Have Elezaj: Hivzi Sulejmani dhe romani ''Njerëzit''
| E Merkure, 23.09.2009, 06:19 PM |

HIVZI SULEJMANI DHE ROMANI  ''NJERËZIT''

Nga Have Elezaj

Hivzi Sulejmani lindi në Mojstir, më 1910.Një kohë jetoi në Mitrovicë, ku dhe do të kryej dy klasë të Gjimnazit,jetoi edhe në Prishtinë.Më vonë kreu Medresën e Shkupit.Shumë herët u inkuadrua në lëvizjen e rinisë përparimtare.Më 1935 u regjistrua në fakultetin teknik në Beograd,atje merr pjesë në radhët e demonstratave të studentëve.E harron sëmundjen e vet,(ishte i sëmurë nga turbekulozi) dhe i përkushtohet Luftës Nacional Çlirimtare në Kosovë.Burgoset nga okupatori fashist,për shkak të aktiviteteve revolucionare në Ferizaj.Vdiq në Prishtinë,më 1975.

Romani autobiografik ''Njerëzit'' i Hivzi Sulejmanit u botua në vitin 1961 edhepse ishte gati për shtyp,që nga viti 1951.Romani,është kronikë e një revolucioni,e një jete,e një shoqërie.Trajton dramën e njeriut tonë në përpjekje të vazhdueshme për t'i ruajtur e mbrojtur virtytet,qenien e botës së vet,përpjekjen e njeriut për të mbetur njeri,për ta ndryshuar vetvetën dhe realitetin e kohës.

Romani''Njerëzit'' fillon me monologun e Hafizit,heroit kryesor të romanit,me shpalosjen e kujtimeve të fëmijërisë,vazhdon me kohën e shkollimit në Medresën e Shkupit,ku do të lexojë literaturë të ndaluar,dhe, do të bie në kontakt me lëvizjen përparimtare të rinisë.Gjatë asaj kohe, do të dëgjojë për vrasjen e të vëllait,Rizait në Ston të Dalmacisë, ku kishte shkuar të punonte.Dhëmbja për vëllanë e shtyn të marr rrugën e mundimshme për Ston,kur arrin atje viziton varrin e vëllait dhe me zemër të sfilitur, gjurmon rreth vrasjes së tij, për këtë shkak burgoset atje.Në roman,trajtohen rrethana të ndërlikuara historike,padrejtësi të mëdha shoqërore të kohës ndaj shqiptarëve,që shtypeshin,vraheshin e shfrytëzoheshin pa mëshirë,nga nacionalitetet tjera.

Pas kryerjes së Medresës,Hafizi do të punojë një kohë në Mitrovicë,edhe aty do të ballafaqohet me padrejtësinë,me shfrytëzimin e punëtorit shqiptar.Mandej, do të ikë në Beograd,për të studiuar, me veti do të merr nënë Xhemilen dhe vëllanë Azizin.Atje, merr pjesë në demonstratat studentore, dhe, do të përcillet hap pas hapi nga fashistët.Ishte kohë trazire e lufte,por interesat vetanake të popujve grabiqar mbizotëronin,shfaqet ndaj Hafizit mosbesimi, e bashkë me këtë edhe mosbesimi ndaj qenjës sonë kombëtare.Kjo shfaqet në çastet, kur kërkohej bashkim e forcë, për t'u përballuar fortunave të fuqishme të shekujve.

Në qytet bëjnë jetë varfnjakësh,u mungon edhe buka e gojës,por mbi të gjitha, u mungon përkrahja njerëzore.Hafizi punonte në Fabrikën e Aeroplanëve,nxitë e organizon protesten me punëtorët.Përleshet me fashistët dhe detyrohet të ikë edhe nga Beogradi.Me nënë Xhemilen dhe me të vëllanë kthehen në Mitrovicë.Dy vëllezërit lajmërohen në batalionin e vullnetarëve.

Ndodhin padrejtësi të mëdha,ndahen shqiptarët nga të tjerët,i lënë pa armë,ata që kishin armë detyrohen t'i dorëzojnë, i therrin me bajoneta,i hudhin në lumin Sitnicë.Sitnica skuqet me gjak shqiptar,shqiptaret trajtohen, si armiq dhe vriten prapa shpine nga kriminelet çetnik.Një ngjarje të ngjajshme, rrënqethëse na e përshkruan edhe Sulejman Krasniqi në romanin:’’Njeriu dy herë i pushkatuar’’ edhe ky roman autobiografik.

Hafizi ruan armën që kishte dhe bashkë me disa shokë, arrinë të arratiset e të kthehet në Mitrovicë.Ishte i sëmurë,jetonte në skamje të madhe.Hapë një ''Byro Gjenerale''ku në emër të saj, do të punojë për kauzën e madhe kombëtare,shpeshëherë erret e gdhihet në ethet e zjarmisë,sa nga sëmundja,po aq nga dhëmbja për situaten kombëtare,por punën nuk e ndalon.I vëllai,Azizi kalon në rradhët e partizanëve.Bastisjet kaplojnë Mitrovicën,bastiset edhe familja e Hafizit.Ai detyrohet të largohet,kalon në Skënderaj te mësuesi Jahë,ku shpreh shqetësimin e tij për Azizin,atje do të ketë mundësinë të takohet me të,me ndihmen e mësuesit Jahë.

Nga aty do të kalojë nëpër disa qytete të Kosovës,Pejë,Prizeren,ishte shumë i sëmurë,shtegtonte duke harruar veten dhe duke kërkuar sherimin kombëtar.Takohet me shokë shkolle në këto udhëtime.E arrestojnë në Ferizaj,në burg e viziton e ëma, e cila i sjell me vete kujtimet e jetës së tyre skamnore e të nëpërkëmbur.Vuajtjet e nënë Xhemiles janë të tmerrshme,portreti i saj i veçantë është si një obelisk,shkëmb që i qëndron termeteve e fortunave,ku mbesin të skalitura vuajtjet e mundimet e kohërave.

Azizi vritet në luftë,i tradhëtuar nga guerril çetnik të kamufluar si njerëz të Gestaposë .

Lufta përfundon,pritet vënia e themeleve të një shteti të ri,ku do të jetonin të gjithë të lirë e të barabartë,por mu ashtu si në luftë padrejtësitë vazhdojnë.Synimet grabitqare nxjerrin koken hapatas,në dëm të shqiptarëve.Nuk njihet,as mundi,as gjaku,as sakrifica e tyre dhënë LNÇ-së.Mohohet lufta e popullit tonë dhe kontributi që dha ai në të.Një kolonel,shok shkolle,shpreh dyshimin e vet në angazhimin e Hafizit, duke i thënë, se:ka pritur më shumë nga ai.

Hivzi Sulejmani me romanin e tij ‘’Njerëzit’’ na la një dëshmi të ngjarjeve të asaj kohe,të raporteve të shoqërisë së asaj kohe,te padrejtësive të mëdha, që na janë bërë.Proklamimin e rremë, se u fitua lufta, dhe, se popujt do të jetojnë të lirë e të barabartë.

Vepra u ndalua,u pengua dhe për fat të keq,kjo frymë e veçantë e artit,letërsisë u la në harresë.


(Vota: 15 . Mesatare: 4.5/5)

Komentoni
Emri:
Emaili:
Kodi i sigurise:
Titulli:
Komenti:

Publikime te tjera ne kete kategori: