e përqafojnë ndijimin dhe përjetimin e poetit, edhe atëherë kur është i puqur shtrat ëndrre, edhe atëherë kur është i trembur nga dehja qiellore!



(Vota: 20 . Mesatare: 5/5)

Komentoni
Emri:
Emaili:
Kodi i sigurise:
Titulli:
Komenti:

Publikime te tjera ne kete kategori: